سفر مودی به امارات؛ آیا ائتلافهای جدید در راه است؟
سفر اخیر نخستوزیر هند به امارات در بحبوحه تشدید اختلافات دهلینو و اسلامآباد، تنها یک دیدار دیپلماتیک یا اقتصادی تلقی نمیشود. همزمان با بازترسیم موازنههای منطقهای پس از تحولات پرشتاب خاورمیانه و جنوب آسیا، این سفر بیش از هر چیز میتواند نشانهای از ظهور شبکهای از ائتلافهای جدید و جابهجایی تدریجی قطببندیهای سنتی در منطقه باشد.
سفر تازه «نارندرا مودی» نخستوزیر هند به ابوظبی در شرایطی انجام شد که تنش میان هند و پاکستان وارد مرحلهای حساس شده است و همزمان فضای منطقهای نیز در حال تجربه تغییرات عمیق ژئوپلیتیکی است. اگرچه در ظاهر این سفر ادامه روند همکاریهای اقتصادی و سیاسی دو کشور به شمار میرود، اما در پس آن نشانههایی از شکلگیری نوعی همگرایی راهبردی و ائتلافی قابل مشاهده است که میتواند بر معادلات منطقهای تأثیر بگذارد. طی یک دهه گذشته روابط هند و امارات از همکاریهای متعارف اقتصادی عبور کرده و به یک مشارکت چندلایه راهبردی تبدیل شده است. روابطی که زمانی عمدتاً بر تأمین انرژی برای اقتصاد رو به رشد هند و حضور گسترده نیروی کار هندی در امارات استوار بود، اکنون به حوزههای امنیتی، فناوری، دفاعی و حتی هماهنگیهای ژئوپلیتیکی کشیده شده است. روزنامه العربی الجدید در اینباره به نقل از تحلیلگران نوشته است، با وجود اهمیت پیوندهای اقتصادی، عنصر اصلی در سفر اخیر مودی، مسئله آرایشهای تازه ائتلافی در منطقه است؛ بهویژه آنکه دهلینو در سالهای اخیر تلاش کرده نفوذ سنتی پاکستان در جهان عرب را کاهش دهد و در مقابل، شبکهای از شرکای راهبردی جدید ایجاد کند. نشانههای این روند از نخستین سفر مودی به امارات در سال ۲۰۱۵ آشکار شد؛ زمانی که بیانیه مشترک دو کشور بر مقابله با آنچه «تروریسم» خوانده شده و دولتهای حامی تروریسم تأکید داشت؛ موضعی که بسیاری آن را پیامی غیرمستقیم علیه پاکستان ارزیابی کردند. اما تحولات پس از توافقهای موسوم به «ابراهیم» روند جدیدی را شکل داد. عادیسازی روابط امارات و رژیم صهیونیستی، زمینه را برای نزدیک شدن سه ضلع مهم یعنی امارات، هند و تلآویو فراهم کرد. نتیجه این روند، ایجاد قالبهای همکاری جدید بود که مهمترین آن شکلگیری چارچوب «I۲U۲» میان هند، آمریکا، امارات و رژیم صهیونیستی در سال ۲۰۲۱ به شمار میرود؛ ساختاری که برخی رسانهها از آن با عنوان «چهارجانبه خاورمیانه» یاد میکنند.
روابط فراتر از همکاری اقتصادی و فناورانه
این سازوکار اگرچه رسماً یک ائتلاف نظامی تعریف نشده است، اما از نگاه بسیاری از کارشناسان، فراتر از یک همکاری اقتصادی یا فناورانه عمل میکند و ترکیب اعضا و حوزههای همکاری آن نشان میدهد که اهداف ژئوپلیتیکی و امنیتی نیز در پس آن قرار دارد. در سوی دیگر، همزمان نشانههای شکلگیری محور دیگری نیز دیده میشود. توافق راهبردی عربستان سعودی و پاکستان و همچنین تلاش ترکیه برای پیوستن به این چارچوب جدید، از نگاه برخی تحلیلگران به شکلگیری نوعی بلوک تازه منطقهای تعبیر شده است؛ ائتلافی که برخی حتی از آن با عنوان «ناتوی اسلامی» یاد کردهاند. در چنین شرایطی، هند و امارات تلاش کردهاند موقعیت خود را در معادلات جدید تثبیت کنند. سفر کوتاه اما بسیار مهم «محمد بن زاید» رئیس امارات به دهلینو در ژانویه ۲۰۲۶ که تنها چند ساعت طول کشید و با امضای ۱۲ توافقنامه همراه بود، از سوی بسیاری پاسخی مستقیم به همین تحولات تلقی شد.