ادبیات حقوق بشری ترامپ با یک خبرنگار؛ تو دیگه کدوم خری هستی؟!

سعید شیری: «نمی‌دونم تو دیگر کدوم خری هستی، اما بهتر است مراقب باشی!»؛ «ساکت! ساکت! چهت شده؟ مگر مریضی؟ واقعاً فکر می‌کنم مشکلی داری!». اینها جملاتی است که  رئیس‌جمهور کشوری به اسم آمریکا، روز سه‌شنبه ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ در مواجهه با اندرو فاینبرگ، خبرنگار روزنامه ایندیپندنت، به زبان آورد؛ (I don’t know who the hell you are) آن هم در حالی که خبرنگار مشغول انجام وظیفه حرفه‌ای خود و طرح پرسش از رئیس‌جمهور بود. فاینبرگ درباره سازوکار یک برنامه دولتی برای تشویق مردم به گزارش تخلفات مالی سؤال می‌کرد، اما پاسخ ترامپ به‌جای توضیح روشن، به تهدید کلامی و توهین شخصی کشیده شد.

اینها جملات شخصی یک فرد عادی در یک مشاجره خیابانی نیست؛ سخنان رئیس‌جمهور کشوری است که خود را پرچم‌دار آزادی بیان، دموکراسی و حقوق بشر در جهان معرفی می‌کند. کسی که از دیگر دولت‌ها انتظار دارد حقوق شهروندان و آزادی رسانه‌ها را رعایت کنند، اما در برابر پرسش‌های ناخوشایند، به‌جای پاسخ‌گویی، خبرنگار را تحقیر می‌کند و به او هشدار می‌دهد که مراقب خودش باشد. آیا آزادی مطبوعات فقط تا زمانی اعتبار دارد که خبرنگاران سؤال‌هایی مطابق میل رئیس‌جمهور بپرسند؟

تناقض ماجرا زمانی آشکارتر می‌شود که این برخوردها را در کنار ادعاهای ترامپ درباره دفاع از آزادی و کرامت انسانی قرار دهیم. حقوق بشر در چنین رویکردی، به‌جای آنکه اصلی همیشگی و غیرقابل معامله باشد، گویی به ابزاری سیاسی تبدیل می‌شود که هنگام فشار بر رقبا و دولت‌های مخالف به یاد آورده می‌شود، اما هنگام مواجهه با منتقدان خودی یا خبرنگاران پرسشگر، به‌آسانی فراموش می‌شود. مشکل فقط چند جمله زشت نیست؛ مسئله این است که صاحب بالاترین مقام اجرایی آمریکا تا چه اندازه برای حق پرسشگری و استقلال رسانه‌ها احترام قائل است.

این رفتارها در شرایطی رخ می‌دهد که ترامپ با پیامدهای جنگ و درگیری نظامی با ایران و فشارهای سیاسی داخلی نیز روبه‌روست. پرونده جفری اپستین هم به یکی از مناقشه‌های سیاسی مهم در آمریکا تبدیل شده است. برخی منتقدان، درباره ارتباط جنگ با ایران و تلاش احتمالی برای منحرف کردن افکار عمومی از این پرونده گمانه‌زنی کرده‌اند؛ با این حال، مدرک مستقلی که ثابت کند جنگ با هدف پنهان کردن اسناد اپستین آغاز شده، در دست نیست، هرچند بعید هم نیست. آنچه می‌توان با اطمینان بیشتری گفت، این است که مجموعه بحران‌ها و مناقشه‌های درباره‌ی دولت ترامپ، فضای سیاسی پرتنشی ایجاد کرده است؛ فضایی که رفتار او با خبرنگاران نیز بخشی از آن است.

رئیس‌جمهوری که در برابر پرسش‌های انتقادی به تحقیر شخصی و تهدید کلامی متوسل می‌شود، به‌جای تقویت اعتماد عمومی، این پرسش را ایجاد می‌کند که چرا پرسشگری رسانه‌ای تا این اندازه برای او ناخوشایند است. اگر پاسخ‌های دولت مستدل و قابل دفاع‌اند، چرا باید خبرنگار به‌خاطر طرح سؤال با چنین ادبیاتی روبه‌رو شود؟

ماجرا به همین مشاجره هم محدود نیست. سابقه درگیری ترامپ با رسانه‌های منتقد و مناقشه بر سر دسترسی برخی خبرنگاران به کاخ سفید نشان داده است که رابطه دولت او با مطبوعات بارها به چالش کشیده شده است. در یک نظام سیاسی مدعی آزادی، رسانه قرار نیست بلندگوی دولت باشد؛ وظیفه خبرنگار این است که سؤال کند، تناقض‌ها را نشان دهد و از صاحبان قدرت پاسخ بخواهد. رئیس‌جمهور نیز، حتی اگر پرسشی را نادرست یا مغرضانه بداند، می‌تواند آن را مستدل رد کند؛ نه اینکه با تحقیر خبرنگار، اصل پرسشگری را هدف بگیرد.

این ماجرا با واکنش‌ فعالان رسانه‌ای و فضای مجازی همراه بود. اولین نفری که واکنش نشان داد همان خبرنگار بود.  پس از آنکه این رویارویی ناخوشایند میان خبرنگار و ترامپ در فضای مجازی فراگیر شد، فاینبرگ در شبکه اجتماعی ایکس واکنشی به اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا نشان داد. «I had told him exactly who I was not five minutes before this exchange,” he wrote.» یعنی «کمتر از پنج دقیقه پیش از این مشاجره، دقیقاً به خود او گفته بودم که چه کسی هستم.»

نیک پیرسون، خبرنگار رسانه استرالیایی «ناین (nine)»، در این چالش نوشت که «توهین به خبرنگاران برای ترامپ به اتفاقی روزمره تبدیل شده است و او معمولاً پیش از حمله لفظی به خبرنگاران، می‌پرسد از طرف کدام رسانه آمده‌اند. به نوشته پیرسون، روز دوشنبه نیز وقتی خبرنگاری از رسانه محافظه‌کار «دیلی وایر» درباره شورش‌ها در فرانسه از ترامپ سؤال کرد، رئیس‌جمهور آمریکا ابتدا گفت: «فکر می‌کنم این خبر جعلی است. شما از طرف کدام رسانه هستید؟» اما پس از آنکه خبرنگار خود را از دیلی وایر معرفی کرد، لحن ترامپ تغییر کرد و گفت: «آه، دیلی وایر خوب است. ببخشید، دیلی وایر رسانه خوبی است.»

ترامپ باید بداند که فریاد زدن، توهین کردن و تهدید کلامی، پاسخ هیچ پرسشی نیست. اگر حقوق بشر و آزادی بیان ارزش‌هایی جهان‌شمول‌اند، باید در کاخ سفید هم رعایت شوند؛ نه اینکه فقط ابزاری برای انتقاد از دیگر کشورها باشند. معیار واقعی آزادی، رفتار صاحبان قدرت با کسانی است که از آنان انتقاد می‌کنند. رئیس‌جمهوری که از جهان انتظار احترام به حقوق بشر دارد، نمی‌تواند با خبرنگاران منتقد چنان رفتار کند که گویی پرسیدن سؤال، تخلفی نابخشودنی است. اینجاست که فاصله میان شعارهای پرزرق‌وبرق واشنگتن و واقعیت رفتار رئیس‌جمهور آن، بیش از هر سخنرانی سیاسی خود را نشان می‌دهد.