قربانی شدن سود سهامداران خرد در سایه رقابت بر سر کرسی‌های «فارس»

در حالی که شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس با سنت‌شکنی برگزاری مجمع سالانه در اواخر مهر، این‌بار تلاش کرده بود با تهیه و نهایی‌سازی صورت‌های مالی تلفیقی و برگزاری زودهنگام مجمع عمومی سالیانه، امکان پرداخت سود سهام به سهامداران را در شرایط ویژه کشور حدود ۴۵ روز زودتر فراهم کند، مجمع این شرکت به دلیل‌عدم حصول حد نصاب قانونی تشکیل نشد.

بر اساس اطلاعات موجود، با وجود حضور سهامداران دارنده حدود ۴۲/۸۸ درصد از سهام شرکت، نصاب لازم برای تشکیل مجمع حاصل نشد و در نتیجه، تصویب صورت‌های مالی و تصمیم‌گیری درباره تقسیم سود به تعویق افتاد.

آنچه این اتفاق را قابل تأمل‌تر می‌کند، تلاش صورت گرفته برای برگزاری زودتر مجمع سالیانه است؛ اقدامی که مستلزم تسریع در فرآیند تهیه صورت‌های مالی شرکت‌های متعدد تابعه و وابسته و تهیه صورت‌های مالی تلفیقی گروه بود.

به بیان دیگر، مدیریت فارس پذیرفته بود که با وجود پیچیدگی‌های عملیاتی و مالی و حتی تحمیل هزینه‌های ناشی از پرداخت زودتر سود، شرایطی را فراهم کند تا سهامداران خرد و حقیقی در وضعیت دشوار اقتصادی کشور، زودتر به سود سرمایه‌گذاری خود دسترسی پیدا کنند.

اما این شیرینی، پیش از آنکه به کام سهامداران برسد، در سایه کشمکش‌های مدیریتی و رقابت بر سر کرسی‌های هیأت‌مدیره تلخ شد.

*وقتی کرسی مهم‌تر از سهامدار می‌شود

پرسش اصلی اینجاست که چرا باید اختلافات میان بازیگران بزرگ و سهامداران عمده، به قیمت تضییع یا تأخیر در حقوق اقتصادی میلیون‌ها سهامدار تمام شود؟

چرا باید رقابت برای تعیین ترکیب هیأت‌مدیره، فرآیند عادی برگزاری مجمع و پرداخت سود سهام را تحت تأثیر قرار دهد؟

و مهم‌تر از همه، چرا سهامداران خرد باید هزینه اختلافاتی را بپردازند که هیچ نقشی در ایجاد آن نداشته‌اند؟

آنچه رخ داده، بار دیگر ضرورت پایبندی واقعی به اصول حاکمیت شرکتی را یادآوری می‌کند؛ اصولی که بر اساس آن‌ها هیچ سهامدار، نهاد یا دستگاهی نباید منافع و اراده خود را بر حقوق سایر سهامداران تحمیل کند.

*وزارت نفت و آزمون حاکمیت شرکتی

در این میان، نقش مجموعه‌های وابسته به وزارت نفت و نحوه مواجهه آن‌ها با تحولات مدیریتی فارس، بیش از گذشته محل پرسش است.

منتقدان معتقدند مجموعه اقداماتی که طی ماه‌های اخیر در ارتباط با تغییر ترکیب مدیریتی فارس دنبال شده، این شائبه را ایجاد کرده است که اولویت برخی بازیگران، بیش از آنکه حفظ ثبات، آرامش و منافع تمامی سهامداران باشد، تأثیرگذاری بر ترکیب هیأت‌مدیره و مدیریت این هلدینگ بزرگ بوده است.

نتیجه اما روشن است: مجمع تشکیل نشد و پرداخت سود سهام حدود چهل میلیون سهامدار به تأخیر افتاد.

این در حالی است که فارس متعلق به یک دستگاه یا یک سهامدار خاص نیست. میلیون‌ها سهامدار حقیقی و حقوقی، مستقیم و غیرمستقیم، در سرنوشت این شرکت ذی‌نفع هستند و هرگونه تصمیم یا رفتار مؤثر بر اداره شرکت باید با در نظر گرفتن حقوق همه آن‌ها انجام شود.

* ۴۵ روز تلاش؛ یک تصمیم و میلیون‌ها سهامدار منتظر

تلخ‌ترین بخش ماجرا شاید همین باشد که تلاش برای تسریع ۴۵ روزه در برگزاری مجمع، نه به دلیل ضرورت مدیریتی، بلکه با هدف کمک به سهامداران و پرداخت زودتر سود انجام شده بود.

در شرایطی که بسیاری از سهامداران خرد با مشکلات اقتصادی و کاهش قدرت خرید مواجه‌اند، دریافت زودتر سود سهام، هرچند ممکن است در ظاهر رقم بزرگی برای برخی بازیگران عمده نباشد، اما برای بسیاری از سهامداران حقیقی می‌تواند اهمیت جدی داشته باشد.

با این حال، به نظر می‌رسد این بار نیز منافع سهامداران خرد در حاشیه رقابت‌های بزرگ‌تر قرار گرفت.

این پرسش همچنان باقی است: آیا در بازار سرمایه، حق سهامدار خرد باید قربانی رقابت بر سر کرسی‌های مدیریتی شود؟

و مهم‌تر اینکه نهادهایی که خود باید مدافع قانون، ثبات اقتصادی و اصول حاکمیت شرکتی باشند، آیا نباید بیش از هر چیز مراقب باشند که رفتار و تصمیمات آن‌ها به تضعیف اعتماد سهامداران و بازار سرمایه منجر نشود؟

جمع‌بندی

آنچه در مجمع اخیر فارس رخ داد، صرفاً‌عدم حصول نصاب یک جلسه نبود. این اتفاق می‌تواند نمادی از یک نگرانی بزرگ‌تر باشد:

غلبه رقابت برای قدرت مدیریتی بر حقوق اقتصادی سهامداران.

فارس یک دارایی ملی، یک شرکت بزرگ بورسی و متعلق به طیف گسترده‌ای از سهامداران است. اداره چنین مجموعه‌ای نیازمند احترام به قانون، حاکمیت شرکتی و حقوق همه سهامداران است؛ نه آنکه منافع میلیون‌ها سهامدار در سایه رقابت چند بازیگر بزرگ به تعویق بیفتد.

شاید وقت آن رسیده باشد که پرسیده شود: در ماجرای فارس، واقعاً چه کسی برنده است و هزینه رقابت بر سر کرسی‌ها را چه کسانی می‌پردازند؟

پاسخ فعلاً روشن است: سهامداران خردی که باید برای دریافت سود خود، بیشتر منتظر بمانند.