هادی رضائی: تأکید فرمانده معظم کل قوا بر پاسخ فوری و اثرگذار به هرگونه تهدید، به‌روزرسانی بانک اهداف دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی و تقویت توان اطلاعاتی و دفاعی نیروهای مسلح، حامل پیامی روشن درباره معادلات امنیتی پیش‌روی منطقه است؛ جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدهای نظامی و اقدامات تروریستی، به سیاست انفعال و انتظار بسنده نخواهد کرد. این رویکرد، بر آمادگی برای مقابله با سناریوهای مختلف، حفظ ابتکار عمل در میدان و اتکا به ظرفیت‌های بومی و پشتیبانی ملت استوار است؛ مؤلفه‌هایی که در کنار یکدیگر می‌توانند محاسبات دشمنان را با واقعیت هزینه‌های سنگین هرگونه تعرض به امنیت و تمامیت ارضی ایران مواجه کنند.
بازدارندگی فعال؛ پایان محاسبات کم‌هزینه دشمن
تأکید فرمانده معظم کل قوا بر پاسخ فوری و اثرگذار به هر سطح و نوعی از تهدید را باید در چارچوب تجربه‌های امنیتی سال‌های اخیر و ضرورت بازتعریف معادلات بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران ارزیابی کرد. در منطقه‌ای که رژیم صهیونیستی با حمایت آمریکا بارها نشان داده است که برای پیشبرد اهداف خود به ابزارهای نظامی و امنیتی متوسل می‌شود، حفظ آمادگی دفاعی و برخورداری از توان پاسخ‌گویی مؤثر، ضرورتی راهبردی است.
تجربه رویارویی‌های سال‌های اخیر نشان داده است که اتکا به تهدید، فشار سیاسی و تحریم اقتصادی، لزوماً اراده ملت ایران را تضعیف نمی‌کند. در مقابل، تداوم این فشارها ضرورت تقویت توان دفاعی و افزایش آمادگی برای مقابله با سناریوهای مختلف را برجسته کرده است.
در چنین شرایطی، پیام فرمانده کل قوا این است که دشمن نباید تصور کند می‌تواند با انتخاب زمان، مکان یا شیوه حمله، دامنه واکنش ایران را نیز تعیین کند. تأکید بر پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی، در واقع ناظر بر سلب این اطمینان کاذب از طرف مقابل است که می‌تواند تعرضی محدود انجام دهد و سپس با اتکا به فاصله جغرافیایی یا ملاحظات سیاسی، از پیامدهای آن مصون بماند.
در منطق بازدارندگی، مهم آن است که طرف مقابل پیش از هر اقدام خصمانه، نه‌تنها توان دفاعی کشور هدف، بلکه اراده آن برای دفاع از منافع و امنیت ملی خود را نیز در محاسباتش لحاظ کند. از این منظر، مواضع اعلام‌شده فرمانده کل قوا بر پیوند میان آمادگی عملیاتی و اراده سیاسی برای پاسخ‌گویی تأکید دارد؛ پیوندی که می‌تواند هزینه محاسبات اشتباه دشمن را افزایش دهد.
بانک اهداف؛ تقویت توان پاسخ‌گویی در برابر دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی
یکی از مهم‌ترین محورهای این دیدار، دستور به‌روزرسانی بانک اهداف به‌گونه‌ای بود که انواع دارایی‌های مادی و غیرمادی دشمن آمریکایی ـ صهیونیستی در تیررس نیروهای مسلح قرار گیرد.
این تأکید از آن جهت اهمیت دارد که میدان تقابل در دنیای امروز به رویارویی مستقیم نظامی محدود نیست. جنگ اطلاعاتی، عملیات سایبری، اقدامات خرابکارانه و حمله به زیرساخت‌های حیاتی نیز در کنار ابزارهای متعارف نظامی مورد استفاده قرار می‌گیرند. بنابراین، مقابله مؤثر با تهدیدهای جدید مستلزم شناخت دقیق‌تر ظرفیت‌ها و تحولات میدان و به‌روزرسانی مستمر ارزیابی‌های دفاعی است.
در این چارچوب، بانک اهداف صرفاً فهرستی ثابت از اهداف احتمالی نیست، بلکه بخشی از فرایند برنامه‌ریزی دفاعی و ارزیابی توان طرف مقابل به شمار می‌رود. هرچه شناخت از تحولات محیط عملیاتی دقیق‌تر باشد، امکان تصمیم‌گیری سنجیده‌تر و کاهش احتمال غافلگیری افزایش می‌یابد.
اهمیت این دستور در آن است که نیروهای مسلح باید متناسب با تغییر شرایط و تحولات فناوری، آمادگی خود را حفظ کنند و اجازه ندهند دشمن با تغییر شیوه‌های اقدام، ابتکار عمل را به دست گیرد.
البته قدرت واقعی یک بانک اهداف، تنها به گستردگی اطلاعات آن وابسته نیست؛ دقت ارزیابی‌ها، قابلیت اتکای داده‌ها و توانایی تبدیل اطلاعات به تصمیم‌های مؤثر نیز اهمیت دارد. در نهایت، هدف از این آمادگی آن است که دشمن از همان ابتدا بداند هرگونه تعرض به امنیت ایران با واکنشی متناسب و حساب‌شده مواجه خواهد شد.
دفاع بومی؛ پشتوانه استقلال و قدرت ملی
تأکید فرمانده کل قوا بر تقویت معماری اطلاعات نظامی، تعمیق دفاع بومی در حوزه‌های دکترین و تاکتیک و توسعه توانمندی‌های روزآمد دفاعی و امنیتی با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، بخش دیگری از جهت‌گیری راهبردی کشور را نشان می‌دهد.
یکی از واقعیت‌های مهم در معادلات قدرت، نقش تعیین‌کننده فناوری و اطلاعات در میدان‌های نبرد جدید است. در چنین شرایطی، برخورداری از تجهیزات پیشرفته زمانی به مزیت واقعی تبدیل می‌شود که با نیروی انسانی آموزش‌دیده، شناخت دقیق محیط عملیاتی و توانایی انطباق با شرایط متغیر همراه باشد.
از همین رو، دفاع بومی را نباید صرفاً به تولید داخلی تجهیزات نظامی تقلیل داد. این مفهوم، توسعه دانش دفاعی، متناسب‌سازی روش‌های عملیاتی با شرایط کشور، ارتقای توان اطلاعاتی و کاهش وابستگی به منابع خارجی را نیز در بر می‌گیرد.
جمهوری اسلامی ایران طی سال‌های گذشته، با وجود تحریم‌ها و محدودیت‌های خارجی، بر توسعه ظرفیت‌های دفاعی داخلی تأکید کرده است. ادامه این مسیر می‌تواند در کاهش آسیب‌پذیری زنجیره تأمین تجهیزات و افزایش امکان پشتیبانی از نیروهای مسلح در شرایط بحرانی مؤثر باشد.
در کنار این موضوع، گزارش فرماندهان ارشد درباره افزایش چندبرابری تولید انواع مهمات و سلاح‌های شناسایی، پشتیبانی و رزمی، بیانگر توجه به ضرورت حفظ توان عملیاتی و پشتیبانی پایدار از نیروهای مسلح است.
در هر رویارویی طولانی، تنها توان وارد کردن ضربه اهمیت ندارد؛ امکان حفظ آمادگی، تأمین تجهیزات و استمرار پشتیبانی نیز در تعیین نتیجه نقش دارد. بنابراین، تقویت ظرفیت تولید داخلی را باید بخشی از تلاش برای افزایش تاب‌آوری دفاعی کشور دانست؛ ظرفیتی که در شرایط فشار خارجی می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
خلیج فارس و تنگه هرمز؛ جغرافیای مهم بازدارندگی ایران
گزارش ارائه‌شده از وضعیت آمادگی مدافعان کشور در سواحل خلیج فارس، مناطق عملیاتی تنگه هرمز، دریای عمان و مرزهای شمال غرب و جنوب شرق، بار دیگر اهمیت موقعیت جغرافیایی ایران در معادلات امنیتی منطقه را برجسته می‌کند.
خلیج فارس و تنگه هرمز از مهم‌ترین گذرگاه‌های راهبردی جهان هستند و تحولات امنیتی در این محدوده می‌تواند بر منافع اقتصادی و امنیتی کشورهای منطقه و فراتر از آن تأثیر بگذارد. از این رو، آمادگی دفاعی ایران در این جغرافیا، افزون بر تأمین امنیت سرزمینی، با معادلات گسترده‌تر امنیت منطقه‌ای ارتباط دارد.
حضور نظامی قدرت‌های فرامنطقه‌ای در پیرامون ایران و تداوم تنش‌ها در غرب آسیا نیز ضرورت توجه مستمر به این حوزه را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی، آمادگی نیروهای مسلح باید به‌گونه‌ای باشد که امکان دفاع مؤثر از مرزها، سواحل و منافع ملی فراهم بماند.
با این حال، اهمیت موقعیت جغرافیایی ایران تنها در ظرفیت‌های نظامی آن خلاصه نمی‌شود. امنیت پایدار در این منطقه به رفتار مسئولانه بازیگران، احترام به حاکمیت کشورها و جلوگیری از اقداماتی وابسته است که می‌تواند امنیت کشتیرانی و ثبات اقتصادی را به خطر بیندازد.
از این منظر، تقویت توان دفاعی ایران و تأکید بر آمادگی در مناطق حساس کشور، در چارچوب صیانت از امنیت ملی و جلوگیری از شکل‌گیری محاسبات اشتباه از سوی دشمنان قابل ارزیابی است.
ملت ایران؛ پشتوانه راهبردی نیروهای مسلح
یکی از نکات برجسته سخنان فرمانده کل قوا، تأکید بر حمایت ملی از نیروهای مسلح و نقش مردم در حفاظت از تمامیت سرزمینی کشور بود. اشاره ایشان به حضور هشت‌ماهه «ملت مبعوث» در میدان و پیوند آن با تجربه دفاع مقدس هشت‌ساله، نشان‌دهنده جایگاه سرمایه اجتماعی در منظومه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران است.
تجربه دفاع مقدس نشان داد که مقاومت ملی صرفاً به توان رزمی نیروهای نظامی محدود نمی‌شود؛ حضور و پشتیبانی مردم، حفظ روحیه عمومی و ایستادگی در برابر فشارهای دشمن نیز در استمرار مقاومت نقش دارد.
امروز نیز در شرایطی که فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها در کنار تهدیدهای امنیتی قرار گرفته‌اند، حفظ انسجام ملی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هرچه پیوند میان مردم و نهادهای مسئول مستحکم‌تر باشد، امکان عبور کشور از شرایط دشوار افزایش می‌یابد.
البته تقویت این سرمایه اجتماعی نیازمند توجه عملی به مسائل مردم است. تأمین نیازهای معیشتی، حمایت از خانواده‌های نیروهای مسلح و کاهش فشارهای اقتصادی، بخشی از الزاماتی است که می‌تواند به پایداری اجتماعی و تقویت توان ملی کمک کند.
از همین رو، تأکید فرمانده کل قوا بر تلاش بی‌وقفه برای تأمین نیازهای معیشتی و پشتیبانی از نیروهای مسلح، در کنار تقویت بنیه معنوی و روحیه جهادی آنان، پیامی فراتر از یک توصیه سازمانی دارد؛ آمادگی دفاعی پایدار، به نیروی انسانی برخوردار از انگیزه، پشتیبانی و ثبات نیازمند است.
جبهه مقاومت و شکل‌گیری معادلات جدید منطقه‌ای
فرمانده کل قوا در بخش دیگری از این دیدار، با قدردانی از استواری جبهه مقاومت در کشورهای مختلف، وحدت ساحات را عاملی تعیین‌کننده در شکل‌دهی به نظم جدید سیاسی و امنیتی غرب آسیا دانستند.
این تأکید را باید در چارچوب تحولات گسترده منطقه و نقش بازیگران مختلف در شکل‌گیری موازنه قدرت ارزیابی کرد. تحولات غرب آسیا نشان داده است که معادلات امنیتی تنها تحت تأثیر روابط میان دولت‌ها نیست و مجموعه‌ای از تحولات سیاسی، امنیتی و اجتماعی در تعیین مسیر آینده منطقه نقش دارند.
در چنین شرایطی، همکاری میان ملت‌ها و دولت‌های اسلامی و تقویت سازوکارهای منطقه‌ای می‌تواند در کاهش وابستگی امنیتی به قدرت‌های فرامنطقه‌ای مؤثر باشد. از این منظر، تأکید بر همگرایی منطقه‌ای، بخشی از نگاه راهبردی جمهوری اسلامی ایران به آینده غرب آسیاست.
با این حال، شکل‌گیری نظم امنیتی پایدار مستلزم آن است که همگرایی سیاسی به همکاری‌های مؤثر و مستمر تبدیل شود. احترام به منافع متقابل، توجه به تفاوت شرایط کشورها و تلاش برای کاهش زمینه‌های منازعه، از الزامات تحقق چنین هدفی است.
پیام راهبردی تهران؛ آمادگی برای دفاع و ناکام گذاشتن محاسبات دشمن
مجموع تأکیدات مطرح‌شده در دیدار فرمانده معظم کل قوا با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح، نشان‌دهنده عزم جمهوری اسلامی ایران برای تقویت آمادگی دفاعی و جلوگیری از شکل‌گیری محاسبات اشتباه در میان دشمنان است.
پاسخ فوری و اثرگذار به تهدیدها، به‌روزرسانی بانک اهداف، تقویت معماری اطلاعاتی، توسعه دفاع بومی و افزایش ظرفیت تولید تجهیزات، اجزای یک رویکرد به‌هم‌پیوسته برای ارتقای بازدارندگی کشور به شمار می‌روند. در کنار این مؤلفه‌ها، حمایت مردمی و تقویت همگرایی منطقه‌ای نیز در نگاه راهبردی اعلام‌شده جایگاه مهمی دارند.
پیام اصلی این رویکرد روشن است: جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدهای امنیتی، بر آمادگی، اتکا به ظرفیت‌های داخلی و حفظ توان دفاع از منافع ملی تأکید دارد و اجازه نخواهد داد دشمنان با تکیه بر فشار نظامی یا عملیات تروریستی، اراده خود را بر ملت ایران تحمیل کنند.
در عین حال، قدرت دفاعی زمانی به بیشترین کارکرد خود می‌رسد که بتواند از وقوع جنگ جلوگیری کند و هزینه‌های هرگونه ماجراجویی نظامی را در محاسبات طرف مقابل افزایش دهد. بر همین اساس، معیار موفقیت بازدارندگی را باید در توانایی کشور برای حفظ امنیت، صیانت از تمامیت ارضی و جلوگیری از تکرار تعرض‌ها جست‌وجو کرد.
از این منظر، تأکید فرمانده معظم کل قوا بر پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی، صرفاً اعلام آمادگی برای مقابله با تهدیدهای احتمالی نیست؛ بلکه پیامی به دشمنان است که امنیت ایران و منافع ملی آن، موضوعی قابل چشم‌پوشی در محاسبات نظامی نخواهد بود.
https://asrghanoon.ir/?p=160097
نظرات