محاصره در برابر محاصره؛ راهبرد انصارالله برای تشدید فشار بر عربستان
صنعا با گسترش دامنه اهداف خود تلاش می‌کند هزینه ادامه محاصره را برای عربستان افزایش دهد.
تشدید حملات عربستان سعودی به یمن و ادامه محاصره این کشور، تقابل ریاض و صنعا را وارد مرحله تازه‌ای کرده است. انصارالله در واکنش به این روند، دامنه عملیات خود را به زیرساخت‌های حیاتی عربستان گسترش داده و با حملات متعدد به فرودگاه‌های این کشور، در پی تحمیل هزینه‌های مستقیم نظامی و اقتصادی به طرف سعودی است. هشدار به شرکت‌های هواپیمایی درباره استفاده از حریم هوایی و فرودگاه‌های عربستان، به استثنای مکه مکرمه و مدینه منوره، نیز بخشی از همین راهبرد به شمار می‌رود؛ تدبیری که هدف آن شکستن تصور مصونیت عربستان در برابر پیامدهای جنگ یمن است.
اهمیت این تحولات در عبور تقابل از چارچوب حملات متعارف به مواضع نظامی و خطوط مقدم جنگ نهفته است. عربستان سال‌ها از برتری هوایی و محاصره اقتصادی برای افزایش فشار بر یمن استفاده کرده، اما نتوانسته است اراده سیاسی صنعا را در هم بشکند. اکنون انصارالله می‌کوشد با گسترش دامنه پاسخ‌ها، این معادله را تغییر دهد و نشان دهد که ادامه حملات و محاصره یمن برای ریاض نیز هزینه‌های فزاینده‌ای به همراه خواهد داشت.
حملات متعدد و گسترش دامنه تقابل
در 13 مهر 1405، نیروهای مسلح یمن از اجرای چند عملیات علیه اهدافی در عربستان خبر دادند. بر اساس اعلام سخنگوی نیروهای مسلح انصارالله، فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، فرودگاه ابها، پالایشگاه آرامکو در رابغ، پایگاه نظامی خمیس مشیط و اهدافی در نجران و جیزان در شمار اهداف این عملیات قرار داشتند. استفاده از موشک‌های بالستیک و کروز و پهپادها نیز از گستردگی عملیات حکایت داشت. صنعا این حملات را پاسخی به تشدید حملات سعودی و ادامه محاصره یمن معرفی کرد.
در 14 و 15 مهر، گزارش‌ها از ادامه حملات به فرودگاه‌های جیزان و نجران و دیگر اهداف سعودی حکایت داشت. مقام‌های ارشد عربستانی از تلفات انسانی و خسارت به تاسیسات فرودگاهی خبر دادند. بر اساس گزارش‌های منتشر شده در این دوره، حملات به فرودگاه ابها و فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض در مجموع به کشته شدن سه نفر و مجروح شدن 36 نفر انجامید. همزمان، سامانه‌های پدافندی سعودی برای مقابله با تهدیدهای موشکی و پهپادی به کار گرفته شدند.
در 16 مهر نیز فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض بار دیگر در کانون تحولات قرار گرفت. گزارش‌ها از آسیب دیدن یک هواپیمای متعلق به شرکت هواپیمایی سعودی و اختلال در فعالیت فرودگاه حکایت داشت. در ادامه، برخی شرکت‌های هواپیمایی پروازهای خود به ریاض را تعلیق کردند و هشدارهای مربوط به امنیت پرواز در بخش‌هایی از حریم هوایی عربستان گسترش یافت. در 18 مهر، نهاد ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا نیز هشدارهای خود را درباره خطرات پروازی در منطقه توسعه داد.
این توالی عملیات نشان می‌دهد که فشار انصارالله به یک حمله منفرد محدود نیست. گسترش جغرافیایی اهداف از مناطق جنوبی عربستان به پایتخت، در کنار هشدار به شرکت‌های هواپیمایی، پیام روشنی برای ریاض دارد: ادامه جنگ علیه یمن می‌تواند امنیت زیرساخت‌هایی را تحت تاثیر قرار دهد که برای اقتصاد و ارتباطات بین‌المللی عربستان اهمیت حیاتی دارند.
ضربات کوبنده انصارالله بر پرستیژ اقتصادی عربستان
عربستان در سال‌های اخیر سرمایه گذاری گسترده‌ای برای جذب سرمایه خارجی، توسعه گردشگری و تبدیل شدن به یکی از مراکز اقتصادی منطقه انجام داده است. امنیت فرودگاه‌ها و استمرار پروازهای بین‌المللی از پیش نیازهای این برنامه‌هاست. هنگامی که فرودگاه اصلی پایتخت هدف حمله قرار می‌گیرد و شرکت‌های هواپیمایی ناچار به بازنگری در برنامه پروازهای خود می‌شوند، هزینه‌های امنیتی و اقتصادی افزایش می‌یابد و تصویر عربستان به عنوان مقصدی امن برای فعالیت‌های بین‌المللی آسیب می‌بیند.
لغو پروازها، افزایش هشدارهای هوانوردی و انتشار تصاویر خسارت به هواپیماها و تاسیسات فرودگاهی می‌تواند بر تصمیم شرکت‌های حمل و نقل، هزینه‌های بیمه و برنامه‌ریزی مسافران و سرمایه‌گذاران اثر بگذارد. دامنه خسارت بلندمدت به استمرار عملیات و میزان اختلال در پروازها بستگی دارد، اما همین تحولات نشان می‌دهد که ریاض دیگر نمی‌تواند پیامدهای جنگ را صرفا به خاک یمن محدود نگه دارد.
از این منظر، حملات انصارالله علاوه بر کارکرد نظامی، ابزار فشار اقتصادی و سیاسی نیز محسوب می‌شوند. صنعا با گسترش دامنه اهداف خود تلاش می‌کند هزینه ادامه محاصره را برای عربستان افزایش دهد و این کشور را با پیامدهای مستقیم سیاستی مواجه کند که سال‌ها علیه یمن دنبال کرده است. معادله مورد نظر انصارالله روشن است: اگر عربستان از محاصره به عنوان ابزار فشار استفاده کند، نمی‌تواند انتظار داشته باشد که خود از هرگونه فشار متقابل مصون بماند.
محدودیت راهبرد سعودی و ابتکار عمل صنعا
عربستان طی سال‌های جنگ، ظرفیت‌های گسترده نظامی و سیاسی خود را برای شکست انصارالله به کار گرفته است. حملات هوایی، حمایت از نیروهای همسو در داخل یمن و فشار اقتصادی نتوانسته اند به نتیجه راهبردی مورد نظر ریاض منجر شوند. این تجربه نشان داده است که برتری تسلیحاتی و برخورداری از پشتیبانی خارجی، به تنهایی برای تحمیل اراده سیاسی به صنعا کافی نیست.
در شرایط کنونی نیز عربستان با دشواری تغییر قاطع موازنه روبه روست. تکرار حملات هوایی و افزایش فشار بر یمن، بدون تغییر در اهداف و روش‌های جنگ، تضمینی برای عقب‌نشینی انصارالله ایجاد نمی‌کند. در مقابل، صنعا با گسترش عملیات و انتخاب اهداف حساس، می‌کوشد هزینه‌های ادامه تقابل را افزایش دهد و محاسبات سیاسی و نظامی ریاض را تحت تاثیر قرار دهد.
این وضعیت به معنای از بین رفتن توان نظامی عربستان نیست، بلکه نشان می‌دهد که این کشور برای دستیابی به نتیجه تعیین کننده با محدودیت‌های جدی مواجه است. انصارالله نیز با تنظیم دامنه عملیات می‌تواند فشار را افزایش دهد و در عین حال، امکان تشدید بیشتر را به عنوان اهرمی در برابر طرف سعودی حفظ کند. به این ترتیب، ابتکار عمل در تعیین سطح فشار تا اندازه‌ای به سوی صنعا منتقل شده است؛ طرفی که می‌کوشد از ظرفیت نظامی خود برای تغییر محاسبات دشمن و پایان دادن به وضعیت محاصره استفاده کند.
پایان محاصره؛ تنها گزینه پیش روی ریاض
مسئله اصلی در تقابل کنونی، جدایی ناپذیری حملات سعودی از محاصره یمن است. انصارالله اقدامات اخیر را در چارچوب پاسخ به این دو روند معرفی می کند و پایان دادن به محاصره را یکی از محورهای اصلی مطالبه خود قرار داده است. بنابراین، کاهش تنش بدون تغییر در سیاست عربستان نسبت به یمن نمی‌تواند زمینه پایداری برای پایان دادن به درگیری فراهم کند.
اگر ریاض همچنان به حملات خود ادامه دهد و محاصره را حفظ کند، با احتمال گسترش عملیات انصارالله و افزایش هزینه‌های امنیتی و اقتصادی روبه رو خواهد بود. در مقابل، حرکت به سوی توقف حملات و رفع محاصره می‌تواند زمینه را برای کاهش تقابل فراهم کند. مسئولیت انتخاب میان این دو مسیر بر عهده عربستانی است که سال‌ها با تکیه بر قدرت نظامی و فشار اقتصادی کوشیده است خواسته‌های خود را به یمن تحمیل کند.
حملات متعدد انصارالله به فرودگاه‌های عربستان در هفته اخیر را باید در همین چارچوب ارزیابی کرد: تلاش برای شکستن یک معادله یک طرفه و وادار کردن ریاض به پرداخت هزینه ادامه جنگ. عربستان با تکرار الگوهای گذشته نتوانسته است صنعا را به تسلیم وادار کند و اکنون با گسترش فشار به زیرساخت‌های حیاتی خود مواجه است. اگر ریاض خواهان مهار تنش است، مسیر آن نه در تشدید حملات، بلکه در پایان دادن به محاصره و بازنگری در سیاست جنگی خود قرار دارد. پیام صنعا این است که ادامه فشار بر یمن، دیگر اقدامی بدون هزینه نخواهد بود.
نویسنده: احمد حاجی صادقیان، کارشناس مسائل یمن