پشت‌پرده تغییرات مدیریتی در حزب‌الله چیست؟

گروه بین الملل عصرقانون: محمدعلی حسن‌نیا

حزب‌الله لبنان در ماه‌های اخیر وارد مرحله‌ای از بازنگری و بازسازی ساختاری شده است که هدف اصلی آن بازتعریف نقش حزب در لبنان پس از جنگ اخیر با اسرائیل است. استعفای رئیس واحد ارتباط و هماهنگی، وفیق صفا، نه تنها یک تغییر سازمانی ساده نبود، بلکه نماد تحولی عمیق در نحوه مدیریت و عملکرد حزب به‌شمار می‌رود. صفا که سال‌ها مسئولیت پرونده‌های امنیتی، هماهنگی با نهادهای قضایی و مدیریت مسائل داخلی حزب را بر عهده داشت، نقش کلیدی در تداخل میان بخش‌های امنیتی و سیاسی حزب داشت.

شهادت تعدادی از رهبران رده‌بالا خلأهای رهبری ایجاد کرد و ناکارآمدی‌ها و مشکلات ساختاری در هماهنگی میان بخش‌های مختلف حزب آشکار شد. این وضعیت، رهبری حزب تحت هدایت شیخ نعیم قاسم را به آغاز بازسازی جامع و بازنگری در ساختار سازمانی سوق داده است. این بازنگری تنها محدود به پر کردن خلأهای رهبری نبود بلکه شامل اصلاحات گسترده در سبک مدیریت، تفکیک وظایف و توزیع مسئولیت‌ها بود تا حزب بتواند نقش مؤثر سیاسی خود را در لبنان ایفا کند و از تداخل‌های امنیتی جلوگیری نماید..

استعفای وفیق صفا نتیجه تصمیمات داخلی است که ماه‌ها پیش آغاز شده بود. این تصمیم شامل محدود کردن حضور رسانه‌ای او، کاهش اختیارات و تمرکز بیشتر بر هماهنگی فنی–امنیتی بوده است. صفا اکنون دیگر در جلسات سیاسی حزب یا دیدار با نهادهای رسمی و احزاب دیگر حضور ندارد، و این امر نشان‌دهنده حرکت حزب به سمت مدیریت حرفه‌ای‌تر و جدا کردن نقش‌های سیاسی از نقش‌های امنیتی است.

همزمان با کاهش نقش امنیتی، حزب‌الله تلاش می‌کند نقش سیاسی خود را بازسازی و تقویت کند. سخنگویان و رهبران سیاسی حزب بیانیه‌ها و پیام‌های خود را از طریق کانال‌های کنترل‌شده و هماهنگ منتشر می‌کنند. مدیریت رسانه‌ای تحت یک ساختار مرکزی قرار گرفته تا پیام‌های حزب یکپارچه و منسجم باشد. این اقدامات به حزب کمک می‌کند خود را به عنوان یک بازیگر سیاسی فعال در لبنان معرفی کند، نه صرفاً یک نیروی نظامی یا امنیتی. در همین راستا، حزب اقدام به تنظیم چارچوب‌های مشخص برای انتشار بیانیه‌ها و حضور رسانه‌ای رهبران ارشد کرده تا از پراکندگی و ابهام در پیام‌ها جلوگیری شود.

تغییرات ساختاری در رهبری نیز از اهمیت بالایی برخوردارند. حزب قصد دارد محمد رعد، رئیس فراکسیون «الوفاء للمقاومه»، را به عنوان نائب دبیرکل معرفی کند و همزمان او را از فعالیت‌های انتخاباتی آینده کنار بگذارد تا تمرکز کامل بر نقش سیاسی–سازمانی داشته باشد. محمد فنیش مسئول مدیریت ساختارهای سازمانی و هماهنگی انتخابات حزب شده و نقش مهمی در نظم‌دهی داخلی ایفا می‌کند. محمود قماطی مسئول روابط حزب با احزاب متحد و احمد مهنا مسئول روابط حزب با نهادهای دولتی لبنان، از جمله ریاست‌جمهوری و پارلمان، تحت نظارت مستقیم رهبری سیاسی حزب شده است.

در سطح امنیتی، بازسازی شامل تمرکز بیشتر تصمیم‌گیری‌ها و هماهنگی بین واحدهای امنیتی حساس، از جمله امنیت داخلی، واحدهای مرتبط با فعالیت‌های نظامی و بخش‌های اطلاعاتی است. هدف از این بازسازی امنیتی، کاهش پراکندگی مسئولیت‌ها، ایجاد ساختار مرکزی و تصمیم‌گیری سریع و مؤثر و جلوگیری از اشتباهات پیشین است.

بازسازی ساختار حزب‌الله لبنان شامل چهار محور اصلی است: نخست، کاهش نقش‌های امنیتی آشکار و انتقال تمرکز به سیاست؛ دوم، بازسازی و مدیریت حرفه‌ای پیام‌ها و فعالیت‌های رسانه‌ای؛ سوم، اصلاح رهبری و تعیین مسئولیت‌های مشخص برای رهبران ارشد؛ و چهارم، بازسازی ساختار امنیتی و تمرکز تصمیم‌گیری.

در سطح رسانه‌ای، حزب‌الله تلاش کرده تا با استفاده از کانال‌های خبری تحت کنترل خود، پیام‌ها و تحلیل‌های سیاسی را به شکل دقیق و هدفمند منتشر کند. این اقدامات شامل مدیریت دقیق بیانیه‌ها، سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های رهبران است تا از پراکندگی پیام‌ها و تضادهای احتمالی جلوگیری شود. همچنین ایجاد واحدهای تخصصی رسانه‌ای در کنار ساختارهای سیاسی و امنیتی باعث شده حزب بتواند حضور خود را در فضای رسانه‌ای لبنان و منطقه به شکل منسجم و سازمان‌یافته تقویت کند.

در نتیجه، بازسازی ساختار حزب‌الله لبنان یک تحول اساسی است که نه تنها به بازتعریف نقش سیاسی و کاهش تمرکز بر فعالیت‌های امنیتی می‌انجامد بلکه پایه‌ای برای مدیریت حرفه‌ای‌تر، افزایش تأثیرگذاری سیاسی و انسجام داخلی حزب فراهم می‌آورد. این بازسازی باعث خواهد شد حزب با ابزارهای سیاسی، رسانه‌ای و مدیریتی خود در موقعیت قوی‌تر برای شکل‌دهی به تصمیمات کلان در لبنان قرار ‌گیرد و نقش فعال خود در ساختار قدرت لبنان را تقویت کند.