چگونه پیمان ابراهیم به دوران جدیدی از درگیری دامن زد

گروه بین الملل عصرقانون:

در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، مراسم امضای پیمان ابراهیم میان اسرائیل، بحرین و امارات متحده عربی را برگزار کرد. ترامپ در کاخ سفید این توافق را «طلوع خاورمیانه‌ای جدید» خواند. بسیاری از کارشناسان سیاست خارجی نیز آن را ستودند، اما امروز مشخص شده که این ادعاها توهمی بیش نبوده است. بر اساس وعده‌های اولیه، پیمان ابراهیم قرار بود با تقویت همکاری نظامی و اقتصادی میان اسرائیل و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، رویکردی «از بیرون به درون» برای حل مناقشه فلسطین ارائه دهد. در عمل، این منطق نه تنها نتیجه معکوس داشت، بلکه زمینه‌ساز دوران جدیدی از خشونت شد.

همکاری نظامی اسرائیل و دولت‌های عربی، رفتارهای پرریسک و تحریک‌آمیزی را رقم زد. پیمان ابراهیم با پوشش سیاسی برای «نسل‌کشی در غزه» و جنگی نابخردانه علیه ایران، به صلح و ثبات لطمه زد.

همکاری نظامی و فروش تسلیحات

متن توافق‌ها به صراحت از همکاری برای امنیت منطقه‌ای سخن می‌گفت و ایران هدف تلویحی بود. کنگره آمریکا با تصویب قوانینی، همکاری نظامی در زمینه دفاع موشکی را تشدید کرد. دولت ترامپ، اسرائیل را به حوزه مسئولیت «فرماندهی مرکزی آمریکا» (سنتکام) منتقل کرد تا هماهنگی با امارات و بحرین افزایش یابد. این همکاری، دسترسی اسرائیل به حریم هوایی کشورهای حاشیه خلیج را نیز ممکن ساخت. فروش تسلیحات سهم بزرگی از مبادلات تجاری اعضا را تشکیل داد. صادرات تسلیحات اسرائیل به کشورهای عضو پیمان تا سال ۲۰۲۴ به ۱۲ درصد کل صادرات آن رسید و ارزش آن接近 به دو میلیارد دلار بود. امارات و اسرائیل در تولید هواپیماهای بدون سرنشین، ماهواره و سایبر همکاری کردند. آمریکا نیز برای پاداش به همکاری کشورهای عربی با اسرائیل، قراردادهای تسلیحاتی کلانی با آنها منعقد کرد.

تشدید بحران فلسطین
برخلاف وعده‌ها، وضعیت فلسطین به شدت رو به وخامت رفت. معماران پیمان ابراهیم استدلال می‌کردند که پیشرفت در مسئله فلسطین نتیجه عادی‌سازی روابط خواهد بود، اما از دید دولت اسرائیل، این پیمان راهی برای حاشیه‌رانی دائمی فلسطینیان بود. حملات شهرک‌نشینان اسرائیلی به مردم و اموال فلسطینیان در یک سال پس از امضای پیمان، نزدیک به ۱۵ درصد افزایش یافت و در سال ۲۰۲۲ به ۱۲۳ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۰ رسید. امارات و بحرین پس از امضای پیمان، کمک مالی خود به آژانس امدادرسانی و کاریابی سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی (آنروا) را قطع کردند. خود امارات در سپتامبر ۲۰۲۳ پذیرفت که این توافق‌ها نتوانسته از الحاق کرانه باختری توسط اسرائیل جلوگیری کند.

زمینه‌سازی برای جنگ با ایران

اسنادی از حماس نشان می‌دهد که یحیی سنوار، رهبر حماس در غزه، یکی از دلایل حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ را تضعیف پیمان ابراهیم ذکر کرده است. حملات هفتم اکتبر و جنگ ویرانگر پس از آن، بستری فراهم کرد تا ائتلاف رو به رشد اسرائیل و کشورهای عربی علیه ایران به کار گرفته شود. ترور یک ژنرال ایرانی توسط اسرائیل در دمشق (سال ۲۰۲۳) و متعاقباً حمله اسرائیل به سفارت ایران در دمشق (آوریل ۲۰۲۴)، منجر به تبادل آتش و همکاری اطلاعاتی امارات و عربستان با اسرائیل در رهگیری موشک‌های ایرانی شد. پیمان ابراهیم از نظر لجستیکی، هماهنگی نظامی برای مقابله با حجم آتش ایران را ممکن کرد.

شش سال پس از امضای پیمان ابراهیم، خاورمیانه به مراتب از گذشته ناآرام‌تر است. پیمان ابراهیم که به عنوان چارچوبی برای صلح و ثبات منطقه‌ای فروخته شد، دقیقاً نتیجه معکوس داشته است. توافقی که مبتنی بر فروش تسلیحات و فناوری سرکوبگر به رژیم‌های مستبد باشد، محکوم به شکست است و درگیری سیاسی منطقه با زور اسلحه حل نمی‌شود. مشکل اصلی همچنان «مسئله فلسطین» است و دولت بعدی آمریکا باید بپذیرد که پیمان ابراهیم مسیر واقع‌بینانه‌ای به سوی صلح ارائه نمی‌دهد/ فارن پالسی