سفر به چین؛ دست خالی ترامپ در دیدار با شی

گروه بین الملل عصرقانون:

ترامپ برای دیدار با شی جین پینگ به پکن سفر کرده است. این سفر در حالی انجام می‌شود که نااطمینانی‌های ژئوپلتیکی بسیاری در جهان وجود دارد و تحولات به سرعت رخ می‌دهند. آمریکا همچنان درگیر جنگ با ایران است و راه خروج آسانی پیش روی خود نمی‌بیند. اعمال محدودیت بر تنگه هرمز تبدیل به جدی‌تری چالش کنونی برای اقتصاد بین‌الملل شده است. در شرق آسیا، احتمال حمله چین به تایوان روز به روز افزایش می‌یابد. از همه مهم‌تر، چین و آمریکا در یک آتش‌بس تجاری ناپایدار به سر می‌برند. در هر یک از این چالش‌های بین‌المللی، این دو کشور کارت‌های بازی دارند که می‌خواهند برای تحقق مطالبات‌شان از آن‌ها بهره ببرند، هرچند چین موضع بسیار بهتری دارد.

جنگ با ایران و دست بالاتر چین

آمریکا نه‌تنها به اهداف خود در جنگ با ایران دست یافته، بلکه از سه جهت به چین نیاز بیشتری پیدا کرده است که از دستورکارهای ترامپ در سفر به پکن خواهد بود.

۱️⃣نخست، انتظار می‌رود ترامپ از شی بخواهد که فشار بیشتری بر تهران در خصوص تنگه هرمز و پرونده هسته‌ای وارد کند تا خواسته‌های واشنگتن محقق شود. احتمالاً برآورد ترامپ این است که چین -به عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران و کشوری که به شکستن محاصره کمک می‌کند – توانایی تغییر مطالبات ایران را دارد.

۲️⃣دوم، ترامپ می‌کوشد به نحوی حمایت نظامی چین از ایران را تضعیف کند. پیش و پس از جنگ تحمیلی رمضان، گزارش‌های غیررسمی متعددی در مورد کمک‌های چین به ایران منتشر شد، همچون ارائه تصاویر ماهواره‌ای یا تأمین اجزای لازم در تولید موشک و پهپاد. آمریکا این کمک‌ها را یکی از عوامل اصلی تاب‌آوری ایران می‌بینند.

۳️⃣سوم، جنگ با ایران، ذخایر تسلیحات راهبردی آمریکا (چه تهاجمی و چه تدافعی) را تحت فشار قرار داده است. آمریکا نه تنها به چندین سال زمان برای بازیابی این ذخایر نیاز دارد، بلکه تولید آن‌ها وابسته به برخی عناصر کمیاب است که تولید و استخراج‌شان غالب آن‌ها در دست چین است. ترامپ در سفر به چین می‌کوشد مسیر واردات این عناصر را از چین هموار کند.

سرنوشت بخشی این موضوعات به کارت‌ها و امیتازهای متقابلی وابسته است که آمریکا روی میز ارائه می‌کند. به عبارت دیگر، بدیهی است چین از طریق صرف دیپلماسی و گفتگو به فشار بر ایران قانع نمی‌شود و آمریکا باید در ازای آن امتیاز قابل توجهی بدهد. می‌توان گفت برخی از منافع (کنترل بر تنگه هرمز و برنامه هسته‌ای ایران) ایران در دیدار ترامپ با چین در خطر است، اما این را نمی‌توان به معنای گسست کامل چین از ایران آن هم در میانه رقابت هژمونیک با آمریکا تفسیر کرد.

تایوان: متحدی که نگران است فراموش شود

میزان پایبندی ترامپ به این سیاست در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. از زمان آغاز دور دوم ریاست جمهوری، ترامپ مواضع مبهمی در قبال تایوان اتخاذ کرده است. چین در خصوص تایوان می‌تواند دو امتیاز کلیدی را طلب کند: ۱. توقف کمک‌های نظامی آمریکا به تایوان ۲. نزدیک‌کردن موضع رسمی آمریکا به اصل الحاق تایوان به جمهوری خلق چین و رد صریح استقلال جزیره. انعطاف ترامپ در برابر هر یک از این مطالبات چرخشی جدی در سیاست‌های آسیایی آمریکا محسوب می‌شود که می‌تواند به جدایی تایوان از آمریکا و افزایش احتمال الحاقش به چین بیانجامد.

تجارت؛ خواسته‌های متقابل آمریکا و چین

آمریکا به‌دنبال کاهش کسری تجاری خود با چین، افزایش دسترسی شرکت‌های آمریکایی به بازار چین و محدود کردن یارانه‌های گسترده صنعتی دولت چین است. واشنگتن احتمالاً از پکن خواهد خواست واردات محصولات کشاورزی، انرژی و کالاهای صنعتی آمریکایی را افزایش دهد و تضمین کند تا بخشی از عدم توازن تجاری جبران شود.

در مقابل، چین تلاش می‌کند بخشی از فشارهای اقتصادی و فناوری آمریکا را کاهش دهد. پکن احتمالاً خواستار کاهش تعرفه‌های آمریکا بر کالاهای چینی و نرم‌تر شدن محدودیت‌های صادرات فناوری‌های پیشرفته، به‌ویژه در حوزه نیمه‌رساناها، هوش مصنوعی و تجهیزات مخابراتی خواهد شد.

سفر ترامپ به پکن در شرایطی انجام می‌شود که جنگ با ایران، مسئله تایوان و رقابت تجاری چین و آمریکا به هم گره خورده‌اند. ترامپ پس از ناکامی در جنگ با ایران، برای مدیریت بحران تنگه هرمز، مهار برنامه هسته‌ای ایران و کاهش حمایت احتمالی چین از تهران، به همکاری پکن نیاز دارد. چین نیز ضمن بهره‌برداری از فرسایش توان آمریکا، نگران ناامنی تنگه هرمز است و می‌تواند بر ایران فشار وارد کند. همزمان، تایوان یکی از مهم‌ترین محورهای مذاکرات خواهد بود و چین احتمالاً خواستار کاهش حمایت آمریکا از تایوان می‌شود. در حوزه تجارت نیز دو طرف بر سر تعرفه‌ها، فناوری و کسری تجاری چالش دارند.