به گزارش گروه اقتصادی عصر قانون: بازار سرمایه ایران در سال‌های اخیر شاهد توسعه ابزارهای مالی متنوعی بوده است. پس از استقبال گسترده سرمایه‌گذاران از صندوق‌های مبتنی بر طلا که به یکی از مهم‌ترین مقاصد جذب نقدینگی تبدیل شدند، اکنون راه‌اندازی صندوق‌های ارزی به عنوان ابزاری جدید، توجه فعالان بازار را به خود جلب کرده است. این پرسش مطرح است که آیا صندوق‌های ارزی می‌توانند بخشی از منابع صندوق‌های طلا را به سمت خود جذب کنند یا هر یک مخاطبان متفاوتی خواهند داشت؟ بررسی ویژگی‌های این دو ابزار نشان می‌دهد اگرچه هر دو به دنبال پوشش ریسک کاهش ارزش پول ملی هستند، اما ماهیت، عوامل اثرگذار بر بازدهی و ریسک‌های آنها تفاوت‌های قابل توجهی دارد. صندوق‌های طلا؛ برنده سال‌های اخیر صندوق‌های طلا طی سال‌های گذشته یکی از موفق‌ترین ابزارهای سرمایه‌گذاری بورس بوده‌اند. رشد قیمت جهانی طلا، افزایش نرخ ارز و امکان سرمایه‌گذاری آسان بدون نیاز به خرید فیزیکی سکه و طلا، باعث شد حجم دارایی این صندوق‌ها با سرعت افزایش یابد. مزیت اصلی صندوق‌های طلا آن است که سرمایه‌گذار همزمان از دو متغیر سود می‌برد؛ نخست تغییرات قیمت جهانی اونس طلا و دوم نوسانات نرخ ارز داخلی که بر قیمت گواهی‌های سپرده سکه اثرگذار است. علاوه بر این، ریسک نگهداری فیزیکی طلا نیز حذف می‌شود و سرمایه‌گذار می‌تواند با سرمایه‌های کوچک وارد این بازار شود. صندوق‌های ارزی چه تفاوتی دارند؟ صندوق‌های ارزی با هدف ایجاد امکان سرمایه‌گذاری بر مبنای ارز طراحی شده‌اند. این صندوق‌ها به جای وابستگی به قیمت طلا، مستقیماً یا غیرمستقیم از تغییرات ارزش ارزهای خارجی تأثیر می‌پذیرند. در واقع سرمایه‌گذار با خرید واحدهای این صندوق‌ها، بدون خرید اسکناس یا نگهداری ارز، می‌تواند از افزایش نرخ ارز منتفع شود. مهم‌ترین تفاوت این ابزار با صندوق‌های طلا آن است که بازدهی صندوق ارزی عمدتاً به نرخ ارز وابسته است، در حالی که صندوق طلا علاوه بر نرخ ارز، از روند قیمت جهانی طلا نیز تأثیر می‌گیرد. آیا منابع از صندوق‌های طلا خارج می‌شود؟ کارشناسان معتقدند پاسخ این پرسش به شرایط اقتصاد کلان بستگی دارد. اگر انتظارات تورمی ناشی از افزایش نرخ ارز باشد و بازار جهانی طلا روند باثباتی داشته باشد، صندوق‌های ارزی می‌توانند بخشی از سرمایه‌هایی را جذب کنند که تاکنون تنها گزینه آنها صندوق‌های طلا بوده است. اما در شرایطی که قیمت جهانی طلا نیز وارد روند صعودی شود، صندوق‌های طلا همچنان مزیت نسبی خود را حفظ خواهند کرد؛ زیرا سرمایه‌گذار از دو محرک سودآوری بهره‌مند می‌شود. از سوی دیگر، بخش مهمی از سرمایه‌گذاران صندوق‌های طلا با هدف حفظ ارزش دارایی در برابر تورم وارد این بازار شده‌اند و الزاماً با ورود یک ابزار جدید، استراتژی خود را تغییر نخواهند داد. کدام گزینه جذاب‌تر است؟ پاسخ واحدی برای همه سرمایه‌گذاران وجود ندارد و انتخاب هر ابزار به سناریوی اقتصادی بستگی دارد. در شرایطی که:نرخ ارز سریع‌تر از قیمت جهانی طلا رشد کند، صندوق‌های ارزی می‌توانند بازدهی بیشتری ثبت کنند. قیمت جهانی طلا وارد یک روند افزایشی شود، صندوق‌های طلا از مزیت بیشتری برخوردار خواهند شد. هر دو متغیر همزمان رشد کنند، صندوق‌های طلا معمولاً عملکرد بهتری خواهند داشت؛ زیرا از اثر همزمان رشد ارز و طلا بهره می‌برند. در مقابل، اگر بازار جهانی طلا وارد اصلاح شود اما نرخ ارز همچنان افزایشی باشد، احتمال دارد صندوق‌های ارزی بازدهی بهتری نسبت به صندوق‌های طلا داشته باشند. مزیت مهم صندوق‌های ارزی یکی از مهم‌ترین کارکردهای صندوق‌های ارزی، ایجاد تنوع در سبد سرمایه‌گذاری است. تاکنون سرمایه‌گذارانی که به دنبال پوشش ریسک ارزی بودند، عمدتاً ناچار به خرید اسکناس، سپرده‌های ارزی محدود یا صندوق‌های طلا بودند. ورود صندوق‌های ارزی می‌تواند این خلأ را تا حدی برطرف کند و امکان سرمایه‌گذاری شفاف‌تر و نقدشونده‌تر را فراهم آورد. همچنین این صندوق‌ها می‌توانند بخشی از تقاضای بازار غیررسمی ارز را به سمت بازار سرمایه هدایت کرده و ابزار جدیدی برای مدیریت دارایی در اختیار سرمایه‌گذاران قرار دهند. آیا صندوق‌های طلا نگران باشند؟ به نظر می‌رسد در کوتاه‌مدت تهدید جدی متوجه صندوق‌های طلا نباشد. تجربه بازارهای مالی نشان می‌دهد با توسعه ابزارهای سرمایه‌گذاری، لزوماً منابع از یک صندوق به صندوق دیگر منتقل نمی‌شود، بلکه در بسیاری از موارد، بازار سرمایه عمق بیشتری پیدا می‌کند و سرمایه‌گذاران جدید نیز وارد بازار می‌شوند. از سوی دیگر، صندوق‌های طلا سابقه عملکرد، نقدشوندگی بالا و اعتماد سرمایه‌گذاران را در اختیار دارند؛ مزیتی که صندوق‌های ارزی باید در طول زمان به دست آورند. ورود صندوق‌های ارزی را باید گامی در جهت تکمیل ابزارهای سرمایه‌گذاری بازار سرمایه دانست، نه لزوماً جایگزینی برای صندوق‌های طلا. این دو ابزار اگرچه هر دو نقش پوشش ریسک کاهش ارزش پول ملی را ایفا می‌کنند، اما محرک‌های بازدهی متفاوتی دارند و می‌توانند نیازهای گروه‌های مختلف سرمایه‌گذاران را پاسخ دهند. در صورت طراحی مناسب، شفافیت مقررات، وجود بازارگردان فعال و پشتوانه دارایی‌های ارزی، صندوق‌های ارزی ظرفیت جذب بخشی از نقدینگی جدید را خواهند داشت؛ اما انتظار خروج گسترده سرمایه از صندوق‌های طلا در کوتاه‌مدت چندان واقع‌بینانه نیست. در عمل، این دو ابزار بیش از آنکه رقیب مستقیم یکدیگر باشند، می‌توانند مکمل یکدیگر در سبد دارایی سرمایه‌گذاران باشند و امکان مدیریت بهتر ریسک را در شرایط پرنوسان اقتصاد ایران فراهم کنند.