پشت پرده کنگره بیستم حزب کمونیست چین!

گروه بین الملل عصرقانون:

احمد رمضانی:

حزب کمونیست تنها حزب چین و حزب حاکم در این کشور است. چین به شکل کشور تک حزبی اداره می شود. دبیرکل حزب، رئیس جمهور می شود  و کمیته مرکزی حزب هم در جایگاه پارلمان است.

پنجمین پلنوم یا نشست کمیته مرکزی بیستم حزب کمونیست چین، از ۲۶ تا ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ با محوریت تقویت انضباط داخلی در پکن برگزار شد. در حالی که طبق الگوی هفت‌پلنومی هر کنگره، نشست پنجم معمولاً با دستورکار برنامه‌های اقتصادی برگزار می‌شد این بار با دستورکار حکمرانی حزب ( که معمولاً موضوع ششمین پلنوم بود)، برگزار شد. این پلنوم بالاترین نرخ برکناری و غیبت را در تاریخ معاصر حزب به ثبت رساند. سوال این است که جهت‌گیری کلی این تغییرات وسیع در کادر حزبی به چه سمت‌و‌سویی است؟

ترکیب حضور اعضا
در پلنوم سوم (سال ۲۰۲۴)، ۳۷۶ نفر و در پلنوم چهارم، ۳۱۵ عضو معادل ۸۳.۸ درصد از ترکیب اولیه کمیته شرکت کردند. پلنوم پنجم اما کمترین میزان حضور اعضا را طی چند دهه اخیر با مجموع ۲۷۹ نفر به ثبت رساند و تنها ۱۶۲ نفر از مجموع ۲۰۵ عضو اصلی کمیته مرکزی معادل ۷۹ درصد در آن شرکت کردند. همچنین درحالی‌که شمار اعضای علی‌البدل در پلنوم چهارم ۱۴۷ نفر بود در این نشست تعداد آنها به ۱۱۷ عضو کاهش یافت. اعضای کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی، مقامات ارشد ادارات و تعدادی از کارشناسان نیز بدون حق رأی در جلسه شرکت کردند.

مبارزه با فساد و مقابله با قوانین نانوشته
حکمرانی سخت‌گیرانه حزب از سال ۲۰۱۴ یکی از «چهار جامع» شی بوده است که شامل آموزش سیاسی، مدیریت سخت‌گیرانه نیروی انسانی، نظارت نزدیک و مجازات‌های شدید می‌شود. حدود ۷۱ درصد یعنی ۱۵۶ مورد از ۲۲۱ فقره مقررات ضدفساد از زمان تأسیس جمهوری خلق چین در دوران شی صادر شده است. درحالی‌که تعداد پرونده‌ها در سال ۲۰۱۲ حدود ۱۵۵ هزار مورد بود، نهادهای انضباطی چین در سال ۲۰۲۵، یک‌میلیون و ۱۰ هزار مورد را گزارش کردند. شمار مقامات تنبیه شده نیز از حدود ۴۶ هزار نفر در ۲۰۲۳ به ۱۱۸ هزار نفر در ۲۰۲۵ رسیده و در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶، این رقم ۱۶ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بوده است.

حزب کمونیست چین در پلنوم پنجم، برای نخستین‌بار قواعد نانوشته را به‌عنوان یکی از ریشه‌های اصلی فساد هدف قرار داده است. این قواعد شامل معامله مناصب در ازای پول، رابطه جنسی و رانت شغلی هستند که قوانین حزبی را تضعیف کرده‌اند. سند مصوب پلنوم، بر حفظ فشار بالا تأکید دارد تا با افزایش شفافیت، تقویت آموزش و بهبود سازوکارهای نهادی، قواعد رسمی را جایگزین این رویه‌های غیررسمی کند.

تغییرات در کادر رهبری
پلنوم گزارش‌های کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی درباره تخلفات ۱۸ نفر و گزارش‌های کمیسیون نظامی مرکزی درباره تخلفات ۱۶ نفر را تصویب کرد. افزون بر این، اخراج ۳۳ نفر از عضویت حزب کمونیست چین و برکناری یک نفر از سمت حزبی تأیید شد.

۱۰ نفر از اعضای علی‌البدل به عضویت اصلی کمیته مرکزی ارتقا یافتند تا پست‌های خالی شامل طیفی از مدیران استانی-شرکت‌های دولتی، نظام سیاسی-قضائی، رسانه دولتی و بخش مالی را پر کنند اما کرسی‌های مرتبط با ساختار نظامی همچنان خالی مانده‌اند. به‌صورت‌کلی همچنان ۱۴ جایگاه در کمیته مرکزی خالی مانده و ۱۹۱ نفر از ۲۰۵ مقام اولیه در سمت خود حاضر هستند.

علاوه براین با رسیدن تعداد اعضای برکنار شده پولیت‌بورو به ۳ نفر، رکوردی بی‌سابقه در ترکیب کادر ۲۴ نفری رهبران پکن رقم خورده است. اکنون در کمیسیون نظامی مرکزی از ۷ نفر اولیه، صرفاً شی و ژانگ شنگ‌مین باقی‌مانده‌اند. پنج عضو اولیه دیگر این کمیسیون برکنار شده‌اند و در پلنوم نیز جایگاه آن‌ها خالی ماند.

اهداف شی از برکناری‌های گسترده

شی به‌عنوان بالاترین مقام حزبی با تقویت انضباط حزبی به دنبال بازآرایی ساختار حکمرانی و تضمین امنیت بلندمدت حزب کمونیست چین است. درنتیجه، افزایش انسجام-تاب‌آوری نظام سیاسی چین و تضمین تداوم سلطه حزب کمونیست در اولویت اوست.

علاوه بر این، پلنوم پاسخی به این درک است که بدون حزبی پاسخگو، چین نمی‌تواند در محیط رقابتی‌تر جهانی اهداف بلندمدت خود نظیر آماده‌سازی چین برای رقابت نظامی با آمریکا و مواجهه احتمالی با بحران تایوان را پیش ببرد. یک هدف دیگر حذف مراکز قدرت مستقل و شبکه‌های نفوذ حزب و ارتش، تضمین وفاداری نخبگان و هموار کردن مسیر ادامه رهبری شی در کنگره بیست‌ویکم سال ۲۰۲۷ است.

با تثبیت اندیشه شی درباره حزب‌سازی، رهبری چین در پی ایجاد حزب مارکسیستی متناسب با فرهنگ چینی با قابلیت حکمرانی بلندمدت است که بتواند در شرایط پیچیده جهانی، وحدت، کارایی و مشروعیت خود را حفظ کند. در عین حال تغییرات اخیر در کادر رهبری احتمالاً بخشی از فرایند انتخاب اعضای کمیته مرکزی آتی محسوب می‌شود و محوریت آنها تضمین تداوم رهبری شی در کنگره بیست‌و‌یکم است.