فیروز قاسم‌زاده، مدیرکل دفتر اطلاعات و داده‌های آب کشور با اشاره به آخرین وضعیت بارش‌ها در سال آبی جاری اظهار داشت: بررسی آخرین آمار بارش کشور نشان می‌دهد علی‌رغم وقوع سامانه بارشی اخیر و نرمال شدن نسبی شرایط بارشی تا این مقطع، وضعیت منابع آب در بخش‌های زیادی از کشور همچنان شکننده است و بر این اساس، رتبه بارش کشور در مقایسه با دوره آماری بلندمدت ۲۲ از ۵۸‌ سال آماری است.

وی افزود: اگرچه بارش‌های اخیر در کوتاه‌مدت منجر به بهبود شرایط رطوبتی و افزایش رواناب‌ها شده است، اما از منظر مدیریت منابع آب، این بارش‌ها آثار موقتی داشته و قادر به جبران کسری انباشته ناشی از چند سال خشکسالی متوالی در کشور نیست.

قاسم‌زاده با اشاره به آمار شبکه ایستگاه‌های مبنای وزارت نیرو تصریح کرد: میزان بارش در سال آبی جاری نسبت به متوسط بلندمدت ۱۱ درصد و نسبت به سال گذشته ۷۶ درصد افزایش داشته است. با این حال، براساس آخرین داده‌ها، ۱۹ استان در شرایط زیر نرمال قرار دارند. همچنین ۱۰ استان در وضعیت بالای نرمال و ۳ استان در محدوده نرمال، بارش دریافت کرده‌اند.

مدیرکل اطلاعات و داده‌های آب کشور ادامه داد: استان‌های هرمزگان، کرمان، خراسان جنوبی، خراسان رضوی و فارس به ترتیب با ثبت ۱۶۶.۹، ۸۸.۵، ۴۹.۶، ۵۷.۳ و ۱۴۲.۴ میلی‌متر بارش، افزایش بیش از ۵۰ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت را تجربه کرده‌اند. این در حالی است که استان‌های تهران و البرز با کاهش بیش از ۷۰ درصدی نسبت به بلندمدت، بیشترین افت بارش را به خود اختصاص داده‌اند.

وی با اشاره به تداوم خشکسالی در کشور اظهار داشت: براساس شاخص SPI به ویژه در ۶ سال اخیر، تداوم خشکسالی منجر به کاهش جدی آورد رودخانه‌ها، ورودی سدها و مخازن آب زیرزمینی و تالاب‌ها شده است؛ به‌گونه‌ای که بارش‌های اخیر نیز نتوانسته این کسری را جبران کند.

قاسم‌زاده خاطرنشان کرد: میزان ورودی سدهای کشور از ابتدای سال آبی تا ۱۳ دی‌ماه ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۴ درصد کاهش یافته است. همچنین درصد پرشدگی مخازن سدهای کشور به‌طور متوسط به حدود ۳۵ درصد رسیده که نسبت به سال گذشته کاهش حدود ۲۱ درصدی را نشان می‌دهد و بیانگر وضعیت نامطلوب موجودی سدهاست.

وی افزود: بررسی‌ها حاکی از آن است که مخازن سدهای استان‌های تهران، اصفهان، خراسان رضوی، قم، زنجان و مرکزی در شرایط نامطلوبی قرار دارند و تأمین آب شرب در شهرهای وابسته به این منابع از جمله تهران، کرج، مشهد، اراک، قم، اصفهان، یزد، تبریز و… با محدودیت مواجه است؛ از این‌رو، مدیریت مصرف آب همچنان یک ضرورت جدی در کشور به شمار می‌رود.

مدیرکل دفتر اطلاعات و داده‌های آب کشور همچنین با اشاره به آخرین داده‌های هواشناسی گفت: براساس پیش‌بینی‌ سازمان هواشناسی، طی هفته جاری بارش‌ها در کشور عمدتاً در نواحی شمالی، نوار شمال کشور و بخش‌هایی از دامنه‌های جنوبی البرز متمرکز خواهد بود. همچنین در هفته دوم، بارش‌ها به‌صورت پراکنده در بخش‌هایی از غرب، شمال‌غرب و شمال‌شرق کشور پیش‌بینی می‌شود. بارش‌ها در مناطق مرتفع به‌صورت برف خواهد بود.

قاسم‌زاده با اشاره به اقدامات اجرایی برای مدیریت تنش آبی تصریح کرد: به‌منظور مقابله با تنش آبی، به‌ویژه در بخش آب شرب، طرح‌های اضطراری به تفکیک تمامی شهرهای دارای تنش آبی کشور استخراج شده و در حال پیگیری است که در صورت تأمین منابع مالی لازم، می‌تواند از بروز هرگونه تنش و محدودیت در تأمین آب شرب جلوگیری کند.

ضعف مدیریت مهمترین مشکل بحران آب است

یکی از مشکلات در حل مساله آب، مشکل مفهومی و نبود مدیریت در مصرف آب است که۱۵ ارگان دولتی باید دست به دست هم داده تا بحران آب بوجود نیاید.

خشک شدن و کاهش آب چاه ها، قنوات، چشمه ها و رودخانه های مجاور زیر دست، بحران آب در سال های خشکسالی، افزایش هزینه سرمایه گذاری نگهداری و انرژی، کاهش حجم ذخیره سدها را از مسایل و مشکلات آب زیرزمینی است و باید با مدیریت در مصرف و برداشت صحیح بتوان از بحران آب جلوگیری کرد.

با برداشت آب‌های زیرزمینی موجب افزایش هزینه سرمایه گذاری نگهداری و انرژی، کاهش حجم ذخیره سدها و حوضچه‌های تغذیه مصنوعی، کاهش کیفیت آب زیرزمینی و افزایش آلودگی می شود.

عدم توجه به سیلاب آب کل حوضه آبگیر، بهره برداری متعدد بر روی یک رودخانه، سد، تغذیه مصنوعی، برداشت مستقیم از رودخانه و احداث چاه در بالادست از مشکلات اضافه برداشت آب‌های زیر‌زمینی است.

در ایران ازیک متر مکعب آب مصرفی حدود ۸۰۰ گرم ماده خشک تولید می شود و این در حالیست که در دنیا حدود یک هزار و ۲۰۰ گرم ماده خشک تولید می شود.

 ۷۳ درصد زمین های کشاورزی زیر ۵ هکتار است و در زمین های کشاورزی کوچک نمی توان بحران آب را حل کرد و با  یکپارچه سازی اراضی می توان با مشکلات پیش رو مقابله کرد.

بی توجهی دانش بومی در توسعه و نادیده گرفتن نقش حفظ آب در زیر زمین در اقلیم خشک ایران از مشکلات توسعه پایدار است و سد سازی به عنوان ارمغان شوم کشور است.

توسعه غیر پایدار کشاورزی و چرای بی رویه و تخریب مراتع که مانع از ذخیره سازی آب زیرزمین می شود از دیگر مسایلی است که بحران آب در کشور را رقم می زند.

کاهش ۲۰ درصدی رواناب  سطحی درازمدت در اثر کاهش بارش و تغییر الگوی بارش و افزایش دما از مشکلات بحران آب در کشور است و ۴۰ تالاب کشور تا کنون به طور کامل خشک و یا در شرف از بین رفتن است.

 پیش بینی می شود تا سال ۲۰۲۷ با مشکل کمبود فیزیکی آب مواجه شویم، آب، خاک و انرژی از منابع برداشت پایدار است که ساختار تصمیم گیری و الگوی مصرف در کشور برای حل مشکل آب باید اصلاح شود.