بازگشت ۴۳ متخصص ایرانی به کشور در جنگ تحمیلی اخیر

به گزارش گروه اجتماعی عصر قانون: حسین روزبه؛ رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی گفت: طرح ثبات با حمایت مستقیم حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، برای رفع چالش‌های نخبگان و متخصصان ایرانی بازگشته به کشور طراحی شده تا زمینه تثبیت حضور و نقش‌آفرینی آنان در زیست‌بوم علم و فناوری ایران را فراهم کند.

نشست هم‌اندیشی اعضای طرح «ثبات» با حضور حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، امروز در محل معاونت علمی برگزار شد. این نشست با هدف شنیدن دغدغه‌ها، مسائل و پیشنهادهای برگزیدگان طرح «ثبات» برگزار شد.

در این نشست، حسین روزبه، رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی، با اشاره به حمایت‌های حسین افشین از برنامه‌های مرتبط با نخبگان، گفت: نگاه راهبردی و آینده‌نگر معاون علمی رئیس‌جمهور، مسیر بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان و متخصصان ایرانی خارج از کشور را هموارتر، دقیق‌تر و اثربخش‌تر کرده است تا کشور بتواند بیش از گذشته از توان علمی، پژوهشی و فناورانه این سرمایه‌های انسانی بهره‌مند شود.

روزبه با اشاره به هم‌زمانی برگزاری این نشست با بیستمین سال تأسیس معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، اظهار کرد: در شرایطی که یکی از مهم‌ترین برنامه‌های معاونت علمی، بازمعماری زیست‌بوم فناوری و نوآوری کشور است، حضور در جمع برگزیدگان طرح «ثبات» فرصت ارزشمندی برای بهره‌گیری از دیدگاه‌ها و تجربه‌های آنان به شمار می‌رود.

وی افزود: طرح «ثبات» در واقع امتداد طبیعی برنامه «کانکت» است؛ برنامه‌ای که با ابتکار، حمایت و نگاه بلند حسین افشین شکل گرفت و علاوه بر پشتیبانی سیاستی، به‌صورت ویژه از نظر مالی نیز مورد حمایت قرار گرفت تا فراتر از اعتبارات جاری سازمان، امکان اجرای آن فراهم شود.

رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی با بیان اینکه مخاطبان این نشست برگزیدگان طرح «ثبات» هستند، گفت: این افراد چند سالی است که به کشور بازگشته‌اند و اکنون در مرحله تثبیت جایگاه خود در دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان و زیست‌بوم فناوری قرار دارند.

وی ادامه داد: طبیعی است که نخبگان پس از بازگشت، با مجموعه‌ای از مسائل و چالش‌های حرفه‌ای، پژوهشی و اجرایی روبه‌رو شوند. اگر این مسائل مورد توجه قرار نگیرد، ممکن است مسیر فعالیت علمی و فناورانه آنها با دشواری همراه شود. به همین دلیل، طرح «ثبات» با همین نگاه طراحی و تصویب شد و اکنون مراحل پایانی اجرای خود را پشت سر می‌گذارد.

روزبه یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اعضای طرح «ثبات» را تجربه حضور و فعالیت در زیست‌بوم‌های علمی و فناوری جهان دانست و گفت: هر یک از این متخصصان، تجربه‌ای ارزشمند از فعالیت در دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و اکوسیستم‌های نوآوری کشورهای مختلف به همراه دارند و این تجربه‌ها می‌تواند در فرآیند بازمعماری فناوری کشور نقشی مؤثر ایفا کند.

وی تأکید کرد: این تجربه‌های زیسته، صرفاً حاصل حضور در خارج از کشور نیست، بلکه نتیجه طی کردن مسیرهای علمی، پژوهشی و فناورانه در محیط‌های بین‌المللی است؛ تجربه‌ای که امروز می‌تواند برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و توسعه فناوری در کشور مورد استفاده قرار گیرد.

«نخبگان بازگشته» همراهان اجرای سیاست‌های فناوری

رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی با اشاره به جایگاه حرفه‌ای اعضای طرح «ثبات» گفت: بخش قابل‌توجهی از این افراد امروز در دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان و نهادهای اجرایی کشور مسئولیت دارند و می‌توانند در اجرای سیاست‌ها و راهبردهای جدید فناوری کشور نقش‌آفرین باشند.

وی افزود: این متخصصان، علاوه بر انتقال تجربه، می‌توانند به‌عنوان مجریان و همراهان راهبردهای جدید فناوری کشور، در تحقق برنامه‌های معاونت علمی نقش مؤثری ایفا کنند.

روزبه در پایان خطرنشان کرد: استفاده از دیدگاه‌ها و تجربه‌های این گروه از متخصصان، می‌تواند در تدوین و اجرای سیاست‌های آینده علم و فناوری کشور نقشی تعیین‌کننده داشته باشد.

«تعلق خاطر به ایران» به شاخص ارزیابی تبدیل شد

در ادامه این نشست، علی حسینی، مدیر دفتر سرمایه انسانی و روابط علمی سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی، با تشریح فلسفه شکل‌گیری برنامه «کانکت» گفت: این برنامه در سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ با این نگاه آغاز شد که مسئله مهاجرت نخبگان تنها از زاویه بازگشت آنها دیده نشود، بلکه حتی در صورت ادامه فعالیت در خارج از کشور نیز بتوان از ظرفیت علمی و تخصصی آنها برای توسعه اکوسیستم علم و فناوری ایران بهره گرفت.

به گفته او، هدف اصلی «کانکت» ایجاد پلی ارتباطی میان متخصصان ایرانی خارج از کشور و دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز تحقیق و توسعه داخلی بود؛ چراکه قطع ارتباط با نخبگان، کشور را از بخش مهمی از سرمایه انسانی خود محروم می‌کرد.

حسینی با بیان اینکه در سال‌های آغاز اجرای این برنامه، زیست‌بوم نوآوری کشور هنوز در حال شکل‌گیری بود، افزود: بسیاری از شرکت‌هایی که امروز به مجموعه‌های بزرگ و موفق تبدیل شده‌اند، نخستین ارتباطات بین‌المللی خود را از طریق «کانکت» آغاز کردند و اکنون برخی از آنها به مرحله عرضه اولیه سهام (IPO) نیز رسیده‌اند.

مدیر دفتر سرمایه انسانی و روابط علمی سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی با اشاره به مطالعات انجام‌شده برای طراحی این برنامه گفت: تجربه کشورهای موفقی مانند چین، تایوان، کره جنوبی و هند در حوزه جذب نخبگان بررسی شد و همزمان حدود چهار هزار و ۵۰۰ نفر از متخصصان و برگزیدگان ایرانی خارج از کشور نیز در یک نظرسنجی شرکت کردند.

به گفته وی، نتایج این بررسی‌ها نشان داد مهم‌ترین موانع همکاری متخصصان ایرانی خارج از کشور با داخل، از بین رفتن شبکه ارتباطی آنها پس از سال‌ها اقامت در خارج، ناآگاهی از وضعیت علمی و صنعتی کشور، دغدغه‌هایی مانند نظام وظیفه تخصصی، فرآیند جذب و همچنین نبود تصویر روشن از فرصت‌های همکاری در ایران است.

حسینی ادامه داد: از سوی دیگر، بسیاری از این افراد دارای رزومه‌های درخشان و پیشنهادهای شغلی مناسب در دانشگاه‌ها و شرکت‌های معتبر جهان هستند؛ بنابراین بازگشت یا حتی همکاری با ایران برای آنها تصمیمی پرریسک محسوب می‌شود. به همین دلیل، در «کانکت» تلاش شد بستری فراهم شود تا افراد بدون ترک موقعیت حرفه‌ای خود، همکاری مؤثر با کشور را آغاز کنند.

وی با تشریح سازوکار این برنامه گفت: «کانکت» به عنوان پل ارتباطی میان متخصصان ایرانی خارج از کشور و دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و شرکت‌های فناور داخلی عمل می‌کند. مراکز علمی و شرکت‌های دارای ظرفیت همکاری، فرصت‌های خود را در این سامانه ثبت می‌کنند و پیش از سفر افراد به ایران، پروژه‌های کوتاه‌مدت یا میان‌مدت برای آنها تعریف می‌شود تا زمینه همکاری و شناخت متقابل فراهم شود.

مدیر دفتر سرمایه انسانی و روابط علمی سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی افزود: یکی از اقدامات مهم این برنامه، ایجاد شبکه‌ای از متخصصانی است که طی سال‌های گذشته به کشور بازگشته‌اند. این افراد با انتقال تجربه و راهنمایی نخبگان جدید، فرآیند بازگشت یا همکاری با ایران را تسهیل می‌کنند؛ زیرا کسی که پس از سال‌ها به کشور بازمی‌گردد، با چالش‌هایی مشابه یک مهاجر تازه‌وارد روبه‌رو است.

حسینی شفافیت و سرعت در فرآیندها را از مهم‌ترین ویژگی‌های «کانکت» دانست و گفت: با وجود اینکه امکان رقابت مالی با دانشگاه‌های برتر جهان وجود ندارد، تلاش شده فرآیند بررسی درخواست‌ها کاملاً شفاف باشد؛ به‌گونه‌ای که از زمان ثبت درخواست تا انعقاد قرارداد همکاری کوتاه‌مدت، حداکثر ۲۵ روز زمان صرف شود.

وی با اشاره به توسعه دامنه فعالیت این برنامه اظهار کرد: در ابتدا همکاری‌ها محدود به دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها بود، اما اکنون شرکت‌های بزرگ صنعتی، فناوری و خدماتی نیز به این شبکه پیوسته‌اند و از ظرفیت متخصصان ایرانی خارج از کشور استفاده می‌کنند.

به گفته حسینی، تاکنون بیش از ۱۰ هزار پروفایل تأییدشده در سامانه «کانکت» ثبت شده است و در گام جدید، علاوه بر گردآوری اطلاعات، تحلیل داده‌ها و شبکه‌سازی میان متخصصان در حوزه‌های مختلف نیز در دستور کار قرار گرفته تا این ظرفیت در کنار طرح «ثبات» به شکل مؤثرتری مورد استفاده قرار گیرد.

وی با اشاره به نقش طرح «ثبات» در تکمیل برنامه «کانکت» گفت: یکی از ضعف‌های «کانکت» این بود که ارتباط با افراد معمولاً پس از پایان دوره همکاری یک‌ساله قطع می‌شد. طرح «ثبات» این امکان را فراهم کرده است که ارتباط با این نخبگان حفظ شود و بتوان آثار فعالیت آنها را در راه‌اندازی آزمایشگاه‌ها، تأسیس شرکت‌های دانش‌بنیان، تربیت دانشجو و توسعه فناوری در کشور دنبال کرد.

حسینی همچنین بر اهمیت حضور متخصصان بازگشته در دانشگاه‌ها تأکید کرد و افزود: حتی افرادی که در صنعت فعالیت می‌کنند، اگر بتوانند بخشی از زمان خود را به تدریس در دانشگاه اختصاص دهند، انگیزه و امید بیشتری در میان دانشجویان ایجاد خواهد شد؛ چراکه حضور افرادی که در معتبرترین دانشگاه‌های جهان تحصیل کرده و به کشور بازگشته‌اند، تأثیرگذاری بیشتری نسبت به هر دستورالعمل و آیین‌نامه‌ای دارد.

وی از تشکیل شبکه‌های تخصصی در حوزه‌هایی همچون هوش مصنوعی، فناوری کوانتوم، زیست‌فناوری، نانوفناوری، علوم انسانی و حتی رشته‌های هنری خبر داد و گفت: هر یک از این هسته‌ها دست‌کم ۱۵۰ عضو فعال دارند و می‌توانند در مشاوره به صنعت، هدایت متخصصان جدید و انتقال تجربه نقش‌آفرینی کنند.

مدیر دفتر سرمایه انسانی و روابط علمی سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی همچنین از اجرای برنامه «روایت رفتن و برگشتن» خبر داد و گفت: در این طرح، متخصصان ایرانی مقیم خارج که به کشور بازگشته‌اند، تجربه‌های خود را برای دانشجویان و دانش‌آموزان مدارس و دانشگاه‌ها روایت می‌کنند. استقبال از این برنامه به اندازه‌ای بوده که تولید اپلیکیشن «کانکت‌تاک» نیز برای توسعه این تجربه‌ها در دستور کار قرار گرفته است.

حسینی در پایان با اشاره به تحولات اخیر اظهار کرد: در جریان جنگ تحمیلی اخیر، ۴۳ متخصص ایرانی به کشور بازگشتند و اکنون علاوه بر شاخص‌های علمی، میزان علاقه‌مندی و تعلق خاطر متخصصان به ایران نیز به عنوان یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی‌ها مورد توجه قرار گرفته است. وی تأکید کرد که ظرفیت دانشمندان، پژوهشگران و کارآفرینان ایرانی خارج از کشور، سرمایه‌ای ارزشمند برای توسعه علمی و فناوری کشور به شمار می‌رود و باید از آن به بهترین شکل بهره گرفت.