فعال‌سازی ظرفیت‌های منطقه‌ای از سوی ایران؛ ضرورتی اجتناب‌ناپذیر

با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، معادلات سیاسی و امنیتی منطقه وارد مرحله‌ای حساس شده است و در چنین شرایطی، حفظ ابتکار عمل، استفاده هدفمند از ظرفیت‌های منطقه‌ای و فعال‌سازی توانمندی‌های جبهه مقاومت می‌تواند نقش مهمی در افزایش قدرت بازدارندگی ایران و تحمیل هزینه‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی به آمریکا داشته باشد.

انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا که ۱۲ آبان‌ماه برگزار می‌شود، از اهمیت ویژه‌ای برای دولت ترامپ برخوردار است و می‌توان گفت از منظر تأثیرگذاری بر آینده سیاسی او، دست‌کمی از انتخابات ریاست‌جمهوری ندارد و شکست جمهوری‌خواهان در این انتخابات می‌تواند موقعیت سیاسی ترامپ را تضعیف کرده و بخشی از سیاست‌های تنش‌زای دولت او را با چالش مواجه کند.

ترامپ برای تمرکز بر انتخابات و کاهش فشارهای داخلی، به آرامش در عرصه بین‌المللی نیاز دارد؛ این در حالی است که سیاست‌های آمریکا در سال‌های اخیر در نقاط مختلف جهان، از جنگ و تنش گرفته تا فشارهای اقتصادی و تعرفه‌ای، بحران‌های متعددی ایجاد کرده است و افزایش هزینه‌های انرژی، فشارهای اقتصادی و اختلافات آمریکا با برخی متحدان خود نیز بر پیچیدگی شرایط افزوده است.

در چنین فضایی، ایران می‌تواند با حفظ ابتکار عمل و استفاده از ظرفیت‌های دفاعی و منطقه‌ای خود، هزینه‌های سیاست‌های خصمانه آمریکا را افزایش دهد و حملات پیش‌دستانه و هدفمند، در کنار فعال‌سازی ظرفیت‌های جبهه مقاومت، می‌تواند آمریکا را با این واقعیت مواجه کند که ادامه سیاست فشار و درگیری، هزینه‌های سنگینی برای واشنگتن به همراه خواهد داشت.

یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های راهبردی منطقه، آبراه‌های بین‌المللی و موقعیت ژئوپلیتیکی آنهاست و تنگه هرمز و باب‌المندب از مسیرهای مهم تجارت و انتقال انرژی در جهان به شمار می‌روند و هرگونه افزایش تنش در این مناطق می‌تواند آثار اقتصادی گسترده‌ای در سطح منطقه و جهان داشته باشد.

از این منظر، فعال‌سازی ظرفیت‌های منطقه‌ای تنها یک موضوع نظامی نیست، بلکه می‌تواند ابعاد سیاسی و اقتصادی نیز داشته باشد و افزایش هزینه‌های انرژی و ایجاد فشار بر اقتصاد آمریکا، در شرایطی که دولت این کشور به آرامش پیش از انتخابات نیاز دارد، می‌تواند معادلات سیاسی داخلی واشنگتن را تحت تأثیر قرار دهد.

آمریکا در چنین شرایطی با یک دو راهی دشوار روبه‌رو می‌شود؛ از یک سو ادامه درگیری می‌تواند منابع و توان نظامی این کشور را بیش از پیش درگیر کند و از سوی دیگر، عقب‌نشینی یا سکوت در برابر تحولات منطقه‌ای ممکن است از منظر سیاسی به عنوان نشانه‌ای از کاهش قدرت بازدارندگی آمریکا تعبیر شود.

البته نباید از احتمال اقدامات متقابل آمریکا نیز غافل شد و ایجاد شکاف‌های اجتماعی، تلاش برای دوقطبی‌سازی، عملیات روانی، اقدامات تروریستی، هدف قرار دادن شخصیت‌ها و زیرساخت‌های حساس و فعال‌سازی گروه‌های معاند می‌تواند بخشی از سناریوهایی باشد که برای تغییر فضای سیاسی و امنیتی ایران مورد استفاده قرار گیرد.

از این رو، در مقطع حساس کنونی، هوشیاری دستگاه‌های سیاسی، امنیتی و نظامی کشور اهمیت دوچندان دارد و شناخت سناریوهای احتمالی دشمن، حفظ انسجام داخلی و جلوگیری از ایجاد شکاف‌های اجتماعی، در کنار تقویت توان بازدارندگی، می‌تواند مانع از تحقق اهداف آمریکا شود.

در نهایت، راهبرد موفق در برابر فشارهای خارجی، صرفاً واکنش به اقدامات دشمن نیست؛ بلکه حفظ ابتکار عمل، افزایش هزینه‌های دشمن، استفاده هوشمندانه از ظرفیت‌های منطقه‌ای و تقویت بازدارندگی است و فرصت پیش‌رو، از این منظر، می‌تواند آزمونی مهم برای سنجش توان ایران در مدیریت همزمان میدان‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی باشد.

یادداشت از یوسف یوسفی، سرپرست دانشگاه پیام نور اردستان