اسکوترسواری؛ فرهنگسازی شهرداری تهران با ممنوعیت پلیسی

در حالی که پلیس راهنمایی و رانندگی فراجا دو روز پیش با تأکید بر ممنوعیت تردد با اسکیت، اسکوتر و وسایل مشابه در معابر عمومی، نسبت به مخاطرات استفاده از این وسایل در میان جریان ترافیک هشدار داده بود، شهرداری تهران از برگزاری نخستین برنامه «شهرنوردی با اسکوتر» با عنوان «اسکوتر کن» خبر داده است؛ رویدادی که می‌تواند درباره حدود قانونی استفاده از این وسیله برای شهروندان ابهام و سردرگمی ایجاد کند.

سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران در فراخوانی اعلام کرده است که نخستین رویداد شهرنوردی با عنوان «اسکوتر کن» روز چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵ از ساعت ۱۰ تا ۱۲ در ایوان انتظار میدان ولی‌عصر(عج) برگزار می‌شود.

بر اساس این فراخوان، این برنامه با هدف «ایجاد تجربه‌ای متفاوت از شهر، ترویج حمل‌ونقل پاک و سبک، توجه به ظرفیت‌های شهری و گردشگری و ایجاد فضایی برای تعامل و هم‌افزایی میان مدیران شهری با دانشجویان، دانش‌آموزان، فعالان حوزه حمل‌ونقل پاک و شهروندان» برگزار خواهد شد و قرار است رئیس و اعضای شورای شهر، معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری، شهردار منطقه ۶، مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل و ترافیک و شماری از مدیران شهری نیز در آن حضور داشته باشند.

این فراخوان در شرایطی منتشر شده که سرهنگ داوود شکیبایی، رئیس پلیس ترافیک شهری راهور فراجا، روز یکشنبه ۱۲ مهرماه در اظهاراتی درباره استفاده از اسکیت و اسکوتر، بر ممنوعیت تردد این وسایل در معابر عمومی تأکید کرده بود.

وی با اشاره به تغییرات ایجادشده در آمار حوادث مرتبط با اسکیت و اسکوتر، خواستار اطلاع‌رسانی دقیق و مبتنی بر مقررات شده و تصریح کرده بود که بر اساس آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی، حرکت و راندن با اسکیت، اسکوتر و وسایل مشابه در معابر عمومی ممنوع است؛ مگر در مسیرهایی که از سوی پلیس راهنمایی و رانندگی با نصب تابلو و علائم ویژه، مجاز اعلام شده باشد.

رئیس پلیس ترافیک شهری راهور همچنین درباره استفاده کودکان و نوجوانان از این وسایل در مسیر خانه و مدرسه و ساعات اوج ترافیک هشدار داده و تأکید کرده بود که حتی برخورداری از مهارت در استفاده از اسکوتر به معنای ایمن بودن تردد آن در معابر شهری نیست.

ممنوعیت صریح در آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی

این ممنوعیت صرفاً یک توصیه پلیسی نیست و در آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی نیز مورد تصریح قرار گرفته است.

بر اساس ماده ۱۹۴ آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی، راندن و یا حرکت با اسکیت و اسکوتر و مانند آنها در معابر عمومی ممنوع است، مگر در مسیرهایی که از سوی راهنمایی و رانندگی با نصب تابلو ویژه، مجاز اعلام شده باشد.

همچنین ماده ۲۰۵ همین آیین‌نامه تصریح می‌کند که هیچ‌کس حق ندارد در حالی که سوار دوچرخه، کفش‌های چرخ‌دار یا سه‌چرخه‌های بدون رکاب مانند اسکیت و اسکوتر یا اتومبیل‌های اسباب‌بازی است، به وسایل نقلیه در حال حرکت تکیه کرده و آنها را وسیله حرکت خود یا وسیله‌ای که بر آن سوار است قرار دهد.

بر این اساس، اصل استفاده از اسکوتر به‌عنوان یک وسیله تفریحی یا ورزشی لزوماً موضوع ممنوعیت نیست؛ بلکه تردد و حرکت با آن در معابر عمومی، مگر در مسیرهای مشخص و مجازشده از سوی راهور، ممنوع اعلام شده است.

مسئله اصلی؛ ابهامی که برای شهروندان ایجاد می‌شود

در چنین شرایطی، برگزاری برنامه‌ای با عنوان «شهرنوردی با اسکوتر» از سوی مهم‌ترین نهاد مدیریت شهری، آن هم با حضور مدیران شهری و با تأکید بر «ترویج حمل‌ونقل پاک و سبک»، این پرسش را برای شهروندان ایجاد می‌کند که مرز میان استفاده مجاز از اسکوتر و تردد ممنوع آن در معابر عمومی دقیقاً کجاست؟

اگر برنامه شهرداری تهران صرفاً در محدوده‌ای بسته یا مسیر مشخصی برگزار می‌شود که مطابق اعلام راهور برای تردد اسکوتر مجاز شده است، انتظار می‌رود این موضوع به‌صورت شفاف در اطلاع‌رسانی رسمی رویداد اعلام شود تا شهروندان آن را به معنای مجاز بودن تردد با اسکوتر در سایر معابر شهری تلقی نکنند. نکته دیگر هم این است که اگر بر فرض منظور شهرداری از اجرای این برنامه و ترویج استفاده از اسکوتر، تردد در محدوده‌ای بسته و مشخص باشد، دیگر سخن گفتن از تأثیر آن بر حمل و نقل پاک چه معنایی خواهد داشت؟

اما اگر قرار است عنوان «شهرنوردی» به معنای حرکت با اسکوتر در معابر عمومی و در بستر واقعی ترافیک شهری باشد، این مسئله نیازمند توضیح و هماهنگی روشن میان مدیریت شهری و پلیس راهور است؛ چراکه چنین اقدامی نه‌تنها در ظاهر با هشدار و تأکید اخیر پلیس درباره ممنوعیت تردد این وسایل در معابر عمومی همخوانی ندارد بلکه در تضاد کامل است.

از سوی دیگر، وقتی شهرداری تهران برنامه‌ای را با هدف «ترویج» استفاده از یک وسیله برگزار می‌کند، طبیعی است که این اقدام می‌تواند بر الگوی رفتاری شهروندان، به‌ویژه کودکان و نوجوانان، اثرگذار باشد. در چنین شرایطی اگر حدود قانونی و محل‌های مجاز استفاده از اسکوتر به‌صراحت برای مخاطبان مشخص نشود، پیام ترویجی این رویداد ممکن است بر پیام هشداردهنده پلیس غلبه کند.

این موضوع از آن جهت اهمیت بیشتری دارد که خود پلیس راهور در اطلاعیه اخیر، یکی از نگرانی‌های اصلی را استفاده کودکان و نوجوانان از اسکیت و اسکوتر در مسیر خانه و مدرسه و در میان جریان خودروها عنوان کرده و نسبت به احتمال وقوع حوادث و آسیب‌های جدی هشدار داده است.

بنابراین، مسئله صرفاً برگزاری یا برگزار نشدن یک برنامه شهری نیست؛ بلکه هماهنگی پیام نهادهای مسئول درباره یک رفتار ترافیکی اهمیت دارد. از یک سو پلیس راهور شهروندان را نسبت به ممنوعیت تردد با اسکوتر در معابر عمومی و مخاطرات آن آگاه می‌کند و از سوی دیگر، یک نهاد بزرگ مدیریت شهری از برگزاری رویدادی با محوریت شهرنوردی با اسکوتر و «ترویج حمل‌ونقل پاک و سبک» خبر می‌دهد.

در چنین شرایطی، شفاف‌سازی درباره محل دقیق برگزاری و مسیر حرکت، مجاز بودن یا نبودن تردد اسکوتر در محدوده رویداد و همچنین نحوه هماهنگی این برنامه با پلیس راهور ضروری به نظر می‌رسد؛ چرا که ترویج یک وسیله حمل‌ونقل سبک بدون تبیین دقیق چارچوب قانونی استفاده از آن، می‌تواند به جای فرهنگ‌سازی، به سردرگمی شهروندان و حتی افزایش رفتارهای پرخطر در معابر شهری منجر شود.