حاجی‌اف: روابط باکو و مسکو در مسیر حسن همجواری توسعه می‌یابد

در جریان برگزاری مجمع منطقه‌ای و بین‌المللی «کامکا ۲۰۲۶» (CAMCA 2026) در شهر باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان، ابعاد و چشم‌انداز مناسبات راهبردی میان روسیه و جمهوری آذربایجان مورد بحث و ارزیابی قرار گرفت. مقامات ارشد باکو در این نشست با اتخاذ مواضعی واقع‌گرایانه، بر لزوم حفظ ثبات در مرزها و گسترش همکاری‌های همه‌جانبه با مسکو تاکید ورزیدند.

حکمت حاجی‌اف، دستیار رئیس‌جمهور و مدیر بخش سیاست خارجی نهاد ریاست‌جمهوری آذربایجان، در جریان سخنرانی خود در این مجمع، ضمن تشریح دکترین سیاست خارجی کشورش، تصریح کرد که روسیه و جمهوری آذربایجان دو همسایه مهم در منطقه به شمار می‌روند و روابط میان دو کشور در حال حاضر در وضعیتی کاملاً باثبات، پایدار و مبتنی بر اصول حسن همجواری قرار دارد.

وی با ابراز خرسندی از روند رو به رشد تعاملات دوجانبه، افق این روابط را برای تضمین امنیت کل قفقاز جنوبی، حیاتی و تعیین‌کننده توصیف کرد.

جبر جغرافیایی و واقع‌گرایی در سیاست خارجی باکو

یکی از برجسته‌ترین بخش‌های اظهارات دستیار رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان در مجمع کامکا، اشاره ویژه‌ او به مفهوم «جبر جغرافیایی» در تعیین استراتژی‌های کلان سیاست خارجی بود.

حاجی‌اف در تبیین این رویکرد، اظهار داشت: «در خصوص همسایگان بلافصل ما، باید به این حقیقت اذعان کرد که جغرافیا در واقع سرنوشت محتوم ماست.»

وی در ادامه با استفاده از یک تمثیل افزود: «همان‌گونه که در علم زیست‌شناسی ما به هیچ وجه قادر به انتخاب والدین خود نیستیم، در عرصه پیچیده ژئوپلیتیک و روابط بین‌الملل نیز توانایی و حق انتخاب همسایگان خود را نداریم. این جغرافیا، سرنوشت قطعی ماست و ما ناگزیر هستیم که در کنار یکدیگر زندگی کنیم. بر همین اساس، من بسیار خرسندم که اعلام کنم روابط میان روسیه و جمهوری آذربایجان در مقطع کنونی بسیار باثبات و عادی است و در چارچوب حسن همجواری به شکلی مستمر در حال توسعه و تعمیق می‌باشد.»

نگاه مسکو؛ اتحاد استراتژیک و شراکتی خدشه‌ناپذیر

در همین ارتباط، کنستانتین تاسیتس، کارشناس ارشد و تحلیلگر برجسته مسائل قفقاز جنوبی، به تشریح زوایای رویکرد مسکو در قبال باکو پرداخت.

وی با تاکید بر ثبات در سیاست‌گذاری‌های کرملین خاطرنشان کرد که روسیه هرگز رویکرد کلان خود نسبت به جمهوری آذربایجان را تغییر نداده و همواره این کشور را به عنوان متحد و شریک استراتژیک خود قلمداد کرده است.

تاسیتس تصریح کرد: «به طور کلی، روابط روسیه و جمهوری آذربایجان در طول دهه‌های گذشته هیچ‌گاه از مسیر حسن همجواری خارج نشده است. البته طبیعی است که در عرصه دیپلماتیک، گاهی اوقات میان همسایگان و حتی کشورهای دوست، مشکلات و چالش‌های مقطعی بروز می‌کند؛ اما نکته حائز اهمیت این است که این قبیل مسائل زودگذر، هیچ‌گونه تاثیر منفی و مخربی بر رویکردها و استراتژی‌های کلان دو دولت نسبت به یکدیگر نمی‌گذارند.»

مدیریت بحران‌ها؛ آزمون موفقیت‌آمیز در روابط دوجانبه

تحلیلگر مسائل قفقاز جنوبی با اشاره به توانمندی دو کشور در مدیریت بحران‌های ناخواسته، اظهار داشت: «در خصوص اتحاد و هم‌پیمانی روسیه و جمهوری آذربایجان، یکی از این چالش‌های مقطعی، حادثه تلخ و تراژیک سقوط هواپیمای “آذال” بود. با این حال، بلوغ دیپلماتیک رهبران دو کشور موجب شد تا به محض اینکه این اپیزود ناگوار به طور کامل مدیریت و حل‌وفصل شد، طرفین بلافاصله و بدون فوت وقت، همکاری‌های چندجانبه و گسترده خود را که تا پیش از آن تراژدی در حال افزایش بود، از سر بگیرند.»

گشایش کریدورهای ترانزیتی؛ افق نوین همگرایی اقتصادی

کنستانتین تاسیتس در بخش پایانی ارزیابی خود، با اشاره به چشم‌اندازهای روشن پیش‌رو نتیجه‌گیری کرد: «بنابراین، رویکرد و نگاه مسکو به توسعه پیوندها با باکو کاملاً ثابت و بدون تغییر باقی مانده است. مسکو به شدت علاقه‌مند به حفظ شراکت استراتژیک و اتحاد با باکو است و از توسعه همه‌جانبه مناسبات و شکوفا ساختن تمامی پتانسیل‌ها و ظرفیت‌های اقتصادی دو کشور حمایت می‌کند.»

وی همچنین با اشاره به اهمیت صلح در منطقه افزود: «در شرایط کنونی جهانی و در مقطعی که روندهای صلح در قفقاز جنوبی با قدرت و سرعت در جریان است، این شراکت اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند؛ چرا که انتظار می‌رود با موفقیت فرآیند صلح، شاهد بازگشایی و رفع انسداد از مسیرهای مواصلاتی و ارتباطی منطقه‌ای باشیم. بازگشایی این خطوط ترانزیتی، از جمله کریدور میانی و مسیرهای شمالی-جنوبی، بدون تردید فرصت‌ها و افق‌های کاملاً نوینی را برای تعاملات دوجانبه و چندجانبه به ارمغان خواهد آورد.»

در نهایت می‌توان گفت که مناسبات باکو و مسکو، فارغ از فشارهای بیرونی، بر پایه واقع‌بینی سیاسی، درک متقابل از منافع ملی و احترام به جبر جغرافیایی بنا شده است؛ روندی که نه تنها ضامن امنیت دو کشور، بلکه لنگرگاهی برای ثبات کل منطقه قفقاز و اوراسیا محسوب می‌شود.