یک‌چهارم گلخانه‌های فارس هوشمندسازی شد

به گزارش گروه اجتماعی عصر قانون: محمدصادق فانی، مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس در شیراز، با تعریفی از مفهوم گلخانه اظهار کرد: گلخانه را می‌توان یک محیط کنترل شده قلمداد کرد که عوامل اصلی رشد و تولید محصول در آن کاملا در کنترل انسان و عواملی مانند نور، رطوبت، دی اکسید کربن، مواد غذایی و … است.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس خاطرنشان کرد: بنابراین این انسان است که با در اختیار داشتن عوامل مناسب بر تولید محصولات گیاهی می‌تواند در یک محیط کنترل شده اقدام به تولید محصول کند.

وی ادامه داد: در این محیط هاست که می‌توان با مصرف آب کمتر نسبت به تولید مواد غذایی بیشتر و محصول بیشتری اقدام کرد؛ از این مهم به عنوان بهره‌وری مصرف آب نیز قلمداد می‌شود.

فانی تصریح کرد: در گلخانه‌ها با مصرف آب کمتر تولید بیشتر به وجود می‌آید و همین امر باعث می‌شود که نسبت ماده غذایی که در ازای مصرف یک واحد آب به دست می‌آوریم بسیار بیشتر از تولید در فضای باز باشد.

گلخانه‌ها پرت آب ندارند

وی در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه با توجه به بحران آب در فارس، تا چه حد گلخانه‌های استان به سیستم‌های آبیاری نوین (مثل هیدروپونیک و ایروپونیک) مجهز شده‌اند تا مصرف آب به حداقل برسد؟ بیان کرد: یکی از اهداف احداث و راه‌اندازی گلخانه‌ها در فارس مقابله با بحران آب و کم آبی است، بنابراین استفاده از گلخانه خود باعث افزایش راندمان مصرف آبیاری و مدیریت آب می‌شود.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه مصرف آب در گلخانه‌ها به اندازه نیاز گیاه و تامین رطوبت محیط انجام می‌شوند بهره وری آب بالا خواهد رفت و پرت آب نداریم.

فانی اضافه کرد: کشت خاکی و کشت بیرون از خاک که شامل هیدروپونیک و آیروپونیک است به عنوان روش‌های کشت در گلخانه استفاده می‌شود و الزاما نباید در گلخانه از روش‌های بیرون از خاک استفاده کرد.

وی اذعان کرد: در استان فارس و در سطح کشور در مناطقی که از خاک حاصلخیز برخوردار هستیم از کشت خاکی استفاده می‌شود که مزایای خاص خود را دارد و در خاک‌های نامتعارف مانند مناطق شور و سنگلاخ می‌توان از روش‌های هیدروپونیک و آیروپونیک استفاده کرد.

کشت سبزی و صیفی در فارس از فضای باز به گلخانه منتقل می‌شود

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس همچنین در پاسخ به این سوال که آیا گسترش بی‌رویه گلخانه‌ها در برخی مناطق استان، باعث فشار مضاعف بر سفره‌های زیرزمینی نشده است؟ و برای نظارت بر مجوز‌های احداث گلخانه چه نظارتی وجود دارد؟ توضیح داد: ما در حال حاضر نه در کشور و نه در استان فارس گسترش بی‌رویه گلخانه‌ها در مناطق مختلف را نداریم.

فانی افزود: یکی از اهداف توسعه کشت‌های گلخانه‌ای تولید محصولات سبزی و سیفی از جمله خیار، گوجه فرنگی، فلفل، بادمجان و سایر محصولات صیفی که در حالت معمولی در فضای باز و با مصرف آب بالا تولید می‌شود در گلخانه است. بهتر بگوییم که احداث به ایجاد گلخانه‌ها بایستی جایگزین واحد‌های تولید محصولات سبزی و صیفی در فضای بازگردد.

به گفته وی؛ در حال حاضر مجوز‌هایی که برای احداث گلخانه در سطح فارس از طرف سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی صادر شده در مقایسه با سطوح سبزی و صیفی و کشت محصولات زراعی فضای باز در سطح استان بسیار ناچیز است و هنوز ما تا رسیدن به جایگاه اصلی استان فارس در سطح توسعه گلخانه‌ها فاصله داریم.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس در پاسخ به پرسشی در خصوص اینکه چه برنامه‌های ترویجی برای استفاده از گلخانه‌های استان فارس جهت ترویج و اجرا وجود دارد؟ هم گفت: استفاده از آب‌های غیرمتعارف از قبیل آب‌های شور، آب‌های تصفیه خانه فاضلاب و … در صورتی که مشکل زیست محیطی وجود نداشته باشد در گلخانه‌ها قابل استفاده است. اما باید به خاطر داشت که برای رسیدن به یک آب با کیفیت مناسب جهت استفاده در گلخانه نیاز به تصفیه است و در صورتی که این تصفیه باعث باقی ماندن پساب آلوده یا بسیار شور شود می‌تواند به محیط زیست آسیب برساند.

فانی خاطرنشان کرد: بنابراین تا زمانی که مشکل زیست محیطی استفاده از این آب‌ها مرتفع نشود، استفاده در گلخانه و سایر واحد‌های زراعی و باقی توصیه نمی‌شود. در خصوص استفاده از آب‌های شور نیز می‌توان به استفاده از الگوی کشت با استفاده از گیاهان شوردوست یا شور پسند توصیه کرد.

وی در واکنش به این سوال که هزینه احداث گلخانه‌های مدرن بسیار بالاست؛ در حال حاضر تسهیلات بانکی و وام‌های حمایتی برای جوانان فارسی که می‌خواهند وارد این صنعت شوند، تا چه حد در دسترس و واقعی است؟ گفت: هم‌اینک هزینه احداث گلخانه‌های مدرن بسیار بالاست و باید سرمایه‌گذارانی به این عرصه وارد شوند که توانایی مالی خوبی داشته باشند.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس ادامه داد: در حال حاضر در استان فارس شاهد توسعه گلخانه‌ها هستیم. تسهیلات اعطایی از طرف دولت با توجه به حجم گسترده تقاضا شاید جوابگوی احداث گلخانه‌ها در این سطح توسعه نباشد و باید از روش‌های دیگری استفاده کرد که جذب سرمایه‌گذار داخلی و خارجی، استفاده از تامین مالی در بورس و استفاده از واحد‌های بهره‌برداری موجود از جمله آنهاست.

فانی همچنین یکی دیگر از توصیه‌های سازمان جهاد کشاورزی را استفاده از گلخانه‌های تابع اقلیم یا سایبان برشمرد که در اقلیم‌های مختلف فارس در زمان‌های مختلفی از سال قابلیت اجرا دارد.

به گفته وی؛ گلخانه‌های تابع اقلیم با هزینه‌ای حدود یک پنجم گلخانه‌های مدرن قابل احداث است و تولیدی مشابه تولید گلخانه‌ای هم از نظر کیفیت و هم از نظر میزان تولید دارد.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس به متقاضیان دارای زمین و آب کشاورزی و جوانان علاقمند در سطح استان توصیه کرد که احداث گلخانه‌های تابع اقلیم در واحد‌های بهره‌برداری موجود در بخش کشاورزی را مدنظر قرار دهند.

فانی همچنین یکی از بزرگترین چالش‌های تولیدکننده‌ها را توزیع و بازاریابی عنوان کرد.

تولیدکننده خوب الزاماً بازاررسان خوبی نیست

وی در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه برای حذف واسطه‌ها و ایجاد زنجیره مستقیم از گلخانه‌های فارس به بازار مصرف یا صادرات، چه زیرساخت‌هایی ایجاد شده است؟ هم بیان کرد: تولید کننده محصولات کشاورزی با آنچه یک عرضه کننده یا صادر کننده به بازار داخل و خارج عرضه می‌کنند متفاوت است. تولید کننده نقش تولید محصولات کشاورزی را بر عهده دارد، اما توزیع کننده و صادر کننده نقش بازار رسانی محصولات کشاورزی در داخل و خارج را بر عهده دارد.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس عنوان کرد: الزاما یک تولید کننده خوب نمی‌تواند یک بازار رسان خوب یا یک صادر کننده خوب باشد؛ چرا که وجود واحد‌های جمع‌آوری، سورت، بسته‌بندی، بازاررسانی و صادرات در مناطق مختلف تولید الزامی است.

فانی اضافه کرد: در سال‌های اخیر واحد‌های سورت و بسته‌بندی توسط سرمایه‌گذاران مختلف در سطح استان ایجاد شده که اقدام به جمع آوری محصول تولیدی از واحد‌های گلخانه‌ای در سطح استان فارس می‌کنند و پس از درجه‌بندی و بسته بندی اقدام به بازار رسانی و صادرات می‌شود.

وی افزود: یکی از نکاتی که در این زمینه قابل اهمیت است اجرای کشت قراردادی توسط واحد‌های سورت و بسته‌بندی با طرفیت گلخانه‌دار است که در این صورت گلخانه‌دار با آرامش خاطر بیشتری نسبت به وظیفه اصلی خویش که تولید است، می‌پردازد.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس خاطرنشان کرد: در واحد‌های بزرگ و سایت‌های گلخانه‌ای و شهرک‌های گلخانه‌ای این امکان وجود دارد که زنجیره ارزش محصولات گلخانه‌ای تشکیل و گلخانه‌دار علاوه بر تولید محصولات گلخانه‌ای نسبت به بسته‌بندی بازاریابی بازار رسانی صادرات و تامین مواد اولیه اقدام کند.

هوشمندسازی گلخانه‌ها با استفاده از سنسورهای دما و رطوبت

فانی در پاسخ به این سوال که دولت یا سازمان‌های مربوطه چه حمایتی برای کاهش هزینه‌های تولید در گلخانه‌های استان دارند؟ عنوان کرد: تولید محصولات گلخانه‌ای تاکنون با استفاده از نهاده‌های غیر یارانه‌ای و آزاد انجام می‌شده و قیمت تمام شده محصول تابعی از هزینه نهاده‌ها، هزینه کارگری، قیمت انرژی و عملکرد محصول در واحد گلخانه بوده است.

وی ادامه داد: در حال حاضر منابع انرژی از قبیل سوخت شامل گاز یا گازوئیل و برق به صورت یارانه‌ای در اختیار گلخانه داران قرار می‌گیرد تا محصول با قیمت تمام شده پایین‌تر تولید و به بازار عرضه شود.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس؛ انجام مشاوره‌های فنی توسط کارشناسان مراکز خدمات جهاد کشاورزی و مهندسین مشاور سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی را از دیگر حمایت‌هایی عنوان کرد که کشت‌های گلخانه‌ای انجام می‌شود.

فانی به جایگاه کشاورزی هوشمند و استفاده از اینترنت اشیاء (IoT) و سنسور‌های هوشمند برای کنترل دما و رطوبت در گلخانه‌های استان فارس هم اشاره و بیان کرد: استفاده از سامانه‌های هوشمند یکی از ضروریاتی است که در گلخانه‌های مدرن و پیشرفته اجرا می‌شود و خوشبختانه در استان فارس طرح هوشمندسازی گلخانه‌ها در حال اجراست و در همین راستا دولت تسهیلات مناسبی در قالب مکانیزاسیون به گلخانه‌ها تخصیص داده که متقاضیان می‌توانند با مراجعه به مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان‌ها درخواست خود را ثبت و از این منبع تسهیلاتی استفاده کنند.

فعالیت ۶۰۸ هکتار گلخانه در فارس

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس همچنین سطح زیرکشت گلخانه‌های فعال در فارس را ۶۰۸ هکتار اعلام کرد و گفت: یکهزار و ۵۳۰ گلخانه‌دار در استان داریم.

وی با بیان این نکته که ۲۸۰ گلخانه در سطح ۱۷۹ هکتار هوشمندسازی شده، عنوان کرد: سطح هوشمندسازی گلخانه‌ها در طی ماه‌های اخیر به سرعت رشد پیدا کرده و با توجه به اهمیت موزون در کنترل دما که در نهایت منجر به صرفه‌جویی در مصرف انرژی می‌شود، بسیار مورد استقبال قرار گرفته است. در حال حاضر یک چهارم گلخانه‌های فارس به سامانه هوشمند مجهز شده‌اند.

فانی در پاسخ به این سوال که برای ارتقای دانش تکنسین‌ها و کشاورزان فارس در زمینه مدیریت گلخانه‌های مدرن، چه دوره‌های آموزشی یا مراکز مشاوره‌ای فعال هستند؟ گفت: آموزش کارکنان جهاد کشاورزی شهرستان‌ها توسط مرکز آموزش تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی، آموزش کارشناسان گلخانه به عنوان مشاور و ناظر توسط سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی و آموزش بهره‌برداران کشاورزی که عمدتا گلخانه داران هستند هم توسط مدیریت ترویج و آموزش جهاد کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی برنامه‌ریزی شده اجرایی می‌شود. همچنین آموزش تکنسین توسط مراکز آموزش فنی حرفه‌ای که منجر به صدور گواهی جهت مشغول به کار شدن به عنوان نیروی ماهر کار می‌شود، در دستور اجرا قرار دارد.

وی در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه کدام محصولات در گلخانه‌های فارس بیشترین بازدهی اقتصادی را داشته‌اند و پتانسیل تبدیل شدن به محصول صادراتی استان را دارند، گفت: تولید محصولات گلخانه‌ای در سه بخش محصولات سبزی و سیفی، گل و گیاه زینتی و تولید قارچ تقسیم می‌شود.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس عنوان کرد: تولید قارچ شامل قارچ‌های خوراکی مانند قارچ‌های دکمه‌ای و قارچ‌های صدفی خاچ‌های دارویی و قارچ‌های خاص است. عمده تولید قارچ در استان فارس از نوع قارچ خوراکی دکمه‌ای است که در واحد‌های کوچک و در واحد‌های صنعتی بزرگ تولید و پس از بسته‌بندی در سطح استان فارس و استان‌های مجاور استفاده می‌شود.

فانی عنوان کرد: تولید گل و گیاهان شامل تولید گل رز، گل‌های شاخه بریده و گل‌های آپارتمانی است که در گلخانه‌ها لید می‌شود. بیشترین تولید گل در سطح استان فارس از نوع گل رز است که در حال حاضر یک پایانه جمع آوری بسته‌بندی و بازاریابی و ارسال گل در سطح شهرستان‌های استان فارس و استان‌های مجاور و کشور‌های همسایه بر عهده دارد که در شهرستان شیراز مستقر است و فرایند تسهیلگری را بر عهده دارد.

وی اضافه کرد: گلخانه‌های سبزی و صیفی محصولاتی مانند گوجه فرنگی، خیار، بادمجان، فلفل دلمه‌ای رنگی و توت فرنگی تولید می‌کنند.

۸۰ درصد فلفل دلمه‌ای گلخانه‌ای فارس آماده صادرات می‌شود

به گفته این مقام مسئول؛ عمده محصولات تولیدی در گلخانه‌های سبز و سیفی استان از نوع فلفل دلمه‌ای رنگی اسن که ۷۰ درصد گلخانه‌ها به این محصول اختصاص یافته و از کل محصول تولیدی فلفل ۸۰ درصد آن به مقصد صادرات سورت و بسته‌بندی می‌شود.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس با بیان اینکه ایجاد شهرک‌های گلخانه‌ای در سطح استان در حال اجراست، گفت: شهرک‌های گلخانه‌ای زیر نظر شرکت شهرک‌های کشاورزی ایجاد می‌شود که در دو بخش خصوصی و دولتی قابل اجراست. در بخش دولتی شرکت شرکت شهرک‌های کشاورزی پس از اجرای عملیات زیربنایی نسبت به واگذاری شهرک به اشخاص حقوقی و حقیقی اقدام می‌کند.

فانی با تصریح بر اینکه مدیریت تولید در شهرک‌های کشاورزی به دلیل امکان اجرای زنجیره ارزش بسیار راحت‌تر و اقتصادی‌تر است، گفت: در حال حاضر در استان فارس چندین شهرک گلخانه‌ای به بهره‌برداری رسیده و فعالیت تولید و صادرات در آنها در حال انجام است.