‌آیا می‌شود شبکه برق ایران را نابود کرد؟

طبق ادعای رئیس‌جمهور آمریکا شب دوشنبه ضرب‌الاجل علیه ایران برای توافق و بازگشایی تنگه هرمز تمام می‌شود و نیروگاه‌های ایران مورد تهاجم قرار خواهند گرفت. هرچند این اقدام مصداق جنایت جنگی است و در کوتاه مدت ممکن نیست، اما در مقابل؛ واکنش  ایران محکم خواهد بود به طوری‌که هر حمله‌ای به نیروگاه‌های ایران، با «تخریب تمام تأسیسات انرژی منطقه» پاسخ داده می‌شود و اگر این سناریو محقق شود، چه فاجعه‌ای در انتظار منطقه و جهان خواهد بود.

‌ شبکه برق ایران چقدر بزرگ است؟

ایران حدود ۱۳۰ نیروگاه حرارتی در سراسر کشور دارد که مجموع ظرفیت آنها به حدود ۷۸۰۰۰ مگاوات می‌رسد. از این میان، حدود ۲۰ نیروگاه بیش از ۱۰۰۰ مگاوات و سه نیروگاه بیش از ۲۰۰۰ مگاوات ظرفیت دارند. بزرگ‌ترین نیروگاه ایران، نیروگاه دماوند در پاکدشت با ظرفیت حدود ۲۹۰۰ مگاوات است که در ۵۰ کیلومتری جنوب شرق تهران قرار دارد و ساخت آن حدود ۲ میلیارد یورو هزینه داشته است. نیروگاه نکا در بهشهر، حاشیه دریای خزر، با ظرفیت ۲۲۰۰ مگاوات و نیروگاه رجایی در کرج-قزوین با ظرفیت ۲۰۰۰ مگاوات از دیگر نیروگاه‌های بزرگ کشور هستند.

نکته مهم اینجاست که شبکه برق ایران خیلی متمرکز نیست. طول شبکه انتقال و فوق‌توزیع ایران حدود ۱۳۳۰۰۰ کیلومتر است و اگر خطوط شهری و روستایی را هم به حساب بیاوریم، این رقم به بیش از ۱.۳ میلیون کیلومتر می‌رسد. این شبکه توسط ۸۵۷۰۰۰ ترانسفورماتور و حدود  ۵۰۰۰ پست بزرگ و متوسط پشتیبانی می‌شود. یعنی این شبکه آنقدر گسترده و پراکنده است که نابود کردنش با چند حمله هوایی، مثل این می‌ماند که بخواهید با یک دبه، یک دریا را خشک کنید.

آیا می‌شود شبکه برق ایران را نابود کرد؟

تحلیلگران می‌گویند نابودی کامل شبکه برق ایران از طریق حملات هوایی محدود، عملاً غیرممکن است. دلیل اصلی هم همان پراکندگی جغرافیایی و اندازه عظیم شبکه است. برای نمونه نیروگاه دماوند با وسعت ۲۰۰ هکتار، یعنی حدود ۳۰ برابر میدان آزادی تهران، چندین برج خنک‌کننده و واحد تولیدی پراکنده دارد. برای از کار انداختن کامل این نیروگاه، به یک حمله گسترده و چندین نوبت نیاز است. حالا حتی اگر این نیروگاه را کامل نابود کنیم، فقط ۳.۷ درصد از ظرفیت کل تولید برق ایران از بین رفته است. بخشی از این کاهش را هم می‌توان با توقف صادرات برق جبران کرد.

حملات به پست‌های برق هم می‌تواند باعث خاموشی‌های موقتی و محلی شود، اما این تجهیزات نسبتاً سریع قابل تعویض و بازسازی هستند. مثلاً بعد از انفجار در پست‌های برق غرب تهران و کرج، برق پس از مدت کوتاه یک ساعته برگشت. پس آنچه ترامپ تهدید می‌کند، «نابودی کامل» شبکه برق ایران نیست، بلکه «ضربه زدن نمادین» به چند نیروگاه بزرگ است. اما همین ضربه نمادین هم کافی است تا منطقه خاورمیانه با موشک‌های ایرانی به آتش کشیده شود.

پاسخ ایران آتش در تمام تأسیسات انرژی منطقه

مقامات ایران اعلام کرده‌اند که اگر به نیروگاه‌های ایران حمله شود، تأسیسات انرژی کشورهایی که با آمریکا هم‌پیمان هستند را هدف قرار خواهد داد. همه نیروگاه‌ها، زیرساخت‌های انرژی و زیرساخت‌های فناوری اطلاعات رژیم صهیونیستی به طور گسترده هدف قرار خواهند گرفت. نیروگاه‌های کشورهای منطقه که میزبان پایگاه‌های آمریکا هستند، اهداف مشروعی برای ایران خواهند بود.این پاسخ متقابل، جنگ را از یک درگیری محدود به یک فاجعه تمام‌عیار منطقه‌ای تبدیل می‌کند. تأسیسات انرژی عربستان، امارات، کویت، قطر و بحرین، همه در تیررس خواهند بود و این یعنی عرضه انرژی جهان با اختلال کامل مواجه می‌شود.

بر اساس گزارش موسسه تحقیقاتی «۶ دبلیو ریسرچ»، بازار برق خاورمیانه یکی از بزرگ‌ترین و سریع‌ترین بازارهای در حال رشد جهان است. ارزش سرمایه‌گذاری‌های انجام شده در زیرساخت‌های انرژی منطقه، صدها میلیارد دلار برآورد می‌شود. کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های عظیمی در توسعه نیروگاه‌های گازی، انرژی تجدیدپذیر و شبکه‌های برق انجام داده‌اند. تخریب این تأسیسات، نه تنها میلیاردها دلار سرمایه را نابود می‌کند، بلکه توانایی این کشورها را برای تأمین برق مورد نیاز صنایع و جمعیت رو به رشد خود نیز از بین می‌برد.

بر اساس گزارش شرکت ضمانت سرمایه‌گذاری و صادرات عرب (ضمان)، کشورهای عربی بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۴ حدود ۳۶۰ پروژه انرژی خارجی به ارزش بیش از ۳۵۱ میلیارد دلار جذب کرده‌اند. امارات با ۵۷ پروژه به ارزش ۸۸.۵ میلیارد دلار، پیشتاز این سرمایه‌گذاری‌ها بوده است. حالا تصور کنید اگر این نیروگاه‌ها و تأسیسات هدف حملات ایران قرار بگیرند، چه فاجعه‌ای رقم می‌خورد.

خاموشی و رکود هزینه‌ای ترامپ برای منطقه 

خاموشی‌های گسترده، پیامدهای اقتصادی فاجعه‌باری دارند. بر اساس گزارش وزارت انرژی آمریکا، قطعی برق سالانه در کشورهای در حال توسعه، می‌تواند تا دو درصد از تولید ناخالص داخلی باشد. نمونه اوکراین را در نظر بگیرید. از زمان حمله روسیه در سال ۲۰۲۲، زیرساخت‌های انرژی اوکراین هدف حملات بی‌شمار قرار گرفته است. تا پایان سال ۲۰۲۴، خسارت تجمعی به بخش انرژی اوکراین از ۱۱.۴ میلیارد دلار فراتر رفت و هزینه‌های بازسازی آن بیش از ۳۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود. این حملات منجر به خاموشی‌های گسترده، توقف فعالیت صنایع و اختلال جدی در خدمات عمومی شده است.

در ایران، با توجه به اینکه ۹۵ درصد برق کشور از نیروگاه‌های حرارتی تأمین می‌شود، هرگونه اختلال در تأمین سوخت یا آسیب به نیروگاه‌ها می‌تواند صنایع، بیمارستان‌ها، تأسیسات آب و تصفیه فاضلاب، و زندگی روزمره میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار دهد.تهدید دونالد ترامپ برای بمباران نیروگاه‌های ایران، یک بازی با آتش است. شبکه برق ایران آنقدر بزرگ و پراکنده است که نابودی کامل آن از طریق حملات هوایی محدود، عملاً غیرممکن است، اما  چنین سناریویی، نه تنها میلیاردها دلار سرمایه زیرساختی در منطقه نابود می‌کند، بلکه اقتصاد جهانی با شوک بی‌سابقه‌ای مواجه خواهد شد.

قیمت نفت و گاز به سطوحی می‌رسد که قبلاً هرگز دیده نشده بود و جهان با بزرگ‌ترین بحران انرژی در تاریخ مدرن روبه‌رو خواهد شد.  این بالاترین قیمت نفت، یعنی تورم افسارگسیخته، رکود اقتصادی و کاهش شدید قدرت خرید مردم در سراسر جهان. شاید وقت آن رسیده که واشنگتن و تل‌آویو از تجربه اوکراین درس بگیرند و بدانند که بمباران زیرساخت‌های انرژی، نه تنها دشمن را از پای درنمی‌آورد، که هزینه‌های جبران‌ناپذیری را بر کل جهان تحمیل می‌کند. و در این میان، بزرگ‌ترین بازندگان، مردم عادی هستند که در تاریکی خواهند ماند.