از پهپادهای شبح تا زیردریایی؛ ایران چگونه فناوری تسلیحات آمریکا و اسرائیل را به‌کار گرفت؟

وبگاه «عربی۲۱» در گزارشی نوشت: نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام کرده است که زیردریایی بدون‌سرنشین «ریموس ۶۰۰» را در جریان عملیاتی پیچیده شامل رصد اطلاعاتی و جنگ الکترونیک در تنگه هرمز تحت کنترل خود درآورده است. بر اساس این گزارش، این زیردریایی برای مأموریت‌های جاسوسی مورد استفاده قرار می‌گرفت و به دلیل برخورداری از فناوری‌های پیشرفته و سامانه‌های هوشمند، کارشناسان نیروی دریایی سپاه در حال استخراج اطلاعات موجود در آن هستند.

این گزارش یادآور می‌شود که ایران سابقه طولانی در مهندسی معکوس تسلیحات رقبای خود دارد و طی سال‌های گذشته با بررسی تجهیزات به‌دست‌آمده، نمونه‌هایی مشابه تولید کرده و در برخی موارد آنها را با تغییرات و فناوری‌های بومی توسعه داده است.

اعلام کنترل «ریموس ۶۰۰» دومین مورد از این دست در کمتر از یک ماه در تنگه هرمز است. پیش از این نیز سپاه پاسداران از کنترل یک وسیله زیرسطحی بدون‌سرنشین موسوم به «دایو-دی» ساخت شرکت آمریکایی «اندوریل» در نزدیکی ورودی تنگه هرمز خبر داده بود. طرف آمریکایی برای کاهش اهمیت این وسیله اعلام کرده بود که دستگاه به دلیل نقص فنی از کار افتاده و نمونه‌ای قدیمی بوده و اطلاعات محرمانه یا حساسی در اختیار نداشته است.

پهپاد شناسایی آرکیو-۱۷۰

ایران در سال ۲۰۱۱ یک فروند پهپاد شناسایی شبح آمریکایی «آرکیو-۱۷۰ سنتینل» را به دست آورد. بر اساس گزارش منتشرشده، این پهپاد در شرایط نسبتاً سالم به ایران رسید و مهندسان ایرانی امکان بررسی قطعات و ساختار آن را پیدا کردند.

ایران در آن زمان اعلام کرد که این پهپاد را با استفاده از فناوری جنگ الکترونیک و ایجاد اختلال در سامانه ناوبری آن سرنگون کرده است. آمریکا نیز برای بازپس‌گیری آن تلاش کرد، اما ایران با این درخواست موافقت نکرد.

پس از آن، ایران طی چند سال به توسعه نمونه‌های بومی بر اساس فناوری‌های به‌دست‌آمده از این پهپاد پرداخت و دو نمونه با نام‌های «شاهد ۱۷۱» و «شاهد ۱۹۱» را برای مأموریت‌های شناسایی و تهاجمی تولید کرد.

بر اساس برخی گزارش‌های منتشرشده از سوی مراکز دفاعی آمریکا، ایران از اطلاعات و ویژگی‌های آیرودینامیکی آرکیو-۱۷۰ برای توسعه مجموعه‌ای از پهپادهای شبح خود استفاده کرده است. این روند در نهایت به توسعه توانمندی ایران در حوزه پهپادهای شناسایی و تهاجمی منجر شد.

مهندسی معکوس موشک تاو

یکی دیگر از تسلیحات آمریکایی که در این گزارش به سابقه مهندسی معکوس آن در ایران اشاره شده، موشک ضدزره «تاو» است. این موشک که از دهه ۱۹۷۰ در آمریکا تولید شد، برای مقابله با تانک‌ها و خودروهای زرهی طراحی شده و در نبردهای مختلف مورد استفاده قرار گرفته است.

تاو از یک سامانه هدایت کابلی استفاده می‌کند که موشک را از طریق کابل فیبر نوری به سکوی پرتاب متصل نگه می‌دارد و اپراتور می‌تواند مسیر آن را تا لحظه اصابت به هدف هدایت کند.

ایران که بخشی از این موشک‌ها را در دوره رژیم پهلوی در اختیار داشت و بعدها نیز نمونه‌های دیگری را از میدان‌های نبرد به دست آورد، طی سال‌های بعد نسخه‌ای بومی از آن را با نام «طوفان» تولید و توسعه داد.

مهندسی معکوس موشک اسپایک رژیم صهیونیستی

طبق گزارش عربی۲۱، این روند به تسلیحات آمریکایی محدود نمانده و برخی تجهیزات رژیم صهیونیستی نیز در معرض مهندسی معکوس ایران قرار گرفته‌اند. یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها موشک هدایت‌شونده «اسپایک» است.

در جریان جنگ سال ۲۰۰۶ لبنان، یکی از سامانه‌های پرتاب موشک اسپایک متعلق به رژیم صهیونیستی به دست نیروهای حزب‌الله افتاد و سپس به ایران منتقل شد.

اسپایک پس از پرتاب ابتدا در مسیر صعودی حرکت می‌کند و دوربین نصب‌شده در سر موشک با استفاده از سامانه‌های تصویری، هدف را شناسایی و پس از تعیین مسیر، موشک را به سمت آن هدایت می‌کند. این شیوه حمله می‌تواند برخی سامانه‌های دفاعی ضدزره را با مشکل مواجه کند.

بر اساس این گزارش، ایران پس از بررسی این موشک، سه نمونه از خانواده موشک‌های «الماس» را توسعه داد. نمونه نخست بردی حدود چهار کیلومتر دارد، نمونه دوم با برد هشت کیلومتر از توان نفوذ بالاتری در زره برخوردار است و نمونه سوم به سرجنگی دوگانه و حرارتی مجهز شده است.

در این گزارش آمده است که نمونه‌های ایرانی در عملیات‌های مختلف مورد استفاده قرار گرفته‌اند و در طراحی سکوهای پرتاب و تجهیزات تصویربرداری آنها نیز تغییراتی ایجاد شده است.

تسلیحات آمریکایی در مسیر مهندسی معکوس

در بخش دیگری از گزارش عربی۲۱ آمده است که ممکن است ایران در آینده تجهیزات دیگری را نیز بر اساس فناوری‌های به‌دست‌آمده از تسلیحات خارجی توسعه دهد.

شبکه آمریکایی سی‌ان‌ان گزارش داده است که روسیه برخی تسلیحات آمریکایی و تجهیزات ساخت کشورهای عضو ناتو را که در جریان جنگ اوکراین به دست آورده بود، از جمله موشک‌های «جاولین» و «استینگر»، به ایران منتقل کرده است تا این کشور بتواند آنها را بررسی و مهندسی معکوس کند.

در این میان، دستیابی به موشک جاولین از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا این موشک یکی از تسلیحات مهم نیروهای پیاده آمریکا برای مقابله با خودروهای زرهی و تانک‌ها محسوب می‌شود. جاولین از سامانه تصویربرداری فروسرخ استفاده می‌کند و پس از قفل شدن روی هدف، بدون نیاز به هدایت مداوم اپراتور به سمت آن حرکت می‌کند.

بمب‌ها و موشک‌های به‌جامانده از حملات آمریکا

در جریان جنگ کنونی آمریکا علیه ایران نیز گزارش‌هایی درباره باقی ماندن یا کشف شماری از بمب‌ها و موشک‌های آمریکایی منتشر شده است.

بر اساس این گزارش، ایران توانسته است برخی تجهیزات از جمله بمب سنگرشکن «جی‌بی‌یو-۵۷»، موشک‌های کروز «تاماهاوک» و موشک‌های «ای‌جی‌ام گاسم» را بررسی و اطلاعات مربوط به آنها را استخراج کند.

نویسنده گزارش می‌گوید چنین تجهیزاتی می‌تواند برای مهندسان ایرانی امکان بررسی ساختار داخلی، سامانه‌های هدایت و سایر اجزای فنی و در نهایت توسعه نمونه‌های بومی را فراهم کند.

همچنین به نقل از روزنامه انگلیسی «آی‌نیوز»، یک تحلیلگر پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) گفته است ایران بخش‌های مختلفی برای مهندسی معکوس در اختیار دارد و در زمینه کپی‌سازی موتورهای جت پیشرفته آمریکایی که در پهپادها استفاده می‌شوند، به موفقیت‌هایی دست یافته است.

به گفته این تحلیلگر، ایران همچنین برخی فناوری‌های موشک‌های تاماهاوک را در توسعه موشک‌های کروز بومی خود به کار گرفته است.

ریموس ۶۰۰ چیست؟

«ریموس ۶۰۰» یک وسیله زیرسطحی بدون‌سرنشین آمریکایی است که برای شناسایی اهداف زیرآبی و مین‌های دریایی طراحی شده و می‌تواند تا عمق ۶۰۰ متری زیر آب فعالیت کند.

این وسیله قادر است بستر دریا را بررسی، از محیط زیر آب تصویربرداری و داده‌های مختلف جمع‌آوری کند و برای ده‌ها ساعت به فعالیت زیرسطحی ادامه دهد. این سامانه به باتری‌های لیتیوم-یون با چگالی انرژی بالا، تجهیزات دقیق ناوبری و دوربین مجهز است.

بر اساس این گزارش، نسخه غیرنظامی این وسیله تنها در اختیار شمار محدودی از متحدان آمریکا قرار گرفته و ارتش آمریکا نسخه نظامی آن را با فناوری‌های اضافی در اختیار خود نگه می‌دارد.

تحلیلگران نظامی معتقدند بررسی آن توسط ایران می‌تواند اطلاعاتی درباره ساختار بدنه، سامانه پیشران، باتری‌ها، تجهیزات ناوبری و حسگرهای آن در اختیار مهندسان ایرانی قرار دهد و به توسعه برنامه پهپادهای زیرسطحی ایران کمک کند؛ هرچند سامانه‌های حفاظتی ممکن است بازتولید کامل این وسیله را دشوار کند.