شوک تازه برای صنعت نشر در فرانسه زیر فشار تنگه هرمز

استانیسلاس فوی‌بوا روزنامه‌نگار اقتصادی فرانسوی هفته گذشته در نشریه تخصصی صنعت نشر فرانسه با عنوان «Livres Hebdo» گزارشی از وضعیت اقتصادی نشر در این کشور ارائه کرد؛ این روزنامه‌نگار در بررسی خود از وضعیت بازارهای مالی در صنعت نشر این کشور به نقش بسته‌شدن تنگه هرمز بر اقتصاد نشر در فرانسه اشاره کرده است.

او می‌نویسد: «قیمت کاغذ ثابت مانده است، اما چاپخانه‌ها از افزایش هزینه‌های مربوط به پلاستیک، سوخت و حمل‌ونقل که ناشی از بحران خاورمیانه است، خبر می‌دهند، توانایی ناشران برای حفظ حاشیه سودشان در معرض خطر قرار دارد.»

استانیسلاس فوی‌بوا در مقاله ۵هزارکلمه‌ای خود که با عنوان «بحران تنگه هرمز؛ قیمت کتاب زیر فشار هزینه‌های اضافی» منتشر شده است، بررسی می‌کند که بحران تنگه هرمز چگونه قیمت انرژی را افزایش داده و در نتیجه مواد اولیه صنعت چاپ و هزینه‌های حمل‌ونقل صنعت نشر این کشور را نیز مانند بسیاری دیگر از صنایع تحت فشار قرار داده است.

او در گزارشش افزایش هزینه‌های انرژی را متوجه مصرف‌کننده می‌داند و معتقد است با این مسیر، قیمت کتاب در فرانسه ۴۰ درصد افزایش خواهد یافت.

در عین حال، بر اساس گزارش «اتحادیه ملی ناشران فرانسه» (SNE)، صنعت نشر کتاب در فرانسه در سال ۲۰۲۵ هم از نظر ارزش و هم از نظر حجم با کاهش مواجه شده است؛ درآمد ناشران در سال ۲۰۲۵ با کاهشی ۰.۶درصدی، از ۲.۹۰ میلیارد یورو در سال ۲۰۲۴ به ۲.۸۸ میلیارد یورو رسید. تعداد نسخه‌های فروخته‌شده نیز ۱.۵ درصد کاهش یافت و از ۴۲۶ میلیون نسخه در سال ۲۰۲۴ به ۴۱۹.۶ میلیون نسخه در سال ۲۰۲۵ رسید.

درآمد ناشران شامل ۲.۷۵ میلیارد یورو حاصل از فروش کتاب و ۱۳۱.۴ میلیون یورو حاصل از درآمد حق امتیاز (کپی‌رایت) بود. فروش کتاب کمتر از یک درصد کاهش داشت، در حالی که درآمد حق امتیاز ۵ درصد افت کرد، هم‌زمان حق‌الزحمه (حق‌التألیف) نویسندگان ۴ درصد افزایش یافت و به ۵۴۳.۸ میلیون یورو رسید (در مقایسه با ۵۲۱.۶ میلیون یورو در سال ۲۰۲۴)؛ سهم آن‌ها از درآمد ناشران نیز از ۱۱ درصد به ۱۲ درصد افزایش پیدا کرد.

در مقایسه با سال ۲۰۱۹، ارزش بازار کتاب فرانسه ۲.۸ درصد بالاتر، اما حجم آن ۳.۶ درصد کمتر باقی ماند. اتحادیه ملی ناشران گفته است که تعداد نسخه‌های فروخته‌شده در سال ۲۰۲۵ همچنان پایین‌تر از سطح ۴۳۵ میلیون نسخه‌ایِ پیش از همه‌گیری کرونا بوده است.

تعداد عناوین جدید نیز همچنان رو به کاهش بود. ناشران فرانسوی در سال ۲۰۲۵ تعداد ۳۶,۱۱۹ عنوان جدید منتشر کردند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ برابر با ۳۶,۲۳۲ عنوان بود. در مقایسه با اوج آمار سال ۲۰۱۹ که ۴۴,۶۶۰ عنوان بود، تعداد آثار جدید ۱۹.۲ درصد کاهش یافته است. اتحادیه ملی ناشران فرانسه اعلام کرد که این کاهش ناشی از ضرورت حفظ حاشیه سود عملیاتی و تلاش ناشران برای جلوگیری از اشباع بازار بوده است. با وجود کاهش تعداد عناوین جدید، آمار تجدیدچاپ‌ها افزایش یافت و از ۶۹,۴۵۲ عنوان در سال ۲۰۲۴ به ۷۰,۵۲۲ عنوان در سال ۲۰۲۵ رسید، در مجموع، ۱۰۶,۶۴۲ عنوان کتاب در فرانسه منتشر شد که نشان‌دهنده رشدی ۱درصدی نسبت به سال قبل است؛ رشدی که عمدتاً ناشی از تجدیدچاپ‌ها بوده است.

اقتصاد نامناسب نشر در فرانسه در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه داشته است، بازار کتاب سال ۲۰۲۶ را با افتی محسوس آغاز کرد، در چهار ماه نخست سال، ۷۵.۶۶ میلیون نسخه کتاب به فروش رسید که درآمدی معادل ۹۴۷.۲۳ میلیون یورو ایجاد کرد، در مقایسه با مدت مشابه در سال ۲۰۲۵، این کاهش در حجم فروش ۷.۹ درصد و در ارزش فروش ۷.۲ درصد بوده است، این افت عمدتاً بر حجم خرید تأثیر گذاشته است: بازار تنها در یک سال، ۶.۴۶ میلیون نسخه فروش را از دست داده است. قیمت کتاب بین مارس ۲۰۲۵ و مارس ۲۰۲۶ معادل ۰.۹ درصد افزایش یافته است.

نگرانی از بابت گران شدن کتاب در فرانسه زیر فشار تنگه هرمز در حالی است که  بسته شدن تنگه هرمز موجب افزایش قیمت تمام‌شده تولید برای صنایع اروپایی شده است. تولیدکنندگان کود شیمیایی، شیشه، سرامیک، فولاد، کاغذ و مواد شیمیایی مستقیماً یا غیرمستقیم از قیمت انرژی آسیب دیده‌اند.

در عین حال ماه گذشته وزیر کار فرانسه، از افزایش بی‌سابقه نرخ بیکاری در این کشور سخن گفته و  علت اصلی آن را رشد اقتصادی محدود به‌دلیل جنگ در ایران و بسته شدن تنگه هرمز دانسته است، موضوعی که مستقیماً قیمت گاز و سوخت را در اروپا به‌شدت افزایش داده است.

اختلال در حرکت کشتی‌ها از طریق این آبراه حیاتی، هزینه‌های انرژی را در اروپا به‌ویژه  فرانسه به‌شدت بالا برده و فشار سنگینی بر فعالیت اقتصادی فرانسه وارد کرده است.

در مجموع، گزارش‌ها نشان می‌دهد که صنعت نشر فرانسه به‌شدت تحت‌تأثیر عوامل فرامرزی و بحران‌های ژئوپولیتیک قرار گرفته است. اختلال در تنگه هرمز نه‌تنها به‌عنوان یک بحران امنیتی، بلکه به‌عنوان عاملی تعیین‌کننده در افزایش هزینه‌های انرژی، سوخت و حمل‌ونقل شناخته می‌شود که مستقیماً بر قیمت مواد اولیه مانند کاغذ و پلاستیک اثر می‌گذارد، این زنجیره تأثیرگذاری از بحران‌های خاورمیانه به اقتصاد نشر اروپا منتقل شده و حاشیه سود ناشران را با تهدید جدی روبه‌رو کرده است،

از سوی دیگر، ترکیب هزینه‌های بالای تولید و کاهش تقاضا، بازار کتاب فرانسه را در دوره‌ای از رکود و ناپایداری قرار داده است. کاهش ارزش بازار و حجم فروش در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ کنار افزایش هزینه‌های عملیاتی، نشان‌دهنده یک چالش ساختاری است؛ جایی که صنعت نشر برای بقای خود، میان مدیریت قیمت‌های روبه‌افزایش و حفظ تعداد عناوین منتشرشده، با دشواری‌های اقتصادی بی‌سابقه‌ای دست‌به‌گریبان است.