دومینوی ارائه تحلیل‌های اشتباه

ماجرای سندروم دست بی‌قرار در فصل پنجم سریال پایتخت را حتماً بخاطر دارید؛ وقتی بهبود فریبا بعد از چند سال مفقود بودن در آفریقا با یک بیماری نادر بازگشت؛ دستی که در هنگام عصبانیت بی‌اختیار چک می‌زد و یا از کنترل خارج می‌شد.

بعد از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، شاهد نوع جدیدی از سندروم بی‌قراری در زبان برخی شخصیت‌های سیاسی کشور هستیم و حرف‌ها، اخبار و تحلیل‌هایی بر زبان جاری می‌کنند که کنترل بازتاب آن‌ها سخت شده و حتی ممکن است برای کشور عواقبی به همراه داشته باشد.

دومینوی ارائه تحلیل‌های اشتباه و اخبار نادرست از زبان مسئولان فعلی و همچنین مسئولان سابق تا حدی است که پیش از تکذیب ادعای نفر اول، ادعای نفر بعدی در رسانه‌ها برجسته می‌شود.

از ماجرای ادعای مصطفی کواکبیان دبیرکل حزب مردم‌سالاری درباره کاترین شکدم گرفته تا ادعای امام جماعت اسبق نهاد ریاست جمهوری درباره جلسه فرماندهان هوافضا و هم‌چنین روایت‌های رئیس‌دفتر و معاون اجرایی رئیس‌جمهور درباره بمباران جلسه شعام و…؛  به‌تازگی هم دو تن از مسئولان سابق و فعلی حرف‌هایی بر زبان جاری کردند که گویا سندروم زبان بی‌قرار به خیلی‌ها سرایت کرده است.

سید محمد صدر عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و از چهره‌های باسابقه دستگاه دیپلماسی در مصاحبه‌ای می‌گوید که روسیه اطلاعات پدافندی ما را به اسرائیل داده است؛ آقای صدر که گویا خود هم از گفته‌هایش اطمینان کامل ندارد می‌گوید من تحلیل خود را می‌گویم! وی درباره شهادت آیت‌الله رئیسی هم مبتنی بر همان تحلیل‌ها مدعی می‌شود که سانحه سرنگونی بالگرد حامل رئیس جمهور و همراهانش، کار اسرائیل بوده است و باز تأکید می‌کند که این هم تحلیل است.

علی مطهری نائب رئیس مجلس دهم هم در گفتگویی مدعی شده که هدف ایران از آغاز فعالیت‌های هسته ای ساخت بمب اتم بوده و اگر می‌توانستیم محرمانگی آن را حفظ کنیم بمب می‌ساختیم.

اینکه افراد در ارائه تحلیل‌هایشان آزادند شکی نیست اما در شرایط کنونی که جنگ ۱۲ روزه تحمیلی پشت سر گذاشته شده، ارائه تحلیل‌هایی که بیشتر به خبر شباهت دارد ممکن است قدرت تخریب آن بر ذهن مردم و همچنین کمک به دشمنان، شبیه موشک‌های رژیم صهیونیستی عمل کند.

همچنین حساب تحلیل‌های مسئولان به‌ویژه افرادی که در نهادهای مهم کشور عضو هستند با تحلیل کارشناسان یا افراد عادی جامعه باید تفاوت داشته باشد؛ تحلیل آنها مطمئناً بازتاب‌های داخلی و حتی گاه منطقه‌ای پیدا می‌کند و مبتنی بر داده‌های آنها هم مجدداً تحلیل صورت می‌گیرد و جامعه نیز نسبت به حرف‌های آنها واکنش‌پذیرتر است لذا هم مسئولان و هم رسانه‌ها باید نسبت به انعکاس صحبت‌های چهره‌های سیاسی ملاحظاتی داشته باشند.

۱- ارائه تحلیل‌ها و اخبار گمراه‌کننده این روزها بیشتر از زبان افرادی بیان می‌شود که یا مسئولیت خاصی ندارند و یا جزو مسئولان سابق از آنها یاد می‌شود؛ مسلماً دسترسی به اخبار پشت‌پرده از روزهای جنگ محدود به سران قوا، وزرای مربوطه و اعضای نهادهایی مانند شورای‌عالی امنیت ملی و فرماندهان ارشد است که عمدتاً این اشخاص یا صحبت نمی‌کنند و یا اگر هم مصاحبه‌هایی داشتند مبتنی بر اصول حفظ محرمانگی و ارائه تحلیل‌هایی در چارچوب مشی نظام بوده که بارتاب‌های خوبی هم داشته است و می‌توان به مصاحبه علی لاریجانی دبیر شعام بعد از جنگ ۱۲ روزه و هم‌چنین گفتگوی تلویزیونی محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی اشاره کرد.

با این وجود برخی افراد هم در حاشیه تلاش می‌کنند تا با راه‌انداختن مسابقه «شاذگویی» افکار عمومی را تحت الشعاع قرار داده و در صدر رسانه‌ها خودنمایی کنند، درحالی که ماحصل گفتار آنها به مردم ناامیدی، ترس و یا شک و تردید نسبت به سیاست‌های کشور در حوزه امنیتی و بین المللی را القاء می‌کند.

در این شرایط نیاز است که مسئولان ذیربط هم‌چون معاون مطبوعاتی وزارت فرهنگ و همچنین دبیرخانه شعام، پروتکل‌ و ضوابطی برای انتشار جزئیات و تحلیل‌های پس از جنگ برای رسانه‌ها تدوین کنند و مانع از پرگویی شوند.

۲- حرف‌ها و تحلیل‌هایی که این روزها در حال ثبت در رسانه‌هاست، ممکن است سال‌ها بعد مورد استناد افراد در حوزه تاریخ‌پژوهی قرار بگیرد؛ هم‌چنین رسانه‌های خارجی به استناد این صحبت‌ها تحلیل‌های خود را به مخاطبان دیگر کشورها ارائه بدهند. جدا از این مسئله که بهتر است در بیان حرف‌ها محتاطانه‌تر حرکت کنند، بهتر است امثال آقای صدر اگر واقعاً سند دالی بر خیانت روسیه و یا دست داشتن اسرائیل در ترور شهید رئیسی دارند، آن را ارائه کنند تا صرف نقل‌قول آنها در تاریخ نماند و مستندی از خود به یادگار بگذارند. یا علی مطهری بر مبنای چه سندی هدف از برنامه هسته‌ای ایران را ساخت بمب اتم می‌داند که تکرار ادعای منافقین در دو دهه قبل است؟

۳- اظهارات اشتباه مسئولان گاه سر از زبان دشمنان در می‌آورد؛ چنانچه ترامپ بخشی از مصاحبه علی مطهری درباره هدف ایران از ساخت بمب اتم در آغاز فعالیت‌های هسته‌ای را در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده است؛ بیان این حرف‌ها گاه بهانه‌های واهی دشمن برای اعمال فشار و ایران‌هراسی را بیشتر می‌کند و با استفاده از ابزار رسانه تلاش می‌کنند همان اظهارات را مبنای برخورد با ایران قرار دهند نه مواضع رسمی مسئولان ارشد کشور را.

 ۴- در شرایطی که تحلیل‌های عمدتاً غلط از جنگ ۱۲ روزه در ایران به مرز اشباع رسیده و مسئولان سرگرم تایید و تکذیب ادعاها هستند، به دشمن این فرصت را می‌دهیم تا با خیال راحت شروع به روایت‌سازی از وضعیت ایران و بزرگ‌نمایی و دستاوردسازی از جنگ کند و حتی بر مبنای برخی از همین اظهارات نسنجیده که القای ضعف و ناتوانی امنیتی می‌کند، محاسبات خود را تغییر داده و انگاره ایران قوی را در ذهن دشمن و مردم دیگر کشورها تضعیف کند و با برجسته‌سازی این دست تحلیل‌ها، فضا را به نفع خود تغییر دهد.

همانطور که بیان شد آنچه حلقه مفقوده این وضعیت ناخوشایند است، نداشتن یک پروتکل رسانه‌ای برای دوران فعلی است که تدوین آن متوجه مسئولان است و همچنین لزوم تلاش مسئولان رسانه‌ها و صاحبان تریبون برای ارائه خوانش حماسی از جنگ ۱۲ روزه و تقویت اتحاد مقدسی است که رهبر معظم انقلاب روز گذشته در سخنرانی به‌مناسبت شهادت حضرت رضا(ع) بیان داشته و فرمودند: اتحاد مقدس، اجتماع عظیم و سپر پولادینِ دل‌ها و اراده‌های مردم نباید مخدوش شود و حفظ آن وظیفه اهل بیان و قلم و تحقیق، کسانی که توئیت می‌زنند و همه مردم و مسئولان کشور به‌خصوص مسئولان قوای سه‌گانه است.