درختکاری در ایران گرفتار بحران آب و کمبود نیروی متخصص

از کرج، در شرایطی که کشور با بحران‌های مرکب خشکسالی، گردوغبار و کمبود منابع آب دست‌وپنجه نرم می‌کند، نشست تخصصی «چالش‌های درختکاری در ایران» با ابتکار مرکز تحقیقات بین‌المللی بیابان دانشگاه تهران برگزار شد؛ نشستی که به گفته رئیس این مرکز، فراتر از ارائه‌ گزارش‌های سنتی، به‌دنبال شکستن بن‌بست‌های اجرایی، ایجاد هم‌افزایی میان ذی‌نفعان و عملیاتی‌سازی پروژه‌هایی نظیر «سفیران جنگل» برای نجات پوشش گیاهی مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور است.

مناطق بیابانی ایران که نزدیک به نیمی از وسعت کشور را در برمی‌گیرند، این روزها بیش از هر زمان دیگری زیر تیغ تغییرات اقلیمی و بحران‌های محیط‌زیستی قرار دارند. در همین راستا، نشست تخصصی بررسی چالش‌های درختکاری با حضور مدیران اجرایی، بخش خصوصی، سمن‌ها و صاحب‌نظران حوزه منابع طبیعی در مرکز تحقیقات بین‌المللی بیابان دانشگاه تهران برگزار شد تا بار دیگر نقش دانشکده‌ها و مراکز پژوهشی در گره‌گشایی از مسائل کلان کشور محک زده شود.

حمیدرضا ناصری، رئیس مرکز تحقیقات بین‌المللی بیابان دانشگاه تهران در حاشیه این نشست در کرج با اشاره به پیشینه ۵۰ ساله این مرکز که با همت زنده‌یاد پروفسور پرویز کردوانی بنیان نهاده شده است، مطرح کرد: رسالت تاریخی ما در این نیم‌قرن، تبدیل مناطق بیابانی از یک «تهدید و چالش» به یک «فرصت» بوده و امروز کشور با ابرچالش‌های خشک‌سالی، ریزگردها و کمبود شدید آب مواجه است.

وی افزود: در چنین شرایطی، توسعه پوشش گیاهی و درختکاری چه در داخل و چه در خارج از شهرها با موانع متعددی از جمله تأمین آب، تأمین نیروی متخصص، انتخاب گونه‌های سازگار و مسائل نگهداری روبه‌روست. هدف از برگزاری این نشست، دور هم جمع کردن اضلاع سه‌گانه آموزش، پژوهش و اجرا (شامل بخش دولتی، خصوصی و سمن‌ها) بود تا با تضارب آرا، گام نخست برای ایجاد یک سلسله نشست‌های تخصصی آینده (در حوزه‌های خاک، انتخاب گونه، آفات و مشارکت‌های مردمی) برداشته شود و خروجی آن به بهینه‌سازی سرمایه‌گذاری‌های بخش اجرا بینجامد.

رئیس مرکز تحقیقات بین‌المللی بیابان دانشگاه تهران در پاسخ به این پرسش که آیا خروجی این نشست تنها در حد مباحث تئوریک باقی مانده است یا خیر؟ بر رویکرد کاملاً عملیاتی مرکز تأکید کرد و گفت: این نشست صرفاً یک هم‌اندیشی کاغذی نیست. پیش از برگزاری این جلسه، برنامه‌ریزی‌های اجرایی آغاز شده است؛ از جمله اعزام دانشجویان رشته‌های جنگل و محیط‌زیست تحت عنوان «سفیران جنگل» برای آموزش و ترویج فنون جنگل‌کاری.

ناصری عنوان کرد: در همین راستا، روز پنجشنبه برنامه‌ای در محور اتوبان قم برگزار می‌شود که در آن دانشجویان ضمن آشنایی میدانی با محیط، آماده می‌شوند تا به‌عنوان مربیان تخصصی، آذرماه امسال به مدارس استان البرز رفته و کار ترویجی انجام دهند.

وی به راه‌اندازی «پارک تغییر اقلیم یونسکو» در ایستگاه کاشان اشاره کرد و افزود: چالش‌های اقلیمی در این پایگاه به‌صورت موردی (Case Study) و علمی پیگیری می‌شود تا الگوهای موفق آن پس از دستیابی به نتیجه، به سایر شهرهای واقع در اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک کشور (که حدود ۸۰ درصد مساحت ایران را تشکیل می‌دهند) تسری یابد. شهرداری‌ها امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند حمایت علمی نظام آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها هستند.

ناصری مهم‌ترین سرفصل‌های مورد وفاق صاحب‌نظران و دغدغه‌های کلیدی این نشست را این‌گونه جمع‌بندی کرد: بحران منابع انسانی و لزوم تخصص‌گرایی یعنی درختکاری برخلاف ظاهر ساده‌اش، فرآیندی کاملاً تخصصی است و دخالت ندادن متخصصان، پروژه را به بیراهه می‌برد و چالش بی‌رحمانه آب و تغییر اقلیم یعنی بحران کم‌آبی و خشک‌سالی به معنای تسلیم شدن نیست، بلکه به معنای ضرورت تدوین «مدیریت اصولی و علمی» برای حفظ فضای سبز موجود و توسعه هدفمند کمربندهای سبز و جنگل‌کاری در مناطق خشک است.