قلب اقتصاد اردن در تیررس ایران؛ چرا عقبه برای امان و واشنگتن مهم است؟

به گزارش گروه بین‌الملل عصر قانون: طی چند هفته گذشته به ویژه یک هفته قبل و با اضافه شدن اردن به بانک اهداف ایران در پاسخ به تجاوزات آمریکا، ناظران معتقدند که اهمیت حملات ایران به پایگاه‌های آمریکا در اردن صرفاً محدود به پیام‌های این عملیات‌ها برای آمریکا و رژیم صهیونیستی نیست و مستقیماً فضای داخلی اردن را در سطوح مختلف تحت تاثیر قرار می‌دهد.

تاثیر تنش‌های امنیتی بر نقش اقتصادی بندر عقبه

در همین راستا، حملاتی که ایران به استان راهبردی عقبه در جنوب اردن انجام داده، سوالاتی را در مورد توانایی این شهر برای حفظ نقش اقتصادی و لجستیکی خود در بحبوحه تشدید تنش‌های منطقه‌ای برانگیخته است. به ویژه اینکه عقبه تنها بندر اردن و دروازه آن به بازارهای منطقه‌ای و جهانی است.

عقبه در شمالی‌ترین نقطه دریای سرخ و همسایگی مرزهای عربستان، مصر و اراضی اشغالی فلسطین قرار گرفته و نزدیک‌ترین راه دسترسی اردن به آب‌های آزاد است.

در این زمینه حسام عایش، کارشناس اقتصادی عرب زبان، معتقد است که خطر هرگونه تهدیدی که عقبه را هدف قرار دهد، محدود به ابعاد امنیتی آن نیست، بلکه با توجه به موقعیت این شهر به عنوان تنها بندر دریایی اردن، به پیامدهای اقتصادی آن نیز گسترش می‌یابد. بیش از دو سوم تجارت خارجی اردن از طریق بندر آن عبور می‌کند و آن را به شریان اصلی فعالیت‌های واردات و صادرات تبدیل می‌کند.

عایش در گفتگو با الجزیره اظهار داشت که اهمیت عقبه فراتر از بخش تجارت، به بخش انرژی نیز گسترش یافته است. این بندر میزبان یک کشتی دریافت گاز طبیعی مایع (LNG) است که بخش بزرگی از نیازهای اردن را تأمین می‌کند، علاوه بر اینکه محموله‌های ارسالی به مقصد مصر را نیز دریافت می‌کند. همچنین تمهیداتی برای استفاده از آن در آینده برای تأمین گاز سوریه و لبنان از طریق خط لوله گاز عربی وجود دارد که به این بندر، اهمیت منطقه‌ای فراتر از مرزهای اردن می‌دهد.

این کارشناس اقتصادی هشدار داد که هرگونه هدف قرار دادن بندر عقبه می‌تواند کشتیرانی را مختل کند و هزینه‌های حمل و نقل و بیمه دریایی را افزایش دهد که این امر در قیمت کالاها در بازار محلی منعکس می‌شود، هزینه صادرات اردن را افزایش می‌دهد و رقابت‌پذیری آنها را تضعیف می‌کند، علاوه بر این بر ترافیک ترانزیت به عراق، سوریه و فلسطین تأثیر می‌گذارد.

اهمیت اقتصادی فرامرزی بندر عقبه

طبق داده‌های عملیاتی منتشر شده توسط اداره منطقه ویژه اقتصادی عقبه، حجم کالاهای جابجا شده در تأسیسات بندری و لجستیکی در نیمه اول سال ۲۰۲۶ به حدود ۱۳.۳ میلیون تن افزایش یافته است، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۱۱.۸۳ میلیون تن بوده است و به نرخ رشد ۱۲ درصدی دست یافته است.

بندر چند منظوره عقبه با افزایش ۶۱ درصدی حجم جابجایی محموله‌ها به ۳.۵۸ میلیون تن، پیشتاز این رشد بوده است. این افزایش به دلیل افزایش ۵۳ درصدی جابجایی غلات، افزایش ۲۲ درصدی محموله‌های عمومی، افزایش ۲۵ درصدی محموله‌های رول‌آون/رول‌آف و افزایش ۴۰ درصدی دام، علاوه بر جابجایی تقریباً ۴۶۸۰۰۰ تن شکر فله، بوده است.

این بندر همچنین در سه ماهه دوم سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته، رشد ۹۷ درصدی را ثبت کرد و حجم جابجایی تنها در ماه ژوئن به نزدیک به یک میلیون تن رسید که بالاترین سطح ماهانه از زمان تأسیس آن است.

شرکت مدیریت و عملیات بنادر عقبه گزارش داد که این بندر در روزهای اخیر کشتی‌های پر از گندم، ذرت، علوفه و شکر را دریافت کرده است و در حال آماده شدن برای دریافت محموله‌های بیشتر آهن و گرانول است.

تاثیر حملات ایران بر بخش گردشگری اردن

اما در شرایطی که فعالیت‌های اقتصادی در بندر عقبه هنوز به روال سابق ادامه دارد، منابع اردنی از تحت تاثیر قرار گرفتن بخش گردشگری این استان بعد از تحولات امنیتی اخیر در سایه حملات ایران به پایگاه‌های آمریکا خبر دادند.

به گفته بلال روبین، سخنگوی رسانه‌ای انجمن آژانس‌های مسافرتی و گردشگری، در حالی که بنادر و حمل و نقل به طور عادی به کار خود ادامه می‌دادند، به نظر می‌رسد بخش گردشگری بیشترین حساسیت را نسبت به تحولات امنیتی داشته است.

وی در گفتگو با الجزیره اظهار داشت که اردن، مانند سایر کشورهای منطقه، تحت تأثیر تنش‌های ژئوپلیتیکی قرار گرفته است که مستقیماً بر گردشگری ورودی، به ویژه گردشگری خارجی، تأثیر گذاشته است. این وضعیت در اردن در سایه تحولات امنیتی اخیر بدتر شده است.

از سوی دیگر، اسامه ابوطالب، معاون دبیر اتاق بازرگانی عقبه و عضو کمیته مرکزی استان عقبه، تأیید می‌کند که بخش اقتصادی، به ویژه گردشگری، بیشترین تأثیر را از هرگونه تنش امنیتی یا سیاسی در منطقه می‌پذیرد.

وی اظهار داشت که اقتصاد اولین جایی است که تحت تأثیر قرار می‌گیرد و آخرین جایی است که بهبود می‌یابد، در حالی که به نظر می‌رسد عقبه به دلیل وابستگی شدید به گردشگری و خدمات، حساس‌تر است.

این مسئول اقتصادی اردن خاطرنشان کرد: عقبه بلافاصله تحت تأثیر هرگونه تشدید تنش در منطقه قرار می‌گیرد، حتی اگر مستقیماً هدف قرار نگرفته باشد. گردشگران تصمیمات خود را بر اساس احساس امنیت خود می‌گیرند، نه صرفاً بر اساس رویدادهای داخل اردن.

وی تصریح کرد که هشدارهای مسافرتی صادر شده توسط ایالات متحده و کشورهای اتحادیه اروپا به سرعت از طریق به تعویق انداختن یا لغو رزروها و پروازها بر این بخش تأثیر می‌گذارد که به نوبه خود بر نرخ اشغال هتل‌ها و فعالیت بازارها و خدمات مرتبط با گردشگری نیز تاثیرگذار است.

اسامه ابوطالب تاکید کرد که این تاثیرات صرفاً محدود به عقبه نیست، زیرا مناطق اصلی گردشگری مانند پترا و وادی روم شاهد کاهش قابل توجه فعالیت بوده‌اند و این کاهش در برخی مناطق از ۵۰ درصد و در برخی دیگر به تقریباً ۹۰ درصد رسیده است.

لوبنا نمر، نماینده استان عقبه در مجلس اردن گفت که حملات ایران تهدید بزرگی برای اردن به ویژه بندر عقبه بوده و باید از دو مسیر که مهمترین آنها مسیر اقتصادی است به این بحران رسیدگی شود. امروز گردشگری و تجارت در عقبه تحت تأثیر تحولات منطقه‌ای و تعیین این شهر به عنوان منطقه قرمز قرار گرفته است که مستلزم مداخله فوری دولت است.

این نماینده اردنی تاکید کرد که اضطراب شهروندان در عقبه و سایر استان‌های اردن به دلیل صداها و انفجارهای شنیده شده در حریم هوایی اردن، تقویت اقدامات ایمنی عمومی، تشدید کمپین‌های رسانه‌ای و آگاهی‌بخشی برای اطمینان خاطر شهروندان و تضمین آمادگی پزشکی و میدانی شبانه‌روزی را ضروری می‌سازد.

اهمیت بندر عقبه برای آمریکا

در این میان بندر عقبه، برای آمریکایی‌ها نیز اهمیت بالایی دارد؛ زیرا نقش اساسی در زنجیره عملیات لجستیکی نیروهای آمریکایی در منطقه را ایفا می‌کند و هر چند محل استقرار پایگاه دائمی آمریکا نیست، اما در دو دهه گذشته یکی از مهمترین مراکز پشتیبانی فرماندهی مرکزی آمریکا در منطقه بوده است.

بندر عقبه از زمان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ حمایت‌های لجستیکی برای نیروهای آمریکایی ارائه می‌داد و امروز هم نقش خود را حفظ کرده و بخش مهمی از تجهیزات نیروهای آمریکایی که در اردن، عراق و سوریه مستقر هستند، از طریق بندر عقبه جابجا می‌شود.

بر همین اساس، ناظران معتقدند که هر تهدیدی برای بندر عقبه نه تنها اقتصاد اردن را تحت تاثیر قرار می‌دهد، بلکه روند عملیاتی آمریکا در منطقه را نیز تهدید می‌کند.