گروه بین الملل عصرقانون:
دونالد ترامپ روز چهارشنبه (۲۷ آبان) وارد چین شد و در شهر شنژن، واقع در جنوب این کشور، مورد استقبال رسمی و گرم شی جینپینگ قرار گرفت. این سفر، نخستین سفر یک رئیسجمهور آمریکا به چین از سال ۲۰۱۷ به شمار میرود و در حاشیه اجلاس سالانه «همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه» (APEC) انجام شده است.
– محور اصلی اعلامشده: کاهش تسلیحات و خلع سلاح هستهای (پس از انقضای پیمان نیو استارت در فوریه ۲۰۲۶)
– پرونده ایران و جنگ آمریکا علیه ایران — بهصراحت در فهرست موضوعات قرار دارد
– موضوع کره شمالی نیز از سوی رسانههای آمریکایی مطرح شده است آنچه مقامهای آمریکایی گفتهاند (و بسیار مهم است):
یک مقام ارشد آمریکایی گفت انتظار نمیرود این نشست به توافقی منجر شود و آن را «نقطه آغاز» و «نخستین گفتوگو» توصیف کرد. او همچنین تأکید کرد موضوع اوکراین در دستور کار اصلی نیست — هرچند خود ترامپ در روزهای اخیر از احتمال توافق برای پایان آن سخن گفته است. آنچه چین و روسیه میگویند:
پکن رسماً از «صلح جهانی»، «ثبات راهبردی در روابط قدرتهای بزرگ» و «مدیریت اختلافها» سخن گفته و از اعلام جزئیات دستور کار خودداری کرده است. مائو نینگ صریحاً هیچ اشارهای به ایران نکرد.
سه شاخص وجود دارد که نشان میدهد ایران یکی از محورهای اصلی است:
برنامه رسمی: مراسم استقبال، دیدار دوجانبه، بازدید از معبد بهشت و ضیافت رسمی؛ و سپس روز پنجشنبه (۱۹ نوامبر) — یعنی فردا —
نشست سهجانبه و بیسابقهای میان ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین برگزار میشود. این نخستین بار است که رهبران سه کشوری که بزرگترین توان اقتصادی، نظامی و هستهای جهان را در اختیار دارند، در این قالب با هم دیدار میکنند.این نشست را کرملین (به نقل از پسکوف)، وزارت خارجه چین (از زبان مائو نینگ، با توصیف آن به «اهمیتی تحولآفرین») و کاخ سفید (از زبان اولیویا ویلز) بهطور رسمی تأیید کردهاند.
### بخش دوم: دستور کاری که رسماً اعلام شده
آنچه کاخ سفید میگوید:– محور اصلی اعلامشده: کاهش تسلیحات و خلع سلاح هستهای (پس از انقضای پیمان نیو استارت در فوریه ۲۰۲۶)
– پرونده ایران و جنگ آمریکا علیه ایران — بهصراحت در فهرست موضوعات قرار دارد
– موضوع کره شمالی نیز از سوی رسانههای آمریکایی مطرح شده است آنچه مقامهای آمریکایی گفتهاند (و بسیار مهم است):
یک مقام ارشد آمریکایی گفت انتظار نمیرود این نشست به توافقی منجر شود و آن را «نقطه آغاز» و «نخستین گفتوگو» توصیف کرد. او همچنین تأکید کرد موضوع اوکراین در دستور کار اصلی نیست — هرچند خود ترامپ در روزهای اخیر از احتمال توافق برای پایان آن سخن گفته است. آنچه چین و روسیه میگویند:
پکن رسماً از «صلح جهانی»، «ثبات راهبردی در روابط قدرتهای بزرگ» و «مدیریت اختلافها» سخن گفته و از اعلام جزئیات دستور کار خودداری کرده است. مائو نینگ صریحاً هیچ اشارهای به ایران نکرد.
### بخش سوم: ایران در قلب معادله — تحلیل و گمانهزنیها
در اینجا باید میان «آنچه گفته شده» و «آنچه تحلیل میشود» تفکیک قائل شد:
۱. سهم واقعی پرونده ایران در این نشست: بالا اما نه انحصاری*سه شاخص وجود دارد که نشان میدهد ایران یکی از محورهای اصلی است:
– *اظهارات رسمی: کاخ سفید و مقامهای آمریکایی ایران را صریحاً در دستور کار آوردهاند؛ این یک «اعلام رسمی» است، نه گمانهزنی.
– اظهارات خود ترامپ: او پیش از سفر گفته بود گفتوگویی طولانی با شی درباره ایران خواهد داشت، هرچند تأکید کرد محور اصلی سفر تجارت است. همزمان گفته «در تلاشیم جنگ در ایران را پایان دهیم و عملکرد خوبی داشتهایم».
– روایت رسانهای و تحلیلی: فاکسنیوز وضعیت برنامه هستهای ایران و توان باقیمانده آن را از محورهای احتمالی گفتوگو دانسته است. ولی نصر (مشاور سابق اوباما) نیز این نشست را «نقطه عطف بعدی و زمان تصمیمگیری مهم در گفتوگوهای مربوط به جنگ ایران» خوانده است. اما نکته کلیدی: حجم واقعی این پرونده به دو محدودیت بستگی دارد. نخست، اولویتهای ناهمسان سه کشور: واشنگتن بر هستهای و خاورمیانه متمرکز است، مسکو خواهان پیشبرد پرونده اوکراین است و پکن میخواهد بدون پذیرش مسئولیت مستقیم در جنگ، روابطش با روسیه را حفظ کند. دوم، اختلاف بر سر دستور کار که به گفته نئو وانگ (استراتژیست ارشد چین در مؤسسه اورکور) مهمترین مانع پیش روی نشست است. نتیجه: ایران احتمالاً حدود یکسوم تا نیمی از فضای مذاکرات سهنفره را به خود اختصاص میدهد، نه بیشتر. ۲. اگر ترامپ از پوتین و شی بخواهد حمایتشان از ایران را کم کنند، چقدر احتمال موافقت هست؟
هر دو رهبر بهراحتی میتوانند عباراتی کلی و بیهزینه بدهند: «همگان باید خویشتنداری نشان دهند»، «ما با جنگ و بیثباتی در منطقه مخالفیم»، «راهحل سیاسی حمایت میکنیم». این نوع حمایت، تقریباً بدون هزینه است و ترامپ هم میتواند آن را بهعنوان دستاورد در داخل آمریکا بفروشد. ب) احتمال «همراهی عملی» — پایین و نامتقارن (۲۰ تا ۳۵ درصد)
– چین: پکن به ثبات مسیرهای انرژی و امنیت تنگه هرمز نیاز حیاتی دارد. چین خریدار بزرگ نفت ایران است و از کاهش وابستگی انرژیاش استقبال میکند، اما به هیچ وجه نمیخواهد ایران بهعنوان برگ برنده در مذاکرات تجاری واشنگتن-پکن استفاده شود. مهمتر: پکن در همین پرونده هستهای هم از پذیرش مسئولیت و همراهی با آمریکا سر باز زده و استدلال کرده دو کشوری که هزاران کلاهک دارند باید اول خودشان کاهش دهند. پس روند چین «امتناع مؤدبانه» است:* بله به حرف، خیر به تعهد.
– اظهارات خود ترامپ: او پیش از سفر گفته بود گفتوگویی طولانی با شی درباره ایران خواهد داشت، هرچند تأکید کرد محور اصلی سفر تجارت است. همزمان گفته «در تلاشیم جنگ در ایران را پایان دهیم و عملکرد خوبی داشتهایم».
– روایت رسانهای و تحلیلی: فاکسنیوز وضعیت برنامه هستهای ایران و توان باقیمانده آن را از محورهای احتمالی گفتوگو دانسته است. ولی نصر (مشاور سابق اوباما) نیز این نشست را «نقطه عطف بعدی و زمان تصمیمگیری مهم در گفتوگوهای مربوط به جنگ ایران» خوانده است. اما نکته کلیدی: حجم واقعی این پرونده به دو محدودیت بستگی دارد. نخست، اولویتهای ناهمسان سه کشور: واشنگتن بر هستهای و خاورمیانه متمرکز است، مسکو خواهان پیشبرد پرونده اوکراین است و پکن میخواهد بدون پذیرش مسئولیت مستقیم در جنگ، روابطش با روسیه را حفظ کند. دوم، اختلاف بر سر دستور کار که به گفته نئو وانگ (استراتژیست ارشد چین در مؤسسه اورکور) مهمترین مانع پیش روی نشست است. نتیجه: ایران احتمالاً حدود یکسوم تا نیمی از فضای مذاکرات سهنفره را به خود اختصاص میدهد، نه بیشتر. ۲. اگر ترامپ از پوتین و شی بخواهد حمایتشان از ایران را کم کنند، چقدر احتمال موافقت هست؟
این پرسش را باید در سه سطح جداگانه سنجید:
الف) احتمال «چراغ سبز لفظی» — بسیار بالا (۷۰ تا ۸۰ درصد)هر دو رهبر بهراحتی میتوانند عباراتی کلی و بیهزینه بدهند: «همگان باید خویشتنداری نشان دهند»، «ما با جنگ و بیثباتی در منطقه مخالفیم»، «راهحل سیاسی حمایت میکنیم». این نوع حمایت، تقریباً بدون هزینه است و ترامپ هم میتواند آن را بهعنوان دستاورد در داخل آمریکا بفروشد. ب) احتمال «همراهی عملی» — پایین و نامتقارن (۲۰ تا ۳۵ درصد)
– چین: پکن به ثبات مسیرهای انرژی و امنیت تنگه هرمز نیاز حیاتی دارد. چین خریدار بزرگ نفت ایران است و از کاهش وابستگی انرژیاش استقبال میکند، اما به هیچ وجه نمیخواهد ایران بهعنوان برگ برنده در مذاکرات تجاری واشنگتن-پکن استفاده شود. مهمتر: پکن در همین پرونده هستهای هم از پذیرش مسئولیت و همراهی با آمریکا سر باز زده و استدلال کرده دو کشوری که هزاران کلاهک دارند باید اول خودشان کاهش دهند. پس روند چین «امتناع مؤدبانه» است:* بله به حرف، خیر به تعهد.
– *روسیه: مسکو نمیخواهد بحران منطقهای به زیان موقعیتش تمام شود، اما در عین حال از هر فرصتی برای تبدیل شدن به «بازیگر لازم» در معادلات استفاده میکند. پوتین از این نشست بیش از هر چیز برای شکستن تصویر انزوای روسیه و بازکردن مسیر گفتوگو درباره تحریمها بهره میگیرد. یعنی پوتین «میدان» میدهد، اما نه مجانی؛ بلکه در ازای امتیاز در پرونده اوکراین و اروپا.
ج) احتمال اینکه ترامپ را «بازی بدهند» — قابل توجه (۴۰ تا ۵۰ درصد)
این خطر واقعی است. سناریو این است: پوتین و شی با گرمی از ترامپ استقبال میکنند، از «تعهد به صلح» میگویند، عکسهای سهنفره میگیرند — و ترامپ با دست خالی از نظر ملموس، اما با یک «پیروزی تصویری» برمیگردد. برای ترامپ که سیاست را تا حد زیادی از دریچه تصویر و رسانه میبیند، این خودش یک دستاورد است. به بیان دیگر: احتمال اینکه ترامپ خواستهاش را «علنی» مطرح کند، بالاست؛ اما احتمال اینکه «میدان» واقعی بگیرد، متوسط به پایین است. ۳. چرا «میدان دادن» برای پوتین و شی منطقی است؟
سه دلیل:
– هزینه صفر، سود حداکثری: تعریف از ترامپ و وعده همکاری کلی، هزینهای ندارد اما ترامپ را در حالت خوشبینی نگه میدارد و از تنش تجاری و تحریمی میکاهد.
– کارت ایران را برای بعد نگه میدارند: هر امتیاز واقعی در پرونده ایران، یک برگ مذاکرهای برای پروندههای دیگر است (تعرفه، فناوری، تایوان، اوکراین). خرج کردن این برگ در نشست اول، اشتباه استراتژیک است.
– بیاعتمادی متقابل: خود چین و روسیه نیز از همدیگر و از آمریکا حساب میبرند؛ چین حتی از صحبت درباره اوکراین بدون حضور اروپاییها ناراضی است. در چنین فضایی، تعهد سهجانبه سخت به دست میآید.
2. آیا چین به کاهش واردات نفت از ایران اشاره میکند؟ چین در ماههای گذشته پاسخ مبهمی درباره درخواست ترامپ برای عدم خرید نفت ایران داده بود («نیاز نیست بدانید»). تغییر این لحن، نشانه مهمی است.
3. آیا روسیه چیزی درباره تنگه هرمز یا آتشبس میگوید؟* پوتین تا امروز از دادن تعهد ملموس پرهیز کرده است.
این خطر واقعی است. سناریو این است: پوتین و شی با گرمی از ترامپ استقبال میکنند، از «تعهد به صلح» میگویند، عکسهای سهنفره میگیرند — و ترامپ با دست خالی از نظر ملموس، اما با یک «پیروزی تصویری» برمیگردد. برای ترامپ که سیاست را تا حد زیادی از دریچه تصویر و رسانه میبیند، این خودش یک دستاورد است. به بیان دیگر: احتمال اینکه ترامپ خواستهاش را «علنی» مطرح کند، بالاست؛ اما احتمال اینکه «میدان» واقعی بگیرد، متوسط به پایین است. ۳. چرا «میدان دادن» برای پوتین و شی منطقی است؟
سه دلیل:
– هزینه صفر، سود حداکثری: تعریف از ترامپ و وعده همکاری کلی، هزینهای ندارد اما ترامپ را در حالت خوشبینی نگه میدارد و از تنش تجاری و تحریمی میکاهد.
– کارت ایران را برای بعد نگه میدارند: هر امتیاز واقعی در پرونده ایران، یک برگ مذاکرهای برای پروندههای دیگر است (تعرفه، فناوری، تایوان، اوکراین). خرج کردن این برگ در نشست اول، اشتباه استراتژیک است.
– بیاعتمادی متقابل: خود چین و روسیه نیز از همدیگر و از آمریکا حساب میبرند؛ چین حتی از صحبت درباره اوکراین بدون حضور اروپاییها ناراضی است. در چنین فضایی، تعهد سهجانبه سخت به دست میآید.
### بخش چهارم: جمعبندی
این نشست، بیشتر از آنکه یک «کنفرانس یالتای جدید» یا تقسیم جهان باشد، یک
آزمایش سنجش قدرت و اراده است. ارزش اصلیاش در «مدیریت اختلافها» است، نه در توافق جامع. این ارزیابی خود رسانههای نزدیک به تحلیل رسمی هم هست.برای ایران، مهمترین شاخصهایی که باید پس از نشست رصد شوند، اینها هستند:
۱.
آیا ترامپ به یک «توافق کتبی یا بیانیه مشترک» درباره ایران اشاره میکند یا فقط از «گفتوگوی سازنده» میگوید؟ اولی جدی است، دومی نمایش.2. آیا چین به کاهش واردات نفت از ایران اشاره میکند؟ چین در ماههای گذشته پاسخ مبهمی درباره درخواست ترامپ برای عدم خرید نفت ایران داده بود («نیاز نیست بدانید»). تغییر این لحن، نشانه مهمی است.
3. آیا روسیه چیزی درباره تنگه هرمز یا آتشبس میگوید؟* پوتین تا امروز از دادن تعهد ملموس پرهیز کرده است.
۴. *آیا موضوع اوکراین به دستور کار برگشت؟ اگر پوتین بتواند اوکراین را وارد میز کند، یعنی او بازی را برده و ایران به حاشیه میرود.
پیشبینی نهایی: احتمال دارد روز پنجشنبه شاهد سه چیز باشیم: یک بیانیه کلی و بیتعهد، لبخندهای دیپلماتیک فراوان، و ترامپ که از «تاریخی بودن» نشست میگوید. آنچه احتمالاً نخواهیم دید، تعهد عملی مسکو و پکن به کاهش حمایت از ایران است. ترامپ در این نشست بیشتر «شنیده» میشود تا «اجابت».*
احتمال دارد روز پنجشنبه شاهد سه چیز باشیم: یک بیانیه کلی و بیتعهد، لبخندهای دیپلماتیک فراوان، و ترامپ که از «تاریخی بودن» نشست میگوید. آنچه احتمالاً نخواهیم دید، تعهد عملی مسکو و پکن به کاهش حمایت از ایران است. ترامپ در این نشست بیشتر «شنیده» میشود تا «اجابت».*




نظرات