وزیر علوم بر ضرورت ترویج «فرهنگ مدارا» در برابر«یکسان‌انگاری» تأکیدکرد

به گزارش گروه اجتماعی عصر قانون: از مشهد، حسین سیمایی‌صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در سخنانی ضمن عرض تبریک و تهنیت به مناسبت‌های اخیر و بزرگداشت مقام امام صادق(ع)، بر لزوم تقویت نهادهای علمی و مذهبی تأکیدکرد و با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای راه وحدت، به‌ویژه شهیدان راه حق که به دست عوامل تفرقه در جهان به شهادت رسیدند، از پیام راهگشای مقام معظم رهبری در مسیر همگرایی و وحدت امت اسلامی قدردانی کرد.

وحدت به معنای شباهت نیست

وزیر علوم در بخش اصلی سخنان خود با طرح این پرسش کلیدی که چگونه با وجود اندیشه‌های متکثر و مذاهب گوناگون، وحدت امکان‌پذیر است؟، تصریح کرد: اشکال اساسی در گفتمان‌های موجود این است که وحدت با «شباهت» اشتباه گرفته می‌شود. تاریخ پرفراز و نشیب مسلمانان گواه آن است که جامعه اسلامی هرگز ساختاری تک‌صدایی نداشته است. در طول تاریخ، مذاهب کلامی متنوعی همچون اشاعره و معتزله، مکاتب فقهی گوناگون از حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی تا جعفری، و نحله‌های فکری متعدد در کنار یکدیگر همزیستی مسالمت‌آمیزی داشته‌اند.

سیمایی‌صراف افزود: بخش بزرگی از تاریخ تمدن اسلامی مشحون از مدارا و تحمل میان فرهنگ‌ها و حتی ادیان گوناگون، از جمله یهودیان، مسیحیان و سایر اقلیت‌های دینی بوده است.

وی در تبیین این دیدگاه به نظریات اسلام‌شناسان معاصر غربی، از جمله «توماس باوئر»، اشاره کرد و بیان کرد: این پژوهشگران به خوبی تئوریزه کرده‌اند که مسلمانان در طول تاریخ از فرهنگی چندصدایی و چندمعنایی برخوردار بوده‌اند.

مدرنیته و ریشه‌های خشونت در جهان اسلام

وزیر علوم با بیان اینکه «تنوع و تکثر در تمدن اسلامی امری نهادینه بوده است»، خاطرنشان کرد: این رویکردهای خشن و تک‌گرایانه، در واقع تحفه‌ای از سوی مدرنیته به جهان اسلام بود که زمینه‌ساز تعصب و تندروی شد.

وی در همین راستا نسبت به عملکرد شبکه های اجتماعی و الگوریتم‌های هوش مصنوعی هشدار داد و افزود: امروزه نیز این ابزارهای نوین درصددند با ترویج تک‌صدایی و یکسان‌انگاری، تنوع و تکثر فرهنگ‌ها را سرکوب کرده و به حاشیه برانند.

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با اشاره به ریشه‌های تاریخی و قرآنی مدارا در تمدن اسلامی، «تک‌صدایی» و «یکسان‌انگاری» را تحفه‌ای وارداتی از مدرنیته دانست که با روح اصیل اسلام در تضاد است و با نقد خشونت‌های برآمده از جریانات افراطی، فرهنگ اسلامی را مبتنی بر «تکثر و مدارا» عنوان کرد.

قرآن کریم؛ الگوی مدیریت تفاوت‌ها

سیمایی‌صراف در ادامه با استناد به آیات وحیانی قرآن کریم، بر تکمیل تشریع الهی تأکیدکرد و گفت: قرآن از سویی بر تکثر انسان‌ها به عنوان یک امر خلقی تأکید دارد و از سوی دیگر، در مواجهه با سایر ادیان، اصل را بر کرامت و همزیستی قرار می‌دهد.

وی افزود: طبق آموزه‌های قرآنی، صرفِ «دیگر بودن»، دلیلی بر نفی، جهاد یا ابطال نیست؛ بلکه عداوت و دشمنی تنها عامل موجه برای تقابل است. از این رو، جامعه اسلامی باید به فرهنگِ مدارا و تاریخ تمدن خود که قرن‌ها منطق غیر را بر کرسی احترام نشانده است، افتخار کند.

اخلاق مواجهه؛ شرط بقای جامعه

وزیر علوم با اشاره به آیه شریفه «لِتَعارَفوا» (به معنای شناخت متقابل)، هدف از خلقت تفاوت‌ها را زمینه‌ای برای تعامل دانست و تأکید کرد: تفاوت‌های بشری به معنای حذف و بداخلاقی نیست. پاسخ قرآن به اختلافات، نه «شباهت‌سازی»، بلکه «شناخت و تعارف» است.

سیمایی‌صراف با تأکید بر اینکه جامعه‌ای که از تفاوت می‌هراسد، ناگزیر دست به اجبار می‌زند، تصریح کرد: فرهنگ متعالی آن فرهنگی نیست که در آن اختلافی وجود ندارد، بلکه فرهنگی است که می‌داند چگونه با وجود اختلاف، زندگی کند و آن را دستمایه نزاع قرار ندهد. دکتر

وی بر ضرورت نهادینه‌سازی «اخلاق مواجهه با تفاوت‌ها» در سطوح مختلف جامعه تأکید کرد و تفاوت‌ها را واقعیت‌های انکارناپذیری دانست که باید به جای حذف، مدیریت و در مسیر هم‌افزایی به کار گرفته شوند.

وزیر علوم در پایان اظهارکرد: وحدت اسلامی در عصر حاضر بیش از هر چیز نیازمند آموزشِ اخلاقِ مواجهه با تفاوت‌هاست؛ ما باید بپذیریم که تفاوت، حقیقتی غیرقابل‌انکار است و هنر اصلی تبدیل نکردنِ این تفاوت‌ها به ابزار نزاع و درگیری است.