«کمربند آتش»دریایی ایران؛ موشک‌های ضدکشتی که تعادل قدرت را تغییر دادند

در استراتژی دفاعی ایران، موشک‌های ضد کشتی ستون فقرات «قدرت بازدارندگی دریایی» محسوب می‌شوند. با تمرکز بر جغرافیای منحصربه‌فرد خلیج فارس و دریای عمان که تنگه هرمز به‌عنوان گلوگاه استراتژیک جهانی عمل می‌کند، ایران بر توسعه سامانه‌هایی تأکید کرده که بتوانند در عمق دریا و از مسافت‌های مختلف، اهداف دریایی را هدف قرار دهند. این توانمندی‌ها در دو دسته اصلی موشک‌های کروز و موشک‌های بالستیک ضد کشتی طبقه‌بندی می‌شوند.

موشک‌های کروز ضد کشتی: سه‌لایه‌ای از دفاع ساحلی تا حمله تاکتیکی

۱. موشک «نصر» (برد: ۳۵ کیلومتر)

کوتاه‌بردترین سامانه ضد کشتی ایران که توسعه یافته است. با وزن ۳۵۰ کیلوگرم و طول ۳.۵ متر، این موشک عمدتاً برای تجهیز قایق‌های سریع و هلیکوپترهای دریایی طراحی شده و در رزمایش‌های وحدت ۸۷ برای نخستین‌بار آزمایش شد. کاربرد اصلی آن درگیری‌های نزدیک‌برد و مقابله با کشتی‌های کوچک و متوسط است.

۲. موشک «نور» (برد: ۱۲۰ کیلومتر)

اولین موشک کروز ساخت ایران که از مهندسی معکوس حاصل شده و از دهه ۱۳۷۰ به خدمت نیروی دریایی درآمده است . با موتور توربوجت، سرعت زیرصوت و هدایت ترکیبی (رادار فعال و اینرسی)، این موشک توانایی پرواز در ارتفاع بسیار پایین (کمتر از ۵ متر) را دارد که شناسایی آن را برای سیستم‌های دفاعی دشمن دشوار می‌سازد. وزن جنگ‌افزین آن ۱۶۵ کیلوگرم و کل وزن موشک ۷۱۵ کیلوگرم است.

۳. موشک «قادر» (برد: ۲۰۰–۳۰۰ کیلومتر)

نسخه ارتقاءیافته «نور» با بدنه بزرگ‌تر و برد قابل توجه‌تر که در رزمایش ولایت ۹۰ معرفی شد. این موشک با سامانه هدایت GPS و اینرسی، توانایی هدف‌گیری دقیق در شرایط جنگ الکترونیک را دارد و به‌عنوان ستون اصلی دفاع ساحلی ایران در خلیج فارس عمل می‌کند.

۴. موشک «کوثر» (برد: ۱۲۰–۲۰۰ کیلومتر)

بر اساس فناوری موشک چینی TL-10 توسعه یافته و توانایی مقابله با سامانه‌های انحراف الکترونیکی (ECCM) را دارد . این موشک در سه نسخه کوثر-۱، ۲ و ۳ تولید شده و قابلیت شلیک از پایگاه‌های ساحلی، کشتی‌ها و هواپیماها را دارد.

موشک کروز ابومهدی

موشک ابومهدی، موشک کروز دریایی ایرانی است که توسط پژوهشگران و تولیدکنندگان ایرانی در مؤسسه صنایع هوافضای وزارت دفاع ساخته شد و پس از آغاز تولید انبوه به نیروی دریایی ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تحویل گردید.

موشک ابومهدی قابلیت شلیک از انواع حامل‌های متحرک و ثابت و تخریب انواع شناور از جمله کشتی های جنگی و ناو را دارد و سامانه هدایت و ناوبری این موشک قابلیت به‌روزرسانی موقعیت نهایی هدف را در طول پرواز داراست.

سامانه پرتاب موشک ابومهدی قابلیت آماده‌سازی و پرتاب در کوتاه‌ترین زمان را دارد و می‌تواند چندین موشک را با فواصل زمانی کوتاه و از مسیرهای مختلف به سمت یک هدف مشخص شلیک کند، به نحوی که این موشک‌ها همزمان به هدف مورد نظر برخورد کنند . علاوه بر اینکه از قدرت تخریب بالایی در فاصله هزار کیلومتری برخوردار است.

این سامانه دارای ویژگی‌های خاصی است؛ از جمله برد یک‌هزار کیلومتری که محدوده دفاع دریایی ما را نسبت به گذشته چندین برابر افزایش خواهد داد و این نکته بسیار مهم است.

موشک ابو مهدی قابلیت پرواز در ارتفاع پست را دارا بوده و از قابلیت مقابله با جنگ الکترونیک دشمن، رادارگریزی و از هوش مصنوعی در نرم‌افزار طراحی مسیر پروازی بهره می‌برد.

موشک‌های بالستیک ضد کشتی: تحول استراتژیک در جنگ دریایی

۱. موشک «خلیج فارس» (برد: ۳۰۰ کیلومتر)

اولین موشک بالستیک ضد کشتی ایران که بر پایه موشک فتح-۱۱۰ ساخته شده و با سرعت ابرصوت (ماخ ۳) به هدف برخورد می‌کند. این موشک با سامانه هدایت نوری (EO) در مرحله نهایی، توانایی ردیابی و برخورد با اهداف متحرک دریایی را دارد ویژگی‌ای که آن را از موشک‌های بالستیک سنتی متمایز می‌سازد.

۲. موشک «ذوالقرنین باصر» (برد: ۷۰۰–۱۰۰۰ کیلومتر)

نسخه دریایی موشک ذوالفقار که در سال ۲۰۲۰ توسط سپاه معرفی شد. با بردی فراتر از ۷۰۰ کیلومتر و سامانه هدایت نوری پیشرفته، این موشک توانایی هدف‌گیری کشتی‌های در فاصله‌های استراتژیک از جمله ناوگان‌های ایالات متحده در دریای عمان و بخش‌هایی از دریای سرخ—را فراهم می‌آورد. برخی منابع ایرانی برد آن را تا ۱۰۰۰ کیلومتر اعلام کرده‌اند .

توانمندی‌های کلیدی

– پرواز در ارتفاع فوق‌پایین: موشک‌های کروز ایران قادر به پرواز در ارتفاع کمتر از ۵ متر هستند که شناسایی آن‌ها توسط رادارهای کشتی‌ها را به‌شدت دشوار می‌سازد.

– مقاومت در برابر جنگ الکترونیک: سامانه‌هایی مانند کوثر و قادر با قابلیت مقابله با سامانه‌های انحراف الکترونیکی (ECCM)، احتمال موفقیت در شرایط جنگ الکترونیک را افزایش داده‌اند.

– تنوع پلتفرم‌های پرتاب: این موشک‌ها از پایگاه‌های ساحلی، کشتی‌های سطحی، زیردریایی‌ها (مانند کلاس فتح)، قایق‌های سریع و هلیکوپترها قابل شلیک هستند—ویژگی‌ای که استراتژی «نیروی گسترده» (Swarm) را تقویت می‌کند.

– هدایت ترکیبی: ترکیب سامانه‌های اینرسی، GPS، رادار فعال و در مواردی هدایت نوری در مرحله نهایی، دقت هدف‌گیری را در شرایط مختلف افزایش داده است.

جمع‌بندی استراتژیک

موشک‌های ضد کشتی ایران با ترکیب برد کوتاه، متوسط و بلند «کمربند آتش» چندلایه‌ای را در خلیج فارس و دیای عمان ایجاد کرده‌اند که هرگونه نفوذ دریایی دشمن را با هزینه‌های بالا مواجه می‌سازد. این توانمندی‌ها در کنار زیردریایی‌های کوچک، مین‌های دریایی و قایق‌های سریع، استراتژی «نیروی گسترده» ایران را تکمیل می‌کنند؛ استراتژی‌ای که هدف آن ایجاد عدم قطعیت و افزایش هزینه‌های عملیاتی برای نیروهای دریایی پیشرفته در تنگه هرمز است. با این حال، اثربخشی واقعی این سامانه‌ها تنها در شرایط رزمی و در برابر سامانه‌های دفاعی مدرن، آزمون نهایی را خواهند دید.