فاضلاب زابل در بن‌بست اعتبار؛ ۱۰ همت برای بازسازی لازم است

به گزارش گروه اجتماعی عصر قانون: از زابل، شهرستان زابل از توابع منطقه سیستان واقع در شمال استان سیستان و بلوچستان سال‌هاست با مجموعه‌ای از چالش‌های پیچیده در حوزه آب و فاضلاب دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ چالش‌هایی که بخشی از آن ریشه در خشکسالی‌های طولانی، کاهش منابع آبی و بخشی دیگر در فرسودگی زیرساخت‌هایی دارد که طی دهه‌های گذشته ایجاد شده‌اند. در این میان، شبکه فاضلاب شهر زابل یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌هایی است که نیازمند نوسازی و بازسازی گسترده است؛ به‌گونه‌ای که از مجموع ۱۱۴ کیلومتر شبکه فرسوده، تاکنون کمتر از ۱۰ کیلومتر اصلاح شده و بیش از ۹۰ درصد این شبکه همچنان در انتظار بازسازی قرار دارد.

اهمیت موضوع زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بدانیم اصلاح کامل شبکه فاضلاب زابل با منابع اعتباری متعارف امکان‌پذیر نیست و برآوردهای جدید نشان می‌دهد هزینه اجرای این طرح در شرایط فعلی می‌تواند از ۱۰ هزار میلیارد تومان نیز فراتر برود. همین مسئله ضرورت استفاده از ظرفیت‌های ویژه تأمین مالی و سازوکارهایی مانند ماده ۶۲ قانون محاسبات عمومی کشور را بیش از گذشته مطرح کرده است؛ ظرفیتی که در صورت تحقق می‌تواند مسیر اجرای یکی از طرح‌های زیربنایی و ضروری شمال استان را هموار کند.

در کنار فاضلاب، شبکه آب شرب زابل نیز با چالش فرسودگی مواجه است. حدود ۱۱۰ کیلومتر از شبکه آب شهری این شهر فرسوده اعلام شده و جنس بخشی از این شبکه‌ها و همچنین مشکلات موجود در شبکه‌های فرعی و حاشیه‌ای، مدیریت فشار و توزیع پایدار آب را دشوار کرده است. این وضعیت در کنار استفاده گسترده از پمپ‌های خانگی، ضرورت اصلاح شبکه و ساماندهی شیوه توزیع آب را دوچندان کرده؛ موضوعی که تنها به زابل محدود نیست و بخش قابل‌توجهی از روستاهای منطقه سیستان نیز همچنان نیازمند اجرای طرح‌های اصلاح و بازسازی شبکه هستند.

در چنین شرایطی، تأمین آب و مدیریت منابع موجود نیز به یکی از مسائل اساسی سیستان تبدیل شده است. وضعیت چاه ژرف نیمروز، طرح دشتک و ظرفیت‌های موجود در منابع آب منطقه، در کنار ضرورت بهره‌برداری کارشناسی از منابع زیرزمینی، بخشی از معادله پیچیده آب در این منطقه را تشکیل می‌دهد. از سوی دیگر، ظرفیت پساب تصفیه‌خانه فاضلاب زابل می‌تواند به‌عنوان یک منبع جایگزین و قابل اتکا برای مصارفی مانند توسعه فضای سبز، ایجاد کمربند سبز و مقابله با ریزگردها مورد استفاده قرار گیرد؛ ظرفیتی که در سال‌های گذشته کمتر از توان واقعی آن بهره‌برداری شده است.

اکنون آینده زیرساخت‌های آب و فاضلاب زابل بیش از هر زمان دیگری به تأمین منابع مالی پایدار، تعیین اولویت‌های اجرایی و استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود وابسته است. از یک سو، اصلاح شبکه‌های فرسوده و توسعه فاضلاب برای ارتقای کیفیت خدمات و کاهش خسارات ضروری است و از سوی دیگر، مدیریت مصرف، حفاظت از منابع محدود آب و بازچرخانی پساب می‌تواند بخشی از فشار موجود بر منابع آبی را کاهش دهد. در گفت‌وگوی تفصیلی با حمیدرضا مددی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب زابل، آخرین وضعیت این پروژه‌ها، میزان پیشرفت اصلاح شبکه‌ها، نیازهای اعتباری، چالش‌های آب شرب، وضعیت منابع آب و برنامه استفاده از پساب را بررسی کرده‌ایم.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب زابل گفت: از مجموع ۱۱۴ کیلومتر شبکه فاضلاب فرسوده این شهر، تاکنون کمتر از ۱۰ کیلومتر اصلاح شده و بیش از ۹۰ درصد شبکه همچنان نیازمند بازسازی است؛ برآورد اعتبار مورد نیاز برای تکمیل این طرح در سال جاری ممکن است از ۱۰ همت فراتر برود.

حمیدرضا مددی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب زابل با اشاره به آخرین وضعیت پروژه‌های توسعه و اصلاح شبکه فاضلاب این شهر اظهار داشت: در دو سال اخیر، اقدامات جهشی و قابل‌توجهی در حوزه اصلاح و توسعه شبکه انجام شده، اما از مجموع ۱۱۴ کیلومتر شبکه فاضلاب فرسوده زابل، هنوز میزان اصلاح‌شده به ۱۰ کیلومتر نرسیده است.

وی افزود: بر این اساس، حدود ۸ درصد شبکه فرسوده اصلاح شده و بیش از ۹۰ درصد آن همچنان باقی مانده است؛ بنابراین برای جمع‌آوری کامل کارگاه‌های اصلاح شبکه فاضلاب از سطح شهر، نیازمند اجرای پروژه‌ای گسترده و تأمین اعتبارات ویژه هستیم.

مدیرعامل آبفای زابل با بیان اینکه برآورد اعتبار مورد نیاز برای اصلاح شبکه فاضلاب در سال گذشته حدود ۶ همت بوده است، گفت: با توجه به افزایش هزینه‌ها، اگر این برآورد در سال جاری به‌روزرسانی شود، اعتبار مورد نیاز احتمالاً از ۱۰ همت عبور خواهد کرد.

مددی ادامه داد: سال گذشته مقرر شد حدود یک همت از ردیف‌های مختلف به پروژه‌های فاضلاب اختصاص یابد که بخشی از آن محقق شد و شرکت آب و فاضلاب نیز متناسب با تخصیص انجام‌شده، اعتبار پروژه‌ها را به‌طور کامل جذب کرد.

وی با تاکید بر اینکه اعتبارات متعارف پاسخگوی اصلاح کامل شبکه فاضلاب زابل نیست، تصریح کرد: اگر تامین اعتبار از مسیرهای معمول انجام شود، نمی‌توان انتظار داشت شبکه فرسوده شهر در یک دوره چهار یا پنج‌ساله به‌طور کامل اصلاح شود؛ از این رو باید از ظرفیت‌هایی که سایر استان‌ها برای تأمین مالی ابرپروژه‌ها استفاده می‌کنند، بهره گرفت.

مدیرعامل آبفای زابل از پیگیری استفاده از ظرفیت ماده ۶۲ قانون محاسبات عمومی کشور خبر داد و گفت: این ظرفیت در برخی استان‌ها برای تامین اعتبار پروژه‌های بزرگ مورد استفاده قرار گرفته و شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان نیز پیگیری‌هایی را برای استفاده از این محل آغاز کرده است که در صورت تحقق، اتفاقی مهم و مبارک برای فاضلاب زابل خواهد بود.

طرح توسعه شبکه فاضلاب زابل آماده اجراست

مددی درباره توسعه شبکه فاضلاب در مناطق الحاقی و حاشیه‌ای شهر زابل اظهار داشت: مطالعات این مناطق در سال‌های گذشته انجام شده و با به‌روزرسانی مطالعات توسط مشاوران، اکنون طرح شبکه فاضلاب برای تمام نقاط فاقد شبکه آماده است؛ با این حال اجرای آن منوط به تأمین اعتبار است.

وی گفت: با توجه به شرایط اضطراری موجود، اولویت نخست شرکت آب و فاضلاب اصلاح نقاط فرسوده، ایستگاه‌های پمپاژ و خطوط اصلی فاضلاب است؛ چرا که امکان رفع مشکل فاضلاب برای مردم به‌سادگی وجود ندارد و هرگونه نقص در این بخش، تبعات گسترده‌ای ایجاد می‌کند.

مدیرعامل آبفای زابل افزود: در سطح شهر ۱۰ ایستگاه پمپاژ لیفت وجود دارد که سال‌هاست در حال فعالیت هستند و به‌دلیل نشست‌های خطوط اصلی، حدود ۲۰ ایستگاه پمپاژ غیراستاندارد به‌صورت منهول پمپ ایجاد شده است. این تجهیزات به‌دلیل غیراستاندارد بودن، خرابی، سرقت و هزینه‌های نگهداری بیشتری نسبت به ایستگاه‌های استاندارد دارند.

مددی بیان کرد: عملیات اصلاح شبکه در بلوار کارگر تقریباً به پایان رسیده و امیدواریم ظرف یک هفته کارگاه آب و فاضلاب از بلوار شهید لکزایی خارج شود؛ پس از آن تمرکز عملیات بر بلوار بسیج، خیابان فرخی و بسیج ۲ خواهد بود و امیدواریم اصلاح شبکه این محدوده‌ها تا پایان سال انجام شود.

۱۱۰ کیلومتر شبکه آب شرب زابل فرسوده است

وی با اشاره به وضعیت شبکه آب شرب زابل گفت: حدود ۱۱۰ کیلومتر از شبکه آب شرب شهر فرسوده است و از جنس آزبست، پلیکا و در برخی نقاط چدن تشکیل شده؛ بنابراین افزایش فشار شبکه بیش از ۳ تا ۳.۵ اتمسفر می‌تواند موجب شکستگی و خسارت شود.

مدیرعامل آبفای زابل یکی از دلایل افت فشار در برخی نقاط شهر را نامناسب بودن قطر شبکه‌های فرعی و اجرای غیراستاندارد شبکه در مناطق حاشیه‌ای دانست و افزود: استفاده گسترده از پمپ‌های خانگی نیز مدیریت فشار شبکه را دشوار کرده است؛ به‌گونه‌ای که در برخی محله‌ها با خاموش شدن یک پمپ، آب به مشترک نمی‌رسد، زیرا سایر پمپ‌ها در حال مکش آب هستند.

مددی خاطرنشان کرد: روش‌های متعارف تأمین اعتبار، پاسخگوی نیاز سیستان در حوزه اصلاح و بازسازی شبکه‌های آب شهری و روستایی نیست. در قالب طرح‌های محرومیت‌زدایی، اصلاح شبکه حدود ۷۰ روستا با ۳۵۰ کیلومتر شبکه و ۷ هزار اشتراک انجام شده و برای سال جاری نیز اصلاح شبکه و انشعابات ۶۰ روستا در نظر گرفته شده است؛ اما بیش از ۵۰۰ روستا همچنان نیازمند اجرای این طرح هستند.

توضیح درباره چاه ژرف و طرح دشتک

وی درباره وضعیت چاه ژرف نیمروز اظهار داشت: این چاه با عمق حدود ۳۵۰ متر، دبی تقریبی ۴۰ لیتر بر ثانیه دارد که پس از ورود به فرآیند تصفیه، حدود ۳۰ درصد آن هدر می‌رود و میزان آب قابل استفاده به حدود ۲۰ تا ۲۵ لیتر بر ثانیه می‌رسد؛ ظرفیتی که حتی پاسخگوی نیاز یک شهر کوچک با حدود هزار و ۵۰۰ اشتراک نیز نیست.

مدیرعامل آبفای زابل افزود: چاه ژرف تاکنون به شرکت آب و فاضلاب تحویل نشده و در مقطعی به‌صورت آزمایشی، آب آن خرید تضمینی شد، اما دمای بالای آب موجب آسیب به تجهیزات و ممبران‌های آب‌شیرین‌کن شد و پروژه از بهره‌برداری خارج شد.

مددی درباره طرح دشتک نیز گفت: این طرح با ظرفیت هزار لیتر بر ثانیه، شامل چاه‌ها، شبکه بین‌چاهی، خطوط برق، جاده‌ها، سامانه تصفیه و خطوط انتقال آماده بهره‌برداری است؛ با این حال استفاده از سفره‌های محدود آب زیرزمینی در شرایط عادی باید با ملاحظات کارشناسی انجام شود.

وی تاکید کرد: تمام تجهیزات طرح دشتک در محل وجود دارد و تا آنجا که اطلاع دارم، قرار نیست ظرفیتی از بخش شیرین‌سازی این پروژه از منطقه خارج شود.

قبوض آب بر اساس تعرفه‌های مصوب صادر می‌شود

مدیرعامل آبفای زابل درباره شفافیت قبوض آب و فاضلاب گفت: شرکت آب و فاضلاب در محاسبه تعرفه‌ها دخل و تصرفی ندارد و تعرفه‌گذاری، فرمول محاسبه و سامانه صدور قبوض در سطح کشور تعیین می‌شود.

وی افزود: وظیفه شرکت آب و فاضلاب، بررسی صحت تعرفه اعمال‌شده، تاریخ قرائت، رقم کنتور و وضعیت قرائت است. در صورت اعتراض مشترک، نخست از محل بازدید می‌شود و پس از بررسی، علت افزایش مبلغ قبض برای وی توضیح داده خواهد شد.

مددی با اشاره به احتمال خطای انسانی در قرائت کنتورها اظهار داشت: با توجه به شرایط دشوار کاری مأموران قرائت، احتمال خطا وجود دارد و شرکت آب و فاضلاب آمادگی دارد مواردی را که ناشی از خطای انسانی است اصلاح کند.

وی الگوی مصرف آب مشترکان خانگی را ۱۴ مترمکعب در ماه برای هر خانوار اعلام کرد و گفت: در بخش‌های غیرخانگی نیز میزان مصرف بر اساس ظرفیت قراردادی و نوع کاربری تعیین می‌شود و افزایش مبلغ قبض در برخی موارد به عبور مصرف از ظرفیت قراردادی بازمی‌گردد.

پساب ظرفیتی برای مقابله با ریزگردها و توسعه فضای سبز

مدیرعامل آبفای زابل با اشاره به ظرفیت پساب تصفیه‌خانه فاضلاب گفت: پساب، فاضلاب تصفیه‌شده‌ای است که می‌تواند با رعایت الزامات کیفی و زیست‌محیطی در بخش‌هایی مانند فضای سبز، مقابله با ریزگردها و برخی فعالیت‌های کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد.

مددی ادامه داد: در سال‌های گذشته، با وجود نیاز دستگاه‌های مختلف از جمله شهرداری‌ها، محیط زیست، منابع طبیعی و دانشگاه‌ها، استفاده سازمان‌یافته‌ای از پساب انجام نشده و مردم مناطق مجاور بیشترین بهره را از این ظرفیت برده‌اند.

وی از انعقاد قرارداد با شرکت مس جانجا برای استفاده از پساب خبر داد و گفت: این مجموعه برای تأمین پایدار آب مورد نیاز خود وارد قرارداد شده و متعهد به اجرای خطوط انتقال و ایستگاه‌های پمپاژ است و قرار است حدود ۷۰ درصد پساب را تحویل بگیرد.

مدیرعامل آبفای زابل خاطرنشان کرد: حدود ۳۰ درصد پساب باقی‌مانده نیز می‌تواند برای آبیاری فضای سبز شهری، ایجاد کمربند سبز و اجرای طرح‌های مقابله با ریزگردها مورد استفاده قرار گیرد و برخی دستگاه‌ها از جمله شهرداری زابل و محیط زیست نیز برداشت آزمایشی و تانکری از پساب را آغاز کرده‌اند.