تنظیمات
اندازه فونت :
چاپ خبر
گروه : general133
حوزه : اخبار مهم, فرهنگ و هنر
شماره : 161389
تاریخ : 25 آبان, 1405 :: 16:23
آینده نهضت حفظ قرآن با بودجه‌های محدود چه می‌شود؟ مجموعه‌هایی که در مسیر حفظ قرآن تلاش می‌کنند، با وجود حمایت‌های ستاد طرح ملی حفظ، با چالش‌های جدی مواجه هستند.

 مؤسسات مردمی قرآن کریم که از دهه 60 شمسی با تکیه بر مشارکت‌های خودجوش مردمی شکل گرفتند، امروز با وجود گسترش فعالیت‌ها و حضور هزاران مرکز آموزشی در کشور، همچنان با چالش‌هایی همچون نابرابری امکانات در مناطق محروم، تجاری شدن آموزش قرآن و کمبود منابع مالی پایدار روبه‌رو هستند؛ چالش‌هایی که به گفته معاون آموزش مؤسسه کشوری مهد قرآن، با بازگشت به الگوی آموزش خالصانه، پرهیز از برنامه‌های شتاب‌زده حفظ و تقویت مشارکت مستمر خیرین قابل مدیریت است.

هرچند تشکیل ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم در سال‌های اخیر زمینه‌ساز گشایش‌هایی در مسیر توسعه فعالیت‌های قرآنی و حمایت از نهضت حفظ قرآن بوده است، اما به نظر می‌رسد اعتبارات اختصاص‌یافته به این حوزه همچنان با گستره ظرفیت‌ها، نیازهای مؤسسات مردمی و اشتیاق روزافزون علاقه‌مندان به حفظ قرآن تناسب ندارد؛ مسئله‌ای که ضرورت بازنگری در سازوکارهای حمایتی، تقویت مشارکت خیرین و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مردمی برای تحقق اهداف نهضت ملی حفظ قرآن را بیش از پیش نمایان می‌کند.

تجاری شدن آموزش قرآن؛ زنگ خطری که به درستی شنیده نشد

در سال‌های اخیر، پدیده‌ای نگران‌کننده در برخی مراکز قرآنی شهری شکل گرفته است: تبدیل آموزش قرآن به یک «کالای فرهنگی» با شهریه‌های سنگین.

این روند، علاوه بر آنکه قشرهای کم‌درآمد را از دسترسی به آموزش قرآن محروم کرده، انگیزه‌های معنوی مربیان و قرآن‌آموزان را نیز تحت‌الشعاع قرار داده است. تأکید بر خلوص و دوری از حاشیه، در واقع بازتابی از یک دغدغه عمیق‌تر در جامعه قرآنی کشور است.

محمود کریمی معاون آموزش مؤسسه مردمی و کشوری مهد قرآن، مهد قرآن را یکی از پیشگام‌ترین و قدیمی‌ترین مؤسسات مردمی معرفی می‌کند که فعالیت خود را در سطح کشوری آغاز کرده است. وی با اشاره به خلوص حاکم بر فعالیت‌های این مجموعه می‌گوید: وقتی از نزدیک با مراکز و مربیان ما همراه می‌شوید، می‌بینید که کارها عمدتاً به صورت خالصانه و دور از حاشیه‌هایی که متأسفانه در برخی مؤسسات دیگر وجود دارد، انجام می‌شود.

کریمی با انتقاد غیر مستقیم از رویه برخی مراکز که مبالغ سنگینی برای حفظ قرآن از قرآن‌آموزان دریافت می‌کنند، تصریح می‌کند: مراکز مهد قرآن از این مباحث دور است؛ به همین دلیل نیز با حوادث و آسیب‌های بسیار کمی مواجه هستیم، چرا که فضایی برای توقع‌آفرینی ایجاد نشده است. حتی در بسیاری از موارد، مربی نه‌تنها دستمزدی دریافت نمی‌کند، بلکه از جیب خود یا با کمک خیرین، جوایزی برای تشویق قرآن‌آموزان تهیه می‌کند.

پدیده «حفظ فشرده قرآن» و پیامدهای آن

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که برخی مراکز با وعده «حفظ کل قرآن در یک سال» خانواده‌ها را به سمت برنامه‌های فشرده سوق می‌دهند. این رویکرد اگرچه در نگاه اول جذاب به نظر می‌رسد، اما در عمل منجر به فرسودگی روانی کودک، دل‌زدگی از قرآن و حتی ترک کامل فعالیت‌های قرآنی می‌شود.

تجربه مربیان کهنه‌کار حاکی از آن است که حفظ تدریجی با انس عمیق، ماندگاری بسیار بیشتری نسبت به حفظ سریع با فراموشی زودهنگام دارد. در عین حال که حفظ یک‌ساله قرآن نیازمند پیش‌زمینه‌هایی است از جمله اینکه قرآن‌آموز استعداد کافی و فرصت و فراغ مناسب برای این کار مهم داشته باشد.

معاون آموزش مهد قرآن، در این باره یکی از ویژگی‌های بارز این مجموعه را دوری از برنامه‌های فشرده و شتاب‌زده حفظ عنوان کرده و می‌گوید: در عموم مراکز ما، برنامه‌های حفظ با شیب ملایم و در بازه‌های 2 تا 4 ساله طراحی شده است. این رویکرد، هم فشار و استرس را از روی دوش خانواده‌ها برمی‌دارد و هم به نتایج کیفی بهتری منجر می‌شود.

وی با اشاره به عملکرد قرآن‌آموزان در آزمون‌ها توضیح می‌دهد: حافظانی که از مراکز ما در آزمون‌ها شرکت می‌کنند، با آرامش و بدون اضطراب قرآن می‌خوانند؛ این خود نشان‌دهنده سلامت فرآیند آموزش است.

قرآن، سپری در برابر آسیب‌های اجتماعی

اما در کنار همه این موارد باید توجه داشت نکته بسیار آمارهای رسمی و غیررسمی حاکی از افزایش آسیب‌های اجتماعی در میان نوجوانان - از اعتیاد تا بزهکاری و انزوای دیجیتال - است. در این میان، پژوهش‌های علوم تربیتی نشان می‌دهند که تعلق به یک گروه همسالان مثبت و داشتن الگوی بزرگسال دلسوز دو عامل کلیدی در پیشگیری از آسیب‌ها هستند. مراکز قرآنی با فراهم آوردن همین دو بستر، عملاً کارکردی فراتر از آموزش صرف پیدا می‌کنند و به کانون‌های «تربیت اجتماعی» تبدیل می‌شوند.

در این زمینه کریمی رمز ماندگاری نوجوانان در مسیر قرآن را دو عامل محبت و تشویق می‌داند و توضیح می‌دهد: مربیان ما با قرآن‌آموزان انس می‌گیرند و با آنان رفیق می‌شوند. از سوی دیگر، تشویق - هرچند با مبالغ اندک - به ویژه در سنین پایین، اثرگذاری بسزایی دارد. وقتی این دو عنصر در کنار هم قرار گیرند، نوجوان یا جوان به مرکز قرآنی پیوند می‌خورد.

وی با تأکید بر آثار تربیتی این پیوند بلندمدت می‌گوید: نوجوانی که چندین سال در فضای قرآنی رشد کند، در جامعه از بسیاری آسیب‌ها و آفت‌ها مصون می‌ماند. حتی اگر به حفظ کامل نرسد و تنها 5 جزء حفظ کرده باشد، همین میزان تأثیر همه‌جانبه‌ای بر شخصیت او گذاشته است. گاهی در بزنگاه‌های زندگی، آیه‌ای به ذهنش می‌آید و این نشان‌دهنده انس واقعی با قرآن است.

حلقه مفقوده: پیوند خیرین با مراکز حفظ قرآن

تجربه مؤسسات مردمی موفق در حوزه‌های مختلف از آموزش تا بهداشت، نشان داده است که تأمین مالی خرد و مستمر پایدارتر از کمک‌های کلان اما مقطعی است. وقتی یک انسان خیّر، ماهانه حتی مبلغی را به یک مرکز قرآنی اختصاص دهد، در پایان سال رقم قابل‌توجهی شکل می‌گیرد که می‌تواند هزینه‌های جاری یک مرکز کوچک را پوشش دهد. مشکل اصلی، نبودِ «فرهنگ تعهد مستمر» و «سازوکار شفاف اعتمادسازی» است.

بخش مهمی از سخنان کریمی به چالش مراکز قرآنی در شهرستان‌های کم‌برخوردار و راهکار برون‌رفت از آن اختصاص دارد. وی با اشاره به کمبود امکانات، فضای مناسب و منابع مالی در برخی مناطق می‌گوید: بسیاری از افراد توانمند که اصالتاً اهل شهرستان‌ها هستند اما در تهران یا کلان‌شهرها زندگی می‌کنند، می‌توانند با اختصاص درصدی ثابت از درآمد ماهانه‌شان - به عنوان زکات مال یا انفاق - به توسعه آموزش قرآن در دیار خود کمک کنند.

کریمی با طرح الگوی «حق‌القرآن» توضیح می‌دهد: خود قرآن کریم از "حق معلوم" سخن می‌گوید. اگر هر خیر، رقم مشخص و ثابتی حتی کم را ماهانه برای فعالیت‌های قرآنی شهر خود کنار بگذارد، برکت شگرفی در مال و زندگی‌اش ایجاد شده و بلا از او دور می‌شود.

© 2026 تمام حقوق این سایت برای خبرگزاری عصر قانون محفوظ می باشد.