به گزارش گروه بین‌الملل عصر قانون: حکمت حاجی‌اف، دستیار رئیس‌جمهور آذربایجان، در پیامی خطاب به هیئت‌های دیپلماتیک خارجی بازدیدکننده از قره‌باغ کوهستانی، تاکید کرد که تازه‌ترین دیدار رهبران ارمنستان و جمهوری آذربایجان در فضایی بسیار سازنده برگزار شده است.

نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان و الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، آخرین بار در تاریخ 31 اوت در بیشکک دیدار کردند.

پس از این نشست، ایروان و باکو با انتشار بیانیه‌هایی مشابه، بر «اهمیت تاریخی» اعلامیه واشنگتن که یک سال پیش امضا شد و پیش‌نویس پیمان صلح دوجانبه، تاکید ورزیدند.

با این وجود، در این بیانیه‌ها هیچ‌گونه اشاره‌ای به زمان امضای نهایی این سند دیپلماتیک صورت نگرفته بود؛ سندی که جمهوری آذربایجان برای امضای آن، پیش‌شرطی مبنی بر لزوم تغییر قانون اساسی ارمنستان تعیین کرده است.

حکمت حاجی‌اف در تشریح توافقات صورت‌گرفته اظهار داشت: «هر دو طرف توافق کرده‌اند که تعاملات دوجانبه را با هدف پیشبرد دستور کار صلح آغاز کنند».

وی افزود که این تلاش‌ها با هدف «تقویت اعتماد متقابل میان دو کشور و همچنین توسعه پیوندهای تجاری، از جمله ارتباطات و پیوستگی‌های حمل‌ونقلی میان دو کشور و در کل منطقه» پیگیری خواهد شد.

دستیار رئیس‌جمهور آذربایجان با ابراز خوش‌بینی تصریح کرد که دو کشور «دیگر یاد گرفته‌اند در شرایط صلح زندگی کنند و در همین مسیر رو به جلو حرکت می‌کنند».

بازدید دیپلمات‌های خارجی از قره‌باغ و تضاد روایت‌ها در حفظ میراث فرهنگی

گروهی از دیپلمات‌های خارجی در قالب یک سفر رسمی دوروزه به منطقه قره‌باغ کوهستانی عزیمت کرده‌اند که حکمت حاجی‌اف آن‌ها را همراهی می‌کند.

بر اساس برنامه‌ریزی‌های طرف آذربایجانی، قرار است در این بازدید میدانی، پروژه‌های ساخت‌وساز و زیرساختی در مناطقی نظیر خانکندی، شوشا، آغ‌دره و منطقه کلبجر به دیپلمات‌ها معرفی شود.

همچنین وضعیت کنونی بناهای تاریخی و فرهنگی و اقداماتی که در راستای حفاظت از آن‌ها در حال انجام است، برای این هیئت‌ها تشریح خواهد شد.

این برنامه‌ها در شرایطی اجرا می‌شود که پژوهشگران و ناظران مستقل بین‌المللی تاکنون در چندین نوبت، اسنادی مبنی بر تخریب سیستماتیک میراث فرهنگی ارامنه در قره‌باغ کوهستانی توسط باکو را ثبت و گزارش کرده‌اند.

علی‌رغم این گزارش‌های مستند، حکمت حاجی‌اف در پیام خود قاطعانه مدعی شد که «تمامی میراث فرهنگی موجود در قره‌باغ و سایر اراضی جمهوری آذربایجان، به طور کامل تحت حمایت قوانین این کشور قرار دارند».

توافق بر سر تعیین نقطه صفر مرزی از تقاطع سه‌جانبه

تحولات در عرصه میدانی مرتبط با تعیین خطوط مرزی نیز با شتاب در حال پیگیری است. مقامات باکو و ایروان رسماً توافق کرده‌اند که روند خط‌کشی و تحدید حدود مرزهای خود را از نقطه تلاقی مرزهای مشترک جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان آغاز نمایند.

جیحون بایراموف، وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان، ضمن تایید این پیشرفت دیپلماتیک، خاطرنشان ساخت که مسائل مربوط به وضعیت شهرک‌ها و مناطق مسکونی خاص، در چارچوب فعالیت‌های کمیسیون‌های مشترک تحدید حدود به تفصیل بررسی خواهد شد.

به گفته رئیس دستگاه دیپلماسی جمهوری آذربایجان، دو کشور بر سر جهت انجام عملیات تحدید حدود مرزها به توافق نهایی دست یافته‌اند و مقرر شده است که این عملیات از سمت شمال به سوی جنوب انجام پذیرد.

بر این اساس، مبدأ آغازین این فرآیند، محل دقیق تلاقی مرزهای سه کشور جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان تعیین شده است.

جیحون بایراموف تصریح کرد: «توافقی قطعی در خصوص اینکه روند تحدید حدود مرزهای مشترک ما از کدام سمت باید آغاز شده و به کدام سو پیش برود، حاصل شده است».

وی تاکید کرد: «در این زمینه درک متقابل و رضایت کاملی وجود دارد که کارها از بخش شمالی مرز که دارای پیچیدگی‌های بیشتری است - یعنی از نقطه تلاقی مرزهای جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان - آغاز گردد و سپس به سمت جنوب امتداد یابد».

تثبیت کمیسیون‌های مرزی و دستاوردهای اولیه تحدید حدود

وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان یادآور شد که ترکیب هیئت نمایندگی و اعضای کمیسیون تحدید حدود طرف آذربایجانی بدون تغییر ثابت باقی مانده است. باکو و ایروان به منظور بررسی دقیق تمامی ابعاد این پرونده مرزی، به برگزاری نشست‌های مشترک در سطح کمیسیون‌های مربوطه ادامه می‌دهند.

بایراموف اظهار داشت: «از سوی طرف آذربایجانی، ترکیب کمیسیون دولتی تحدید حدود بدون تغییر مانده است و ریاست این کمیسیون همچنان بر عهده شاهین مصطفی‌اف، معاون نخست‌وزیر، قرار دارد».

وی افزود که جلسات و بحث‌های این کمیسیون‌ها به طور منظم در حال برگزاری است و در ارمنستان نیز، ریاست کمیسیون متناظر مستقیماً بر عهده معاون نخست‌وزیر این کشور قرار دارد.

به گفته این دیپلمات، دو طرف تاکنون نشست‌های متعددی برگزار کرده‌اند که در جریان آن‌ها، آیین‌نامه اجرایی و رویه کاری کمیسیون‌های تحدید حدود رسماً به تصویب رسیده است.

بایراموف یادآور شد که تمامی جزئیات مربوط به تحدید حدود، در نشست‌های این کمیسیون‌ها تدوین خواهد شد و مسائل مرتبط با شهرک‌های خاص نیز در همین چارچوب حل‌وفصل می‌گردد.

پیش از این و در ماه ژوئیه، وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان رسماً اعلام کرده بود که عملیات تحدید حدود و علامت‌گذاری 13 کیلومتر ابتدایی از نوار مرزی مشترک با ارمنستان با موفقیت به پایان رسیده است.

منطق ژئواکونومیک و ایدئولوژیک در انتخاب مسیر شمال به جنوب

در تحلیل دلایل انتخاب این مسیر جغرافیایی، رضوان حسین‌اف، مدیر مرکز تاریخ قفقاز، در گفت‌وگو با خبرنگاران، دلایل اقتصادی را عامل اصلی تصمیم‌گیری برای آغاز فرآیند تحدید حدود مرز از شمالی‌ترین نقطه عنوان کرد.

این کارشناس ابراز داشت: «در بخش شمالی و در نقطه تلاقی مرزها، هنوز هم خطوط اصلی ارتباطی که در دوران حاکمیت شوروی، جمهوری آذربایجان را به ارمنستان متصل می‌کردند، وجود دارند».

وی افزود: «در آن منطقه هم شبکه‌های راه‌آهن و هم خطوط لوله انتقال گاز قرار دارند؛ هرچند که پس از فروپاشی شوروی این خطوط قطع شدند، اما پتانسیل احیای آن‌ها وجود دارد تا بتوان گاز را از منطقه قازاخ در جمهوری آذربایجان به منطقه ایجوان در ارمنستان منتقل نمود».

حسین‌اف خاطرنشان کرد: «از آنجایی که شاهراه‌های ارتباطی اصلی برای ارمنستان و کل منطقه دقیقاً از محل تلاقی جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان عبور می‌کنند، آغاز روند تحدید حدود از این نقطه کاملاً منطقی به نظر می‌رسد».

وی به مزایای لجستیکی این انتخاب نیز اشاره کرد و گفت: «علاوه بر این، استفاده از ظرفیت‌های لجستیک حمل‌ونقل موجود در خاک گرجستان با آغاز کار از این نقطه، بسیار راحت‌تر خواهد بود».

حسین‌اف تاکید کرد: «با در نظر گرفتن این حقایق، آغاز عملیات تحدید حدود از سمت شمال، هم از منظر اقتصادی توجیه‌پذیر است و هم از لحاظ لجستیکی مناسب ارزیابی می‌شود».

این کارشناس در بخش دیگری از تحلیل خود، توجه را به انگیزه فزاینده ارمنستان برای پیشبرد سریع این روند جلب کرد.

وی تصریح کرد که دولت ایروان اراده‌ای جدی برای انجام فعالیت‌های گسترده در زمینه تحدید حدود دارد و طرف ارمنی بیشترین عجله را برای مشخص کردن خطوط مرزی از خود نشان می‌دهد.

حسین‌اف در تشریح دلایل سیاسی این عجله اظهار داشت: «نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، نیاز مبرم دارد تا در چارچوب مفهوم سیاسی جدید خود تحت عنوان "ارمنستان واقعی"، مرزهای این جمهوری را به طور عینی بر روی زمین به مردم نشان دهد».

وی افزود: «برای تحقق این هدف، در اختیار داشتن یک مرز رسمی و به رسمیت شناخته شده از سوی جمهوری آذربایجان، یک ضرورت غیرقابل انکار محسوب می‌شود».

مدیر مرکز تاریخ قفقاز در پایان نتیجه‌گیری کرد که «عملیات تحدید حدود مرزها، معنا و مفهوم بسیار جدی سیاسی و ایدئولوژیک برای دولت پاشینیان به همراه دارد».