تلاش مسکو و باکو برای انتقال گاز روسیه به ایران

در چارچوب نشست سران «مجمع کشورهای صادرکننده گاز» (GECF) در مسکو، دیداری دوجانبه میان «سرگئی تسیویلف» وزیر انرژی روسیه و «پرویز شهبازوف» وزیر انرژی جمهوری آذربایجان برگزار شد که در جریان آن، مهم‌ترین مسائل مربوط به همکاری‌های دوجانبه در حوزه انرژی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

وزرای انرژی روسیه و جمهوری آذربایجان این مذاکرات را در حاشیه بیست و هشتمین نشست وزرا و هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در پایتخت روسیه انجام دادند.

پرویز شهبازوف، وزیر انرژی جمهوری آذربایجان با انتشار پیامی در صفحه شخصی خود در شبکه‌های اجتماعی، خبر برگزاری این نشست را اعلام کرد.

در جریان این دیدار، نمایندگان عالی‌رتبه بخش انرژی روسیه و جمهوری آذربایجان ضمن بررسی روند توسعه تعاملات در چارچوب این مجمع بین‌المللی، ابعاد کلیدی مشارکت دوجانبه مسکو و باکو در بخش انرژی را بررسی کردند.

وزیر انرژی جمهوری آذربایجان در این خصوص نوشت: «ما در این نشست درباره همکاری در چارچوب مجمع کشورهای صادرکننده گاز و همچنین پیرامون موضوعات روز و مسائل مهم موجود در دستورکار همکاری‌های انرژی میان جمهوری آذربایجان و روسیه تبادل نظر کردیم.»

رایزنی‌های انرژی باکو و تهران در مسکو و برنامه «سوکار» برای خرید گاز از «گازپروم»

علاوه بر مذاکرات دوجانبه با طرف روس، پرویز شهبازوف در حاشیه این مجمع بین‌المللی در مسکو، دیدار و گفت‌وگوی جداگانه‌ای نیز با «حمید بورد»، سرپرست وزارت نفت ایران انجام داد. در این نشست، دو طرف وضعیت کنونی مناسبات و چشم‌انداز توسعه همکاری‌های انرژی میان باکو و تهران و همچنین سایر مسائل دارای اهمیت و منافع متقابل را بررسی کردند.

شهبازوف با اشاره به جزئیات این رایزنی اعلام کرد: «در مسکو با حمید بورد، سرپرست وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران دیدار کردیم و وضعیت فعلی همکاری‌های انرژی میان دو کشور، چشم‌انداز گسترش آتی آن و موضوعات مورد علاقه دوجانبه را به بحث گذاشتیم.»

شایان ذکر است که پیش از این نیز در جریان برگزاری همایش بین‌المللی «هفته انرژی روسیه»، «الشاد نصیراف» معاون شرکت دولتی نفت جمهوری آذربایجان (سوکار) از تصمیم و تمایل باکو برای بازگشت به روند خرید گاز طبیعی از شرکت «گازپروم» روسیه خبر داده و بر ماهیت منحصربه‌فرد مشارکت و همکاری‌های دیرینه میان این دو شرکت بزرگ انرژی تاکید کرده بود.

محور اصلی گفت‌وگوهای مسکو و باکو؛ ترانزیت گاز روسیه به ایران از خاک آذربایجان

در همین پیوند، «ایگور یوشکوف»، تحلیلگر ارشد «صندوق امنیت ملی انرژی روسیه» و استاد دانشگاه مالی وابسته به دولت روسیه، در گفت‌وگو با خبرنگاران به تشریح ابعاد و محورهای اصلی همکاری‌های کنونی انرژی میان روسیه و جمهوری آذربایجان پرداخته است.

این کارشناس روس معتقد است که پرونده انتقال گاز به ایران در صدر مذاکرات فعلی قرار دارد.

ایگور یوشکوف در ابتدای اظهارات خود تصریح کرد: «من فکر می‌کنم پروژه اصلی و محوری که در حال حاضر میان وزارتخانه‌های انرژی روسیه و جمهوری آذربایجان بررسی می‌شود، سازماندهی و راه‌اندازی ترانزیت گاز طبیعی روسیه به مقصد ایران است.

در حال حاضر مذاکرات بسیار فعالی با طرف ایرانی درباره این موضوع جریان دارد و احتمال می‌رود که قراردادی رسمی برای صادرات گاز روسیه به جمهوری اسلامی ایران امضا شود؛ بی‌دلیل نیست که سرگئی تسیویلف، وزیر انرژی روسیه نیز در مسکو با حمید بورد دیدار کرده است. در این میان، تنها مسیر انتقالی که برای تحویل این گاز در نظر گرفته می‌شود، عبور از قلمرو جمهوری آذربایجان است.»

تامین پایدار گاز استان‌های شمالی ایران در زمستان و منافع سه‌جانبه قرارداد ترانزیتی

این تحلیلگر ارشد حوزه انرژی در ادامه با اشاره به پیشینه و دلایل فنی این طرح افزود: «این پروژه سال‌هاست که در دستورکار مذاکرات قرار دارد، زیرا ایران در فصل زمستان واقعاً به واردات و دریافت گاز نیاز دارد. تهران می‌خواهد به کمک واردات گاز از روسیه، بازار داخلی گاز خود را متوازن کند و مصرف پایدار را در استان‌های شمالی خود تامین کند؛ مناطقی که در فصل زمستان هوای نسبتاً سردی دارند و فاقد مخازن زیرزمینی ذخیره‌سازی گاز هستند.

در شرایط فعلی، ایران ناچار است در فصل سرما برداشت گاز از میدان گازی پارس جنوبی در آب‌های خلیج فارس را به شدت افزایش دهد و این گاز را از جنوب به سمت شمال کشور پمپاژ کند؛ فرآیندی که هم دشوار و پرهزینه است و هم در بسیاری از مواقع به موقع انجام نمی‌شود و ساکنان استان‌های شمالی با سرمای هوا روبه‌رو می‌شوند. اگر با روسیه درباره عرضه گاز از مسیر جمهوری آذربایجان توافق حاصل شود، این مشکل به شکل بسیار کارآمدتری حل خواهد شد.»

این اقتصاددان روس با تاکید بر سودمندی این طرح برای تمامی بازیگران منطقه‌ای خاطرنشان کرد: «قرارداد عرضه گاز از روسیه به ایران از طریق خاک جمهوری آذربایجان به سود هر سه طرف است. در صورت اجرای این طرح، روسیه یک بازار فروش مضاعف به دست می‌آورد، ایران شبکه گازی خود را متوازن می‌کند و جمهوری آذربایجان نیز درآمد حاصل از حق ترانزیت را دریافت می‌کند.

در این معادله همه طرف‌ها برنده خواهند بود و تنها توافق بر سر شرایط مشخص قرارداد باقی مانده است؛ از جمله بررسی چشم‌انداز ایجاد ظرفیت‌های انتقال جدید یا احداث خط لوله گازی تازه در خاک جمهوری آذربایجان، چراکه ظرفیت انتقال خط لوله فعلی کمتر از حجم صادراتی است که هم‌اکنون درباره آن بحث و گفت‌وگو می‌شود.»

ارسال نفت «اورال» روسیه به پالایشگاه باکو و افزایش صادرات انرژی آذربایجان به غرب

ایگور یوشکوف در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیت‌های همکاری نفتی میان مسکو و باکو اشاره کرد و گفت: «علاوه بر بخش گاز، چشم‌انداز سازماندهی عرضه نفت خام روسیه به پالایشگاه نفت باکو نیز وجود دارد. این طرح برای جمهوری آذربایجان بسیار جذاب خواهد بود، زیرا از این طریق شرکت دولتی نفت آذربایجان (سوکار) خواهد توانست نفت ترکیبی و ارزان‌تر “اورال” روسیه را در داخل پالایش کند و در مقابل، نفت خام مرغوب‌تر و گران‌قیمت‌تر خود موسوم به “آذری لایت” را همچنان به بازارهای جهانی صادر کند.

در حال حاضر میزان استخراج نفت در جمهوری آذربایجان رو به کاهش است و در چنین شرایطی، برای این جمهوری بسیار به‌صرفه است که دست‌کم در بخش پالایشگاهی، نفت تولیدی خود را با نفت وارداتی ارزان‌تر جایگزین کند تا درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت را به حداکثر برساند.»

این تحلیلگر روس در پایان نتیجه‌گیری کرد: «بر اساس همین الگو و سازوکار، می‌توان عرضه گاز طبیعی روسیه به جمهوری آذربایجان را نیز سازماندهی کرد؛ به این معنا که هرچه باکو حجم بیشتری از گاز روسیه را برای مصرف در بازار داخلی جمهوری آذربایجان وارد کند، به همان میزان خواهد توانست حجم بیشتری از گاز استخراج‌شده از میادین گازی خود را به خارج صادر کند.

این موضوع در شرایطی که تقاضا برای خرید گاز جمهوری آذربایجان در کشورهای غربی به طور مستمر در حال افزایش است، می‌تواند بسیار جذاب باشد. البته شاید این مسیر همکاری در مرحله فعلی هنوز به امضای قراردادهای قطعی نرسد، اما موضوعی است که می‌تواند از همین حالا مورد بحث و بررسی قرار گیرد.»