روایت تغییر جایگاه یمن در معادلات منطقه‌ای

در ۲۸ شهریور ۱۴۰۵، با گذشت حدود یک هفته از پیشروی نیروهای صنعا در ساحل غربی یمن و رسیدن آنها به مناطق مشرف بر باب‌المندب، عربستان مسیرهای نظامی، سیاسی و دیپلماتیک را برای مدیریت شرایط جدید فعال کرده است. بر اساس این گزارش، ریاض در کنار فشار نظامی، به سمت استفاده از کانال‌های سیاسی و مذاکره با صنعا نیز حرکت کرده است.در همین راستا، یک کارشناس مسائل یمن با تشریح روند تحولات سیاسی و نظامی این کشور، معتقد است برای درک شرایط امروز یمن باید روند تحولات این کشور از جنگ‌های صعده تا شکل‌گیری توانمندی‌های نظامی و نقش‌آفرینی در معادلات منطقه‌ای را در کنار یکدیگر بررسی کرد.

« حسین افراخته» کارشناس مسائل یمن در گفت‌وگو با خبرنگاران توانا با تشریح روند تحولات سیاسی و نظامی این کشور گفت: یمن طی سال‌های گذشته، مسیری طولانی از جنگ‌های داخلی و تحولات سیاسی را پشت سر گذاشته و در این روند، انصارالله از یک جریان داخلی به بازیگری تأثیرگذار در معادلات منطقه‌ای تبدیل شده است.

وی افزود: برای فهم یمن امروز باید مسیر شکل‌گیری جریان جوانان در صعده، جنگ‌های صعده، تحولات سال ۲۰۱۱، ورود انصارالله به صنعا، جنگ هشت‌ساله، آتش‌بس سال ۲۰۲۲ و سپس ورود یمن به جنگ غزه را در کنار یکدیگر دید.نتیجه این روند، شکل‌گیری بازیگری است که امروز در معادلات داخلی یمن، امنیت دریای سرخ، مسئله فلسطین و مناسبات منطقه‌ای نقش دارد.این کارشناس مسائل یمن ادامه داد: یمن امروز دیگر صرفاً یکی از بازیگران داخلی معادلات این کشور نیست، بلکه به بازیگری تأثیرگذار در سطح منطقه تبدیل شده است.یمنی که زمانی درگیر جنگ‌های داخلی و فشارهای گسترده بود، امروز در معادلات دریای سرخ، فلسطین و امنیت منطقه‌ای نقش دارد و همین مسئله باعث شده است بسیاری از بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی، یمن را در محاسبات خود جدی‌تر از گذشته در نظر بگیرند.مقایسه جایگاه امروز انصارالله با وضعیت این جریان در زمان جنگ‌های صعده نشان می‌دهد که تحولاتی جدی در ساختار سیاسی، نظامی و اجتماعی یمن اتفاق افتاده است.

این کارشناس درباره توان تسلیحاتی کشور یمن گفت: پایه اصلی ارتش یمن، همان ساختار ارتش دوره علی عبدالله صالح است؛ اما در طول سال‌های گذشته، تغییرات گسترده‌ای در حوزه موشکی، پهپادی، اطلاعاتی و سازماندهی نظامی ایجاد شده است. امروز یمن در حوزه موشکی از توانمندی‌هایی برخوردار است که با توان موشکی ارتش گذشته این کشور قابل مقایسه نیست و در حوزه پهپادی نیز قابلیت‌های شناسایی و عملیاتی توسعه پیدا کرده است. این سطح از توانمندی یک‌شبه ایجاد نشده و پشت آن، سال‌ها آموزش، سازماندهی، انتقال تجربه و توسعه زیرساخت‌های نظامی قرار دارد. اگر امروز در یک محور شاهد پیشروی سریع نیروهای یمنی هستیم، نباید تصور کرد که این اتفاق صرفاً حاصل تحولات چند هفته اخیر است؛ بلکه سال‌ها برای آموزش نیروها، ایجاد زیرساخت، طراحی عملیات و آماده‌سازی تجهیزات زمان صرف شده است.

وی با اشاره به تحولات اخیر یمن اظهار کرد: اتفاقات هفته‌های اخیر بار دیگر نشان داد که معادلات داخلی این کشور در حال تغییر است و پیشروی نیروهای انصارالله در مناطق جنوبی، آرایش سیاسی و نظامی یمن را تحت تأثیر قرار داده است. سرعت این پیشروی‌ها نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از عملیات از مدت‌ها قبل طراحی شده و زیرساخت‌های لازم برای اجرای آن فراهم شده بود. جامعه یمن به‌شدت قبیله‌ای است و همین مسئله باعث می‌شود تعامل با قبایل در تحولات سیاسی و نظامی اهمیت زیادی داشته باشد. دولت یمن در صنعا تلاش کرده است در کنار عملیات نظامی، از مذاکره با قبایل و صدور عفو عمومی نیز استفاده کند و این رویکرد در همراهی بخشی از جامعه با تحولات اخیر مؤثر بوده است.

افراخته با اشاره به اهمیت ژئوپلیتیکی باب‌المندب گفت: باب‌المندب یکی از مسیرهای مهم تجارت جهانی است که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل می‌کند و از این جهت، اهمیت زیادی برای تجارت و انرژی دارد. مسیر دریای مدیترانه، کانال سوئز، دریای سرخ، باب‌المندب و اقیانوس هند، یکی از مسیرهای اصلی ارتباط تجاری میان شرق و غرب جهان است و هرگونه اختلال در آن می‌تواند آثار قابل توجهی بر تجارت و بازار انرژی داشته باشد. همچنین وی با اشاره به عملیات یمنی‌ها در دریای سرخ اظهار کرد: در جریان جنگ غزه، بندر ایلات عملاً با مشکلات جدی مواجه شد و این مسئله نشان داد که توان موشکی و پهپادی یمن می‌تواند آثار اقتصادی و تجاری ایجاد کند.

یکی از موضوعاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، مسئله جایگاه سیاسی دولت یمن در صنعا و ضرورت فعال‌تر شدن دیپلماسی در این پرونده است.وی افزود: با وجود اینکه ساختار سیاسی مستقر در صنعا طی سال‌های گذشته توانسته است یک ساختار حکومتی و نظامی ایجاد کند، همچنان بسیاری از کشورها آن را به رسمیت نمی‌شناسند و این موضوع نیازمند یک کارزار دیپلماتیک جدی است. واقعیت‌های امروز یمن با شرایط سال‌های گذشته متفاوت است و سازوکارهای بین‌المللی مربوط به این کشور نیز باید با شرایط جدید تطبیق داده شود.

وی درباره آینده روابط عربستان و یمن گفت: عربستان امروز با شرایط متفاوتی نسبت به سال‌های ابتدایی جنگ مواجه است و باید درباره نحوه تعامل خود با یمن تصمیم‌گیری کند. ریاض از یک سو نمی‌خواهد مطالبات انصارالله را به‌طور کامل بپذیرد و از سوی دیگر، ادامه تنش نیز می‌تواند هزینه‌های بیشتری برای عربستان ایجاد کند. تحولات اخیر نشان داده است که استفاده از ابزار نظامی برای تغییر معادلات یمن، نتوانسته اهداف مورد نظر عربستان را محقق کند و امروز شرایط این پرونده با سال‌های ابتدایی جنگ متفاوت است.