۴ سناریوی یمن پس از بحران هواپیمای ایرانی

گروه بین الملل عصرقانون: محمدعلی حسن نیا

در تحولات اخیر یمن، چهار سناریوی اصلی برای آینده این کشور قابل ترسیم است. سناریوی اول، «تشدید حساب‌شده در چارچوب حلقه‌های تکراری»، بر این فرض استوار است که تنش کنونی ادامه موج‌های پیشین بوده و هر دو طرف (ایران و حوثی‌ها از یک سو و عربستان از سوی دیگر) با وجود مخالفت ریاض با برقراری خط هوایی تهران-صنعاء و انجام حملات پیش‌دستانه برای جلوگیری از تثبیت آن، از هزینه‌های جنگ گسترده آگاهند و ترجیح می‌دهند این تشدید را موقت و قابل کنترل نگه دارند تا دستاوردهای نانوشته حوثی‌ها (مانند حقوق کارمندان، بازگشایی جزئی بنادر و گفت‌وگو با عمان) از دست نرود و راه‌کار دیپلماتیک در اولویت باقی بماند.

⭕️در مقابل، سناریوی دوم، «لغزش به سمت جنگ مستقیم»، با جدی‌تر شدن تهدیدات و تبدیل آن به اقدامات نظامی مانند شلیک موشک‌های بالستیک به عمق عربستان و تهدید فرودگاه‌ها و تأسیسات حیاتی، هشدار می‌دهد که محاسبات اشتباه یا دریافت دستور از تهران برای تشدید تنش در صورت افزایش فشار بر ایران، می‌تواند به جنگی تمام‌عیار منجر شود که در آن، فرود هواپیماهای دوم و بعدی، خط تأمین مستقیم تسلیحات و کارشناسان نظامی برای حوثی‌ها را ایجاد خواهد کرد.

⭕️سناریوی سوم، «صحنه فرعی در کشمکش منطقه‌ای مرتبط با ایران»، این بحران را نه ادامه درگیری داخلی یمن، بلکه امتداد طبیعی رقابت‌های ایران و محور مقابل در خلیج‌فارس و دریای سرخ می‌داند که در آن، ایران با گشودن جبهه‌های جدید در باب‌المندب و دریای سرخ به دنبال کاهش فشار بر خود یا انتقال رویارویی به مناطق حساس است و حوثی‌ها با روایت «ابتزاز صهیونیسم جهانی» و بهره‌گیری از خشم عمومی، نقش بازیگری در این کشمکش را ایفا می‌کنند، در حالی که عربستان رویکرد دفاعی هماهنگ با سیاست کلی خلیج‌فارس را در پیش گرفته است.

⭕️اما فراتر از این سه، سناریوی چهارم، «گسترش قواعد جنگ منطقه‌ای توسط ایران»، پیچیده‌ترین وضعیت را ترسیم می‌کند؛ جایی که ایران به‌دنبال تعریف قواعد جدید درگیری در سطح منطقه است و تحرکات هوایی و دریایی در یمن را به اهرم فشاری برای تغییر معادلات کلان، تهدید خطوط کشتیرانی بین‌المللی و تأسیسات انرژی خلیج‌فارس تبدیل می‌کند تا هزینه‌های سیاسی و امنیتی را برای رقبای منطقه‌ای افزایش داده و در برابر فشارهای خارجی بر برنامه‌های هسته‌ای و موشکی خود بازدارندگی ایجاد کند؛ در این میان، پرواز یک هواپیما بر فراز باند فرودگاه صنعاء، به آزمونی راهبردی برای موازنه قدرت منطقه‌ای بدل شده و تنها یقین این است که پس از این بحران، وضعیت یمن مانند قبل نخواهد بود و این کشور بار دیگر در چهارراهی قرار گرفته که مسیر آن را محاسباتی بسیار بزرگ‌تر از داخل کشور تعیین می‌کند.