پس از انتشار خبر ارسال طرح مذاکراتی جدید ایران برای پایان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، گمانه‌زنی‌ها در مورد محتوای این طرح در رسانه‌های داخلی و خارجی تشدید شده‌است. بر اساس گزارش‌ها طرح مذاکراتی جدید ایران در واقع نسخه اصلاح‌شده طرح قبلی است که روز شنبه ۵ اردیبهشت در سفر منطقه‌ای سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به میانجی پاکستانی ارائه شده‌بود. طرح اولیه مذاکراتی ایران که در رسانه‌های خارجی از آن با عنوان طرح سه مرحله‌ای یاد شده‌بود، در واقع یک طرح گام به گام برای پایان جنگ جاری و تضمین توقف مخاصمات بود. تهران بعد از دو مجموعه مذاکرات ناکام هسته‌ای با ایالات متحده آمریکا در بهار و زمستان ۱۴۰۴ که هر دو به حملات نظامی طرف مقابل منجر شد و یک دوره مذاکره در پاکستان برای پایان جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در طول هفته‌های گذشته به رایزنی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای پایان جنگ تحمیلی ادامه داده‌است. هر چند در دور نخست مذاکرات رو در روی ایران و آمریکا در اسلام‌آباد، قرار بود دو طرف در چارچوب طرح ۱۰ ماده‌ای ایران به توافقی جامع در خصوص همه مسائل مورد اختلاف برسند، اما پافشاری طرف آمریکایی بر زیاده‌خواهی‌های خود باعث شد تا این مذاکرات با شکست مواجه شود.

تقسیم مذاکرات به مسائل دارای فوریت و مسائل باقیمانده

قرار بود مذاکرات تهران و واشنگتن در مدت زمان محدود آتش‌بس دو هفته‌ای به نتیجه برسد اما رسیدن به یک توافق جامع در این چارچوب زمانی محدود به دو دلیل امکان‌پذیر نبود: نخست اینکه اختلاف‌های دو طرف به خصوص در حوزه هسته‌ای بسیار زیاد بود و نیاز به مذاکرات دقیق فنی و طولانی مدت داشت. دوم اینکه آمریکا از زمان اعلام آتش‌بس، با اقدام به محاصره خطوط ساحلی و بنادر ایران، عملا آتش‌بس را نقض کرده‌بود. تهران معتقد است که با توجه به تجربه بدعهدی‌های آمریکا در دوره‌های پیشین مذاکره و همچنین اقدام نظامی آمریکا در حین مذاکرات، دو طرف ابتدا لازم است در مورد مسائلی که برای هر دو طرف اولویت و فوریت دارد به توافق برسند. به همین دلیل طرح مذاکراتی جدید ایران مبتنی بر آغاز مذاکرات درباره موضوع پایان قاطع تمامی تخاصمات و تضمین تکرار نشدن حملات به ایران است. طبیعی است که از دیدگاه تهران گام نخست در پایان تخاصم ابتدا رسیدن به آتش‌بس پایدار مورد قبول هر دو طرف است و لغو محاصره بنادر و سواحل جنوبی ایران، که بر اساس متن صریح قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل متحد یک اقدام نظامی تلقی می‌شود، ضرورت هر آتش‌بس پایداری تلقی می‌شود. این طرح مذاکراتی در رسانه‌های غربی با عنوان طرح سه مرحله‌ای مشهور شد. رسانه‌های آمریکایی اینگونه عنوان کردند که ایران در مرحله نخست خواهان برداشته‌شدن محاصره سواحل و بنادر ایرانی به ازای افزایش عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز است و در مرحله دوم خواهان توافق برای توقف تمامی درگیری‌ها و تضمین تکرار نشدن حملات و در مرحله سوم خواهان مذاکره در مورد بقیه موضوع‌های مورد اختلاف از جمله پرونده هسته‌ای است. ادعای رسانه‌های غربی در مورد محتوای طرح مذاکراتی ایران کامل و دقیق نبود. ایران هر چند تاکید بر اجرای کامل آتش‌بس و توقف کامل تخاصم و تضمین تکرار نشدن حملات را به عنوان گام نخست توافق مطرح کرده‌است، اما به صورت مستقیم وعده‌ای برای گفت و گوها در مورد پرونده هسته‌ای به طرف مقابل نداده‌است. تهران معتقد است که با توجه به سوابق پیشین، از جمله دو بار حمله نظامی آمریکا و متحدانش به ایران در میانه مذاکرات هسته‌ای، تا پیش از توافق برای پایان کامل جنگ و تضمین تکرار نشدن آن، امکان گفت و گو در هیچ زمینه‌ای با طرف آمریکایی وجود ندارد.

رفت و برگشت طرح‌های مذاکراتی میان تهران و واشنگتن

طرح مذاکراتی که در ساعات پایانی روز پنج‌شنبه هفته گذشته توسط طرف ایرانی برای میانجی پاکستانی ارسال شد، نسخه تکمیل شده طرح مذاکراتی قبلی است که در سفر سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، به اسلام‌آباد تحویل شد. برخی رسانه‌های غربی مدعی شده‌اند که در طول هفته گذشته طرف آمریکایی طرح مذاکراتی ایران را بررسی کرده‌است و برخی از متمم‌ها و اصلاحات را در آن اعمال کرده‌است. بر اساس ادعای پایگاه خبری اکسیوس، دوشنبه هفته گذشته استیو ویتکاف فرستاده ویژه رئیس جمهور آمریکا در ماموریت‌های صلح، پیشنهاد قبلی ایران را بررسی کرده‌است و متمم‌هایی برای تعدیل آن ارائه کرده‌است. به نوشته اکسیوس از جمله این متمم‌ها ماده‌ای مبنی بر این است که در طول مذاکرات با ایران، تهران تلاشی برای به اورانیوم غنی‌شده و راه اندازی مجدد تاسیسات آسیب دیده هسته‌ای انجام ندهد. هر چند دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا جمعه شب در جمع خبرنگاران گفت که طرح مذاکراتی ایران رضایت او را جلب نکرده‌است، اما واشنگتن هنوز پاسخ رسمی به پیشنهاد ایران نداده‌است. ممکن است که دولت آمریکا بار دیگر با بررسی طرح مذاکراتی ایران متمم‌ها یا اصلاحاتی را بر آن اعمال کند و از طریق میانجی پاکستانی مجددا برای بازبینی توسط ایران ارسال کند. هر چند به نظر می‌رسد که پایان فوری جنگ برای هر دو طرف منافع بیشتری داشته‌باشد، اما ممکن است ایالات متحده آمریکا با تصور اینکه ممکن است بتواند با استمرار جنگ یا محاصره دریایی امتیازهای بیشتری از ایران بگیرد، با این پیشنهاد مخالفت کند.

ادعای خاتمه جنگ در واشنگتن

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، از زمان آغاز جنگ تا به امروز بارها اعلام پیروزی کرده‌است و ادعا می‌کند که جنگ علیه ایران به تمامی اهداف خود دست یافته‌است. کاخ سفید روز جمعه با انتشار بیانیه‌ای در خصوص تحریم‌های جدید علیه کوبا، تاکید کرد که عملیات موسوم به خشم حماسی به تمامی اهداف خود در ایران دست یافته‌است. همچنین رسانه‌های آمریکایی نیز خبر دادند که با پایان یافتن مهلت ۶۰ روزه دولت ترامپ بر اساس قانون اختیارات جنگی مصوب ۱۹۷۳ برای استمرار جنگ بدون دریافت مجوز از کنگره، دولت ترامپ با ارسال نامه‌ای به کنگره اعلام کرده‌است که درگیری‌ها در جنگ ایران کاملا خاتمه یافته‌است. مشخص نیست که این بیانیه‌ها و نامه‌ها به معنا قصد دولت آمریکا برای پایان دادن کامل به جنگ است یا اینکه صرفا اسنادی حقوقی برای دور زدن کنگره. با این حال اگر واشنگتن تمایل داشته‌باشد که به جنگ پایان دهد، بررسی و پاسخ مثبت به طرح مذاکراتی ایران، می‌تواند گامی مثبت برای هر دو طرف باشد تا از طریق یک توافق مذاکره شده به جنگی که ۶۴ روز پیش آغاز شد پایان دهند.