بازخوانی یک حمله؛ رزمندگانی که در آب جان دادند تا خاک را حفظ کنند

۱۰ آبان سال ۱۳۶۱ در حالی که ۸ دقیقه از ساعت ۱۰ شب می‌گذشت فرماندهی قرارگاه کربلا رمز «یا زینب(س)» را اعلام کرد، این یعنی رزمندگان اسلام که اغلب از قم و اصفهان بودند باید حملات خود را علیه دشمن بعثی تحت عملیاتی به‌عنوان «محرم» آغاز می‌کردند،

این نخستین مرحله از مراحلی بود که فرماندهان برای دستیابی به اهداف خود، در این حمله طراحی کرده بودند.

رزمندگان اسلام باید تلاش می‌کردند تا نهایتاً سرزمین‌های اشغال‌شده اطراف کوه‌های مرزی جبل‌الحمرین در جنوب دهلران و منطقه بین فکه تا شهر دهلران را آزاد کنند، منطقه‌ای که از شرق به رودخانه «دویرج» و از غرب به ارتفاعات مرزی جبل‌الحمرین و جبل‌الفوقی محدود می‌شد. شهرهای العماره و علی غربی و علی شرقی عراق و رودخانه دجله در غرب هم در همین منطقه واقع شده‌ است.

در ساعت ‌۶ صبح روز ۶۱/۸/۱۱ ‌به‌استثنای جناح چپ منطقه عملیات، کلیه یگان‌ها اهداف تعیین‌شده را تصرف نمودند و پس از یکی دو ساعت، بین کلیه نیروها الحاق حاصل شد. از چهار قرارگاه فرعی شرکت‌کننده در عملیات، نیروهای سه قرارگاه اهداف خود را حتی بیش از آنچه پیش‌بینی شده بود، تصرف کردند، ولی یگان‌های قرارگاه چهارم به‌علت طغیان رودخانه دویرج و پاره‌ای مشکلات در پشتیبانی یگان‌های مانوری نیروها، نتوانستند اهداف خود را در حوالی منطقه چم هندی و ربوط به‌طورکامل تصرف نمایند.

طغیان رودخانه موضوعی بود که غیرمنتظره انجام شد، یحیی رحیم صفوی در خصوص این اتفاق می‌گوید: «در عملیات محرم اتفاق خیلی بدی افتاد، در این عملیات، تیپ ۱۴ امام حسین(ع) روی رودخانه دویرج پلی زده بود تا از روی آن عبور کند.

آن شب در ارتفاعات بارندگی شد. ارتفاعات پشت‌کوه و سیاه‌کوه ارتفاعات بلندی‌اند که از ایلام تا خوزستان کشیده شده‌اند و تا دزفول ادامه پیدا می‌کنند، طول این ارتفاعات دویست کیلومتر است. براثر بارندگی، سیلاب بزرگی راه افتاد و توی رودخانه دویرج و چیخواب ریخت و در حالی که نیروهای تیپ امام حسین(ع) داشتند از روی پل عبور می‌کردند، پل منهدم شد و تقریباً دو گردان از نیروها را سیل برد.»

در شناسایی عملیات، نیرو‌های اطلاعاتی بار‌ها از عمق کم رودخانه عبور کرده بودند، حتی در شب و در ساعات اولیه، عمق رودخانه کم بود، اما به‌دلیل بارندگی‌ای که شب قبل صورت گرفته بود، آب از بالادست رودخانه کم‌کم جاری شد و زمانی که رزمندگان می‌خواستند از دویرج عبور کنند، آب رودخانه لحظه به لحظه بالاتر رفت، در آن زمان سد وجود نداشت، وقتی مسئولان گردان امام محمد‌ باقر(ع) به قرارگاه اطلاع دادند آب رودخانه بالا آمده است، کسی باورش نمی‌شد، چون از یک ماه قبل، آب این رودخانه نهایتاً تا زانوی نیرو‌های شناسایی بالا می‌آمد.

سردار شریعتی، فرمانده گردان امام محمد باقر(ع) می‌گوید: آن شب تقریباً نیمی از نیرو‌های گردان ایشان در طغیان دویرج شهید می‌شوند. آقای شریعتی روایت کرده است: «وقتی در آب غوطه‌ور شدم در تاریکی چیزی را نمی‌دیدم، به‌قدر خودم تقلّا کردم و کمی مانده به پیچی که جریان آب در آن شدیدتر می‌شد، دیدم دست و پایم به گل‌ولای ساحل می‌خورد، خودم را از آب بیرون کشیدم. تعدادی از بچه‌ها با نوار مسلسل یا شاخه‌های درخت‌ها قبل از پیچ رودخانه ایستاده بودند و سعی می‌کردند آن‌هایی را که در آب غوطه‌ور بودند نجات دهند، اما حدود ۱۳۰ الی ۱۴۰ نفر از نیرو‌های گردان در آب غرق شدند و ۱۴۰ الی ۱۵۰ نفر هم سالم به آن طرف رودخانه رسیدند.»

علی‌رغم این اتفاق تلخ اهداف عملیات از جمله تصرف کلیه ارتفاعات و دامنه‌های غربی حمرین و جاده‌ها و مراکز مهم عملیاتی و ایجاد تأمین لازم برای جاده آسفالته چم‌سری، شرهانی، زبیدات و همچنین جاده شنی زبیدات ـ طیب به دست آمد، همچنین غنائم بسیاری نیز به دست رزمندگان اسلام افتاد.

روز ۶۱/۸/۱۲ محسن رضایی فرمانده وقت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و علی شمخانی، قائم‌مقام سپاه با امام خمینی(ره) دیدار کردند و آخرین تحولات جبهه‌ها و گزارش عملیات محرم را به اطلاع فرمانده‌کل قوا رساندند. در پایان این دیدار، فرمانده سپاه پاسداران درباره این ملاقات گفت: امام فرمودند؛ “سلام مرا به همه رزمندگان اسلام برسانید و به آنها بگویید قوی‌دل باشند و نفس‌های آخر این متجاوزان را بگیرند و با قدرت، عمل کنند که خداوند پشتیبان شماست”.

محسن رضایی پس از این دیدار در جمع خبرنگاران گفت: من از همین جا به رزمندگانی که ممکن است دیر خدمتشان برسم، این پیام امام را می‌رسانم و امیدوارم که با قاطعیت به نبردشان ادامه دهند.