علی ژکان: ایثار پیش از هر چیز، یک موضوع محتوایی و مفهومی است

چهارمین نشست علمی پژوهشی جشنواره با موضوع «سفر قهرمان» با حضور علی ژکان، کارگردان سینما و هوشنگ جاوید، پژوهشگر حوزه موسیقی برگزار شد.
علی ژکان، در این نشست با اشاره به سیر تاریخی شکل‌گیری سینمای ایثار در ایران گفت: این حوزه از ابتدا فاقد یک چارچوب منسجم و منظم بوده است. بحث ایثار در سینما را باید از مقطع پس از انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار داد، چرا که ایثار مفهومی محدود به یک جغرافیا یا یک فرهنگ خاص نیست و در جوامع مختلف، بر اساس برداشت‌ها و خوانش‌های متفاوت، می‌تواند به شیوه‌های گوناگون در قالب اثر هنری بازنمایی شود. ژکان ایثار را مفهومی اعتباری و پیشینی دانست که پیش از انقلاب نیز وجود داشته و هر فیلم‌ساز، متناسب با نگاه و جهان‌بینی خود، قادر بوده از آن بهره بگیرد. به باور او، نخستین تلاش‌ها برای پرداختن به ایثار در سینمای ایران توسط فیلم‌سازانی شکل گرفت که سابقه فعالیت پیش از انقلاب داشتند و این روند تا مقطعی ادامه یافت که فیلم “برزخی‌ها” ساخته شد.او در ادامه با اشاره به تفاوت سینمای دولتی و خصوصی تاکید کرد: آثاری که در سینمای خصوصی تولید می‌شدند، همواره با اقبال بیشتری از سوی مخاطبان مواجه بودند و از زمانی که سینما به شکلی گسترده‌تر دولتی شد، میزان استقبال از فیلم‌ها به شکل محسوسی کاهش یافت.این کارگردان در جمع‌بندی سخنان خود خاطرنشان کرد: مساله ایثار پیش از هر چیز، یک موضوع محتوایی و مفهومی است و نه صرفا یک قالب یا ژانر سینمایی. این مفهوم همواره متناسب با شرایط اجتماعی و تاریخی هر دوره شکل می‌گیرد و در همان بستر است که می‌تواند مورد توجه و بازخوانی قرار گیرد.هوشنگ جاوید، پژوهشگر موسیقی، هم در بخشی دیگر از این نشست با تاکید بر نسبت میان تجربه زیسته و بازنمایی رسانه‌ای ایثار گفت: زمانی که با نگاه رسانه‌ای غرب بخواهیم برای مردمی محتوا تولید کنیم که خود تجربه زیسته ایثار را داشته‌اند، طبیعی است که این آثار با استقبال مواجه نشوند. به باور او، این پرسش جدی مطرح است که سینمای جنگ تا چه اندازه توانسته ایثار را آن‌گونه که در واقعیت تجربه شده، بازنمایی کند. چراکه دست‌کم نیمی از جامعه ایران به شکلی مستقیم یا غیرمستقیم مفهوم ایثار را زیسته‌اند.
او با اشاره به تجربه شخصی خود از حضور در جبهه افزود: من مفهوم ایثار را نه از کتاب و تصویر، بلکه از انسان‌هایی آموختم که در دل جنگ زیستند. نسلی که من به آن تعلق دارم، از دو تجربه بزرگ انقلاب و جنگ عبور کرده، و این دو، بنیان نگاه ما به مفاهیمی چون فداکاری و ازخودگذشتگی را شکل دادند.