هشدار اقلیمی در شمال ایران؛ بارش‌های شدیدتر، سیلاب‌های مخرب‌تر

به گزارش عصر قانون: از ساری، تغییرات اقلیمی دیگر یک هشدار دوردست یا مسئله‌ای مربوط به آینده نیست؛ نشانه‌های آن سال‌هاست در شمال ایران دیده می‌شود و اکنون تغییر در دما، زمان و شدت بارش‌ها، مدیریت منابع آب، کشاورزی، انرژی و حتی نحوه مواجهه با سیلاب را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است.

در مازندران، روند افزایش دما طی نیم‌قرن اخیر شدت گرفته و همزمان تغییر الگوی بارش، کوتاه‌شدن زمان وقوع بارندگی‌های شدید و افزایش احتمال رخدادهای حدی، ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت منابع طبیعی و زیرساخت‌های استان را بیشتر کرده است؛ شرایطی که مسئولان حوزه اقلیم و آب نسبت به پیامدهای آن در ماه‌های پیش‌رو هشدار داده‌اند.

پیش‌بینی پاییز پربارش و زمستان گرم در مازندران

احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی کشور، در نشست تخصصی هم‌اندیشی پدیده ال‌نینو در ساری با اشاره به فراگیر بودن تغییرات اقلیمی در جهان اظهار داشت: بحران تغییر اقلیم محدود به ایران و کشورهای همسایه نیست و کشورهای مختلف با پیامدهای این پدیده مواجه هستند.

وی با اشاره به روند افزایش دما در مازندران طی پنج دهه اخیر، این روند را قابل توجه دانست و افزود: میانگین دمای فصل زمستان در مازندران در هر دهه حدود شش‌دهم درجه سلسیوس افزایش یافته است.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی کشور، کاهش مساحت جنگل‌های شمال ایران را نیز از عوامل مؤثر بر تغییرات اقلیمی عنوان کرد و گفت: پدیده ال‌نینو می‌تواند با اثرگذاری بر الگوهای بارندگی، دما و وقوع سیل و خشکسالی در ۴۵ کشور، پیامدهایی از جمله افزایش ناامنی غذایی به همراه داشته باشد.

وظیفه با اشاره به پیش‌بینی‌های اقلیمی برای ماه‌های آینده اعلام کرد که احتمال وقوع پاییزی پربارش و زمستانی گرم‌تر از شرایط نرمال وجود دارد؛ پیش‌بینی‌ای که در صورت تحقق، می‌تواند ضرورت آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای مواجهه با بارش‌های شدید و رخدادهای حدی را افزایش دهد.

هشدار نسبت به افزایش سیلاب‌های مخرب

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی کشور یکی از مهم‌ترین تهدیدهای پیش‌رو را افزایش احتمال سیلاب‌های مخرب، به‌ویژه در مناطق کوهپایه‌ای عنوان کرد و گفت: شدت بالای بارش‌ها در بازه‌های زمانی کوتاه می‌تواند موجب کاهش بهره‌وری بارندگی و افزایش خسارات ناشی از سیلاب شود.

به گفته وی، افزایش تبخیر در نتیجه بالا رفتن دما، توسعه سطح زیرکشت آبی و رعایت نکردن الگوی کشت به دلیل انتظار برای وقوع بارش، از دیگر چالش‌هایی است که حوزه آب و کشاورزی با آن مواجه خواهد بود.

وظیفه همچنین بر ضرورت مدیریت مصرف انرژی در مازندران تأکید کرد و گفت: با توجه به افزایش مقطعی پیک مصرف انرژی، مدیریت انرژی در فصل سرد سال باید با جدیت بیشتری دنبال شود.

این هشدار در شرایطی مطرح می‌شود که تغییرات اقلیمی تنها به بارش و منابع آب محدود نمانده و اکنون همزمان حوزه‌های کشاورزی، انرژی، محیط زیست و مدیریت بحران را تحت تأثیر قرار داده است.

بارش‌هایی که دیگر شبیه گذشته نیستند

حیدر داوودیان، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران، نیز با اشاره به تغییر الگوهای بارش در سال‌های اخیر اظهار داشت: افزایش شدت و تمرکز زمانی برخی بارندگی‌ها، ضرورت استفاده از مدل‌های علمی و فناوری‌های نوین برای مدیریت منابع آب و کاهش خسارات ناشی از سیلاب را بیشتر کرده است.

وی با بیان اینکه شرایط امروز با گذشته تفاوت‌های قابل توجهی دارد، بر ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت منابع آب و مخاطرات طبیعی تأکید کرد.

داوودیان با اشاره به تغییر زمان و نحوه توزیع بارش‌ها تصریح کرد: در سال‌های اخیر بارندگی‌هایی که در گذشته ممکن بود در طول یک سال و به‌صورت تدریجی رخ دهند، گاهی در فاصله زمانی بسیار کوتاهی اتفاق می‌افتند و همین تغییر در زمان، شدت و نحوه توزیع بارش‌ها می‌تواند خطر وقوع سیلاب و میزان خسارات آن را افزایش دهد.

این تغییر به آن معناست که صرفاً میزان بارندگی دیگر نمی‌تواند معیار مناسبی برای ارزیابی خطر سیلاب باشد؛ بلکه زمان وقوع، شدت بارش، وضعیت پوشش گیاهی، شرایط حوضه آبریز، ظرفیت رودخانه‌ها و نحوه مدیریت اراضی نیز در تعیین میزان خسارت نقش دارند.

تغییر کاربری و دست‌اندازی به رودخانه‌ها؛ حلقه‌های خطر

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران، تغییر کاربری اراضی و دخل‌وتصرف در بستر و حریم رودخانه‌ها را از مسائل مهم در مدیریت سیلاب دانست و بر ضرورت افزایش حساسیت عمومی نسبت به حفاظت از رودخانه‌ها و منابع آب تأکید کرد.

وی معتقد است مدیریت شرایط جدید نیازمند مدل‌هایی متناسب با واقعیت‌های اقلیمی امروز است؛ مدل‌هایی که باید در حوزه مدیریت سیلاب، منابع آب، کشاورزی و حتی بررسی پیامدهای اقتصادی سیلاب توسعه پیدا کنند.

داوودیان با تأکید بر لزوم تغییر نگاه به مدیریت منابع آب، خاطرنشان کرد: اگر در چند دهه گذشته ساخت سدها بیشتر با هدف تأمین آب کشاورزی دنبال می‌شد، اکنون با توجه به شرایط اقلیمی جدید، مهار روان‌آب‌ها و پیشگیری از وقوع سیلاب نیز به یکی از اولویت‌های مهم تبدیل شده است.

به این ترتیب، تغییر اقلیم در مازندران صرفاً به افزایش دما یا تغییر میزان بارندگی محدود نمی‌شود؛ بلکه مجموعه‌ای از سیاست‌های مدیریت آب، کشاورزی، انرژی، منابع طبیعی و ساخت‌وساز در حریم رودخانه‌ها را تحت تأثیر قرار داده است.

مازندران در برابر یک معادله تازه اقلیمی

آنچه امروز در مازندران اهمیت بیشتری پیدا کرده، فاصله گرفتن از الگوی سنتی مدیریت منابع آب و حرکت به سمت مدیریت مبتنی بر ریسک است. استانی که همزمان با جنگل، رودخانه، کشاورزی گسترده، مناطق کوهستانی و شهرهای واقع در مسیر رودخانه‌ها مواجه است، در صورت تشدید بارش‌های کوتاه‌مدت و سنگین، با مجموعه‌ای از مخاطرات زنجیره‌ای روبه‌رو خواهد شد.

پیش‌بینی پاییز پربارش در کنار احتمال زمستان گرم‌تر از نرمال، افزایش دما، تغییر زمان بارش‌ها و احتمال تشدید سیلاب، ضرورت آمادگی دستگاه‌های مسئول را بیشتر کرده است؛ به‌ویژه آنکه بخشی از خسارات ناشی از سیلاب نه فقط به میزان بارندگی، بلکه به وضعیت بستر رودخانه‌ها، تغییر کاربری اراضی، ظرفیت زیرساخت‌ها و نحوه مدیریت روان‌آب‌ها ارتباط دارد.

اکنون مسئله اصلی برای مازندران فقط این نیست که چقدر باران خواهد بارید؛ مسئله مهم‌تر این است که استان برای بارش‌هایی که شدیدتر، کوتاه‌تر و متفاوت‌تر از گذشته رخ می‌دهند، تا چه اندازه آماده است.