نجات کتابخانه‌ای که ۳ بار هدف ماشین انهدام اسرائیل قرار گرفت

به گزارش گروه فرهنگی عصر قانون: میان غبار جنگ و صدای انفجارها در نوار غزه، نبردی دیگر در جریان است؛ نبردی که در آن هدف تنها جان انسان‌ها نیست، بلکه حفظ هویت، تاریخ و حافظه یک ملت است.

در غزه، مأموریت نجات زندگی‌ها از مأموریت نجات میراث فرهنگی جدایی‌ناپذیر شده است. در حدود سه سال گذشته و در جریان نسل‌کشی اسرائیل در این باریکه، تلاش‌های مردمی برای حفاظت از میراث فرهنگی و علمی غزه در جریان است؛ تلاشی که ماشین کشتار اسرائیل نتوانسته است آن را خاموش کند.

به‌باور نیروهای داوطلبی که در این زمینه فعالیت می‌کنند، حملات رژیم صهیونیستی با ویرانگری یکسان، هم مردم و هم فرهنگ را هدف گرفته‌اند تا با محو کردن میراث، هویت فلسطینی را از صفحه تاریخ پاک کنند؛ تجربه‌ای تلخ که بارها در تاریخ فلسطین از سوی رژیم صهیونیستی تکرار شده است.

کتابخانه العمری؛ گواهی بر تداوم حیات

در قلب بافت قدیمی شهر غزه، مسجد بزرگ العمری همچون نگهبانی تاریخی ایستاده است. کتابخانه این مسجد که همواره پناهگاه و مرجعی برای پژوهشگران و طلاب بوده است، اکنون در لبه نابودی قرار دارد.

این کتابخانه که از پیوند عمیق فلسطینیان با هویت خود حکایت دارد، از سال ۲۰۲۳ تاکنون سه‌بار هدف حملات مستقیم اسرائیل قرار گرفته است. طبق گزارش‌ها، تخریب این مسجد به‌صورت یک اتفاق لحظه‌ای نبوده است، بلکه نیروهای رژیم صهیونیستی طی موج‌های مختلف هوایی و توپخانه‌ای، این مرکز را آماج حملات خود قرار داده‌اند؛ به‌طوری که در بسیاری از گزارش‌ها عنوان شده است که بخش‌های مختلف این بنا شامل مناره‌ها و محوطه اصلی، در مراحل مختلف آسیب دیده‌اند.

آسیب‌های واردشده بر این مسجد را می‌توان از دو منظر بررسی کرد؛ از نظر ساختاری، بخش‌های وسیعی از مجموعه مسجد، از جمله برخی دیوارها، سقف‌ها و گاه برخی از بخش‌های قدیمی‌تر به‌شدت آسیب دیده‌اند؛ به‌طوری که به‌اذعان برخی از تحلیل‌گران، بخش‌های باستانی بنا از ۵۰ تا ۷۰ درصد از یکپارچگی خود را از دست داده‌اند.

اما از منظر محتوایی که شامل کتابخانه مسجد نیز می‌شود، اوضاع وخیم‌تر گزارش شده است، اما کتابخانه مسجد هرگز صرفاً قفسه‌هایی برای کتاب نبوده؛ بلکه روایتگر زندگی روزمره و فرهنگی شهر در طول قرن‌ها و حافظه‌ای است که نام‌ها، حقوق و پیوند عمیق مردم با سرزمینشان را در خود حفظ کرده است.

در پاسخ به تلاش رژیم صهیونیستی برای محو هویت فرهنگی غزه، مؤسسه «عیون علی التراث» (چشم‌هایی بر میراث) با اجرای پروژه «نجات فوری کتابخانه مسجد بزرگ العمری»، خط مقدم دفاع از تاریخ را تشکیل داده است. این پروژه که با همکاری دایره میراث اسلامی وزارت اوقاف انجام می‌شود، فراتر از یک فعالیت بازسازی ساده است.

این طرح، یک «عمل عدالت‌خواهانه» برای بازپس‌گیری حقوق تاریخی و سپری در برابر نابودی حافظه جمعی است. محوریت این پروژه، مرمت نسخه‌های خطی کمیاب، پاکسازی، دیجیتالی‌سازی و در نهایت احیای این کتابخانه به‌عنوان یک مرجع علمی در سطح بین‌المللی است.

در کانون این تلاش‌ها، چهره‌هایی چون «دکتر عبداللطیف ابوهاشم»، مدیر مؤسسه، و «حنین علّامسی»، معمار و متخصص مرمت آثار هنری، خود را وقف این رسالت کرده‌اند. حنین، که به‌همراه ده‌ها دختر جوان داوطلب فعالیت می‌کند، با قلبی آکنده از اندوه، شاهد تلاش برای نجات گنجینه‌هایی است که هر کودک غزه‌ای پیش از تجاوز رژیم صهیونیستی، حداقل یک بار گذرش به آنجا افتاده است. او معتقد است که این کار تنها یک وظیفه سازمانی نیست، بلکه یک مسئولیت اخلاقی و فکری است.

پروژه نجات کتابخانه العمری، هسته اصلی طرحی بزرگتر برای نجات «حافظه غزه» است. این تلاش‌ها بر این اصل استوارند که آنچه دانشمندان و متفکران در طول قرن‌ها به رشته تحریر درآورده‌اند، هرگز با ماشین‌های جنگ و ویرانی از میان نخواهد رفت.

در غزه، آرشیوها دیگر تنها اشیائی برای نگهداری نیستند؛ آن‌ها گواهی زنده بر بزرگ‌ترین جنایات عصر حاضر و سندی غیرقابل‌انکار بر تداوم حیات و ایستادگی یک ملت هستند. فرهنگ می‌ماند، حتی اگر بخواهند تاریخ را زیر آوار پنهان کنند.