زنانه‌ترین قاب جشنواره فجر در محاصره آتش/ غزه به روایت مادران یتیم‌نواز

گروه فرهنگ  و هنر عصرقانون

علی میرزایی کارشناس فضای مجازی : «جشنواره فیلم فجر امسال در حالی به روزهای میانی خود رسید که اکران فیلم سینمایی «سرزمین فرشته‌ها»، فضای کاخ رسانه را به غبار و حماسه غزه پیوند زد. این اثر که به زعم بسیاری از منتقدان، “زنانه‌ترین” روایت سینمای ایران از مقاومت است، با عبور از کلیشه‌های مرسوم نظامی، دوربین خود را به خلوتِ پرالتهاب مادران و کودکان یتیم فلسطینی برده تا در میان آتش و آوار، تصویری عمیق و انسانی از استیصال و ایستادگی را به ثبت برساند. «سرزمین فرشته‌ها» اگرچه در فرم و لوکیشن با محدودیت‌هایی روبه‌روست، اما با تکیه بر خرده‌روایت‌های واقعی و بازی‌های درخشان، توانست مظلومیت فرشتگان کوچک غزه را به سندی تکان‌دهنده در تاریخ سینمای پایداری تبدیل کند.»
طنین آرمان فلسطین در قلب جشنواره فجرفیلم «سرزمین فرشته‌ها» را باید پاسخی دغدغه‌مند از سوی سینمای ایران به جنایات اخیر رژیم صهیونیستی دانست. این اثر با درک درست از زمانه، «آرمان فلسطین» را نه در قالب شعارهای سیاسی، بلکه در بستر یک درام انسانی به صحنه آورده است. فیلمساز با هوشمندی، به‌جای روایت‌های تکراری، دوربین خود را به سمتی برده است که حقیقت محضِ جاری در غزه را بدون واسطه به مخاطب ارائه کند.
زنانه‌ترین روایت از جغرافیای خون و حماسهشاید بتوان «سرزمین فرشته‌ها» را ستودنی‌ترین و زنانه‌ترین فیلم امسال جشنواره نامید. تمرکز فیلم بر شخصیت زنی که همزمان داغ همسر و دو دخترش را بر سینه دارد، دریچه‌ای نو به مصائب غزه می‌گشاید. فیلم بیش از آنکه درگیر میادین نظامی شود، بر حجم فشار و استرس باورنکردنی وارده بر زنان تمرکز کرده و تصویرگر ایستادگی عاطفی کسانی است که دست‌کم پشت جبهه و زیر بمباران، بار اصلی جنگ را بر دوش می‌کشند.
مرثیه‌ای برای فرشته‌های زمینی غزهبرجسته کردن موضوع کودکان و یتیمانی که در میانه بمباران‌ها بی‌سرپناه مانده‌اند، نقطه عطف عاطفی فیلم است. نویسنده با ظرافت، رنجِ بی‌پناهی کودکان غزه را به تصویر کشیده و بازی روان و جذاب بازیگران خردسال، تاثیرگذاری این تراژدی را دوچندان کرده است. پایان‌بندی تلخ و جدا شدن بازیگر نقش اول از کودکان، سیلی محکمی بر صورت وجدان‌های خفته جهانی است که در برابر اوضاع غزه سکوت کرده‌اند.
ساختار حرفه‌ای؛ فرار از دام جلوه‌های ویژه بصرییکی از امتیازات بزرگ فیلم این است که بی‌آنکه خود را درگیر مسائل پیچیده نظامی یا جلوه‌های ویژه پرهزینه کند، توانسته اثری «خوش‌ساخت» ارائه دهد. سازندگان اثر ثابت کردند که برای نشان دادن عمق فاجعه در غزه، نیازی به انفجارهای هالیوودی نیست؛ بلکه روایت درست از «انسان» و روابط انسانی در میانه آوارها، می‌تواند به مراتب تاثیرگذارتر و سینمایی‌تر باشد.
استناد به واقعیت؛ قدرت گرفتن از خرده‌روایت‌هاقدرت اصلی فیلم در «واقعی بودن» آن نهفته است. استفاده از خرده‌روایت‌های واقعی مردم غزه در پیشبرد داستان، به کار اصالت بخشیده و آن را از یک اثر تخیلی به یک سند تصویری نزدیک کرده است. این نگاه مستندگونه در دل یک ساختار داستانی، باعث شده تا مخاطب با لحظه‌لحظه دردهای زن قهرمان داستان همذات‌پنداری کند و رنج او حقیقتاً حس کند.
چالش لوکیشن و محدودیت‌های بصریدر کنار نقاط قوت محتوایی، فیلم در بخش فنی با چالش‌هایی روبروست. اگرچه تیم طراحی صحنه کار سختی برای بازسازی ویرانه‌های غزه در خارج از محیط اصلی داشته‌اند، اما محدودیت لوکیشن در برخی سکانس‌ها مشهود است. این محدودیت باعث شده در مواردی کیفیت بصری کار با افت مواجه شود و حس محصور بودن در یک فضای بسته، تا حدودی از ابعاد حماسی فیلم بکاهد.
لکنت در ریتم داستانی؛ میان گره‌گشایی و یکنواختینویسنده اثر تلاش کرده است با ارائه فکت‌های ناگهانی و گره‌گشایی‌های غافلگیرکننده، خاصیت تعلیق در داستان را ایجاد و حفظ کند؛ اما در لایه‌های میانی، فیلم دچار نوعی «یکنواختی قصه» می‌شود. سکون بیش از حد در برخی دقایق، مانع از تداوم جذابیت داستانی شده و ممکن است مخاطبِ تشنه‌ی حادثه را کمی خسته کند. با این حال، غنای عاطفی اثر، این ضعف ساختاری را تا حد زیادی پوشش داده است.
ضرورت برنامه‌ریزی هوشمند برای اکران بین‌المللیدر مجموع، «سرزمین فرشته‌ها» فراتر از یک اثر سینمایی، یک صدای رسا برای مظلومیت غزه است. با وجود ضعف‌های اندک در ریتم، این فیلم به دلیل نگاه انسانی و تکریم جایگاه مادران شهید، شایسته است که نه تنها در ایران، بلکه در سطح بین‌المللی و کشورهای حوزه مقاومت به صورت ویژه اکران شود تا قاب‌های ماندگار آن، سندی بر حقانیت فرشته‌های کوچک فلسطین باشد.

علی میرزایی