سناریوهای پیش رو جنگ ایران و آمریکا

گروه سیاسی عصرقانون:

محمدعلی حسن نیا

در شرایط کنونی، به نظر می‌رسد مسیر مذاکرات ایران و آمریکا برای دستیابی به یک توافق جامع به بن‌بست جدی خورده است. اختلافات عمیق بر سر میزان غنی‌سازی، مکانیسم‌های راستی‌آزمایی و لغو کامل تحریم‌ها موجب شده تا دو طرف نتوانند به زبانی مشترک دست یابند.

در چنین فضایی، ابتکار جدیدی شکل گرفته که بر اساس آن، مذاکرات به سه بسته مجزا تفکیک شده است: پرونده پایان جنگ در پاکستان، موضوع هسته‌ای و تحریم‌ها با میانجیگری روسیه، و گفتگوهای عمان بر محور تنگه هرمز و مسائل منطقه‌ای. این تقسیم‌بندی نشان می‌دهد که طرفین تلاش دارند از بن‌بست جامع خارج شده و پیشرفت‌های مرحله‌ای را جایگزین توافق بزرگ کنند.

در این میان، دونالد ترامپ تا ۱۱ اردیبهشت (اول می) با سه سناریوی مشخص مواجه است. نخستین و خطرناک‌ترین گزینه، حمله نظامی تمام‌عیار زمینی، دریایی و هوایی پس از این تاریخ است.

چنین اقدامی نه تنها منطقه را وارد جنگی ویرانگر می‌کند، بلکه بی‌ثباتی گسترده‌ای در خاورمیانه و بازار انرژی ایجاد خواهد نمود. سناریوی دوم، حمله‌ای محدود با بسامد بالا و سپس اعلام پیروزی و پایان جنگ است؛ مدلی که یادآور حملات مقطعی در گذشته بوده و بیشتر جنبه نمایشی و فشار روانی دارد.

اما سناریوی سوم که ایران نیز از آن استقبال کرده، مدل «پایان دائمی جنگ» و سپس ادامه مذاکرات در مسقط و مسکو برای حل و فصل قطعی موضوع تنگه هرمز، پرونده هسته‌ای و خاتمه بحران در تمام مسائل منطقه‌ای است.

در سناریوی سوم، ایران تأکید دارد که هرگونه اقدام نظامی، حتی محدود، پایان مذاکرات را به دنبال خواهد داشت و تنها مسیر گفتگوهای فراگیر با تضمین منافع متقابل می‌تواند به ثبات بیانجامد. بدین ترتیب، انتخاب ترامپ در فاصله کوتاه باقی‌مانده تا ۱۱ اردیبهشت، تعیین‌کننده مسیر آینده خواهد بود: جنگ ویرانگر، جنگ نمایشی یا دیپلماسی پایان‌دهنده بحران؟

آنچه روشن است، هوشمندی ایران در احیای کانال‌های موازی دیپلماتیک و جدا کردن موضوعات حل‌نشدنی از بسترهای گفتگو است. با این حال، تداوم رویکرد فشار حداکثری و تهدید نظامی، بزرگترین مانع برای خروج از بن‌بست کنونی به شمار می‌رود. باید دید ترامپ در آینده کدام سناریو را انتخاب خواهد کرد؟