بارش برف بار دیگر گردنه تته را به کانون محدودیت تردد تبدیل کرده؛ مسیری که هر زمستان با انسداد روبه‌رو می‌شود.
از سروآباد، در جغرافیای کوهستانی کردستان، برخی مسیرها صرفاً راه ارتباطی میان دو نقطه نیستند؛ شریان‌هایی حیاتی‌اند که دسترسی مردم به خدمات، ارتباط میان مناطق و رونق فعالیت‌های اقتصادی و گردشگری به عبور ایمن از آن‌ها وابسته است. گردنه تته در محور ارتباطی سروآباد به هورامان و پاوه، یکی از همین مسیرهاست؛ گردنه‌ای مرتفع و صعب‌العبور در دل ارتفاعات زاگرس که زیبایی چشم‌اندازهای طبیعی آن، در فصل زمستان جای خود را به برف سنگین، کولاک، مه و دشواری تردد می‌دهد.
موقعیت جغرافیایی خاص این گردنه و قرارگرفتن آن در منطقه‌ای کوهستانی با ارتفاعات قابل توجه، شرایطی ایجاد کرده که بارش برف در آن با بسیاری از محورهای معمولی متفاوت باشد. انباشت برف، کاهش دید افقی، یخ‌زدگی سطح جاده و احتمال سقوط بهمن، تردد در این مسیر را به مخاطره می‌اندازد و در چنین شرایطی، انسداد راه برای حفظ جان رانندگان و مسافران به تصمیمی اجتناب‌ناپذیر تبدیل می‌شود.
اما مسئله گردنه تته فقط برف و سرمای زمستان نیست؛ مسئله اصلی، تکرار سالانه وضعیتی است که هر بار با نخستین بارش‌های جدی، دوباره خود را نشان می‌دهد. مسیری که در فصل سرما از دسترس خارج می‌شود و با پایان زمستان و بهبود شرایط جوی، دوباره به چرخه تردد بازمی‌گردد؛ چرخه‌ای که سال‌هاست ادامه دارد، بی‌آنکه راهکاری پایدار برای کاهش وابستگی آن به شرایط جوی در کانون تصمیم‌گیری‌های عمرانی قرار گیرد.
ژالانه زیر برف؛ راهداران در میدان، تته همچنان مسدود
در تازه‌ترین وضعیت جوی منطقه، بارش ۱۰ سانتی‌متر برف در محدوده گردنه ژالانه، در محور سروآباد ـ هورامان ـ پاوه، موجب حضور نیروهای راهداری و آغاز عملیات برف‌روبی و ایمن‌سازی مسیر شده است.
شبرندی، رئیس اداره راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای شهرستان سروآباد، با اشاره به بارش برف و وجود مه غلیظ در منطقه اعلام کرده است راهداران در محور حضور دارند و برای فراهم‌کردن شرایط تردد ایمن تلاش می‌کنند.
او از رانندگان خواسته است با توجه به شرایط جوی، سرعت مطمئنه را رعایت کنند، زنجیرچرخ و وسایل گرمایشی به همراه داشته باشند و برای افزایش دید و پیشگیری از حوادث احتمالی، از چراغ نور پایین استفاده کنند.
رئیس اداره راهداری سروآباد اذعان داشته با وجود تلاش نیروهای راهداری در محور، گردنه تته همچنان مسدود است و رانندگان تا اطلاع ثانوی نباید در این مسیر تردد کنند. این وضعیت بار دیگر نشان می‌دهد که عملیات زمستانی راهداران، هرچند ضروری و قابل تقدیر است، به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی مسئله‌ای باشد که ریشه آن به شرایط طبیعی، محدودیت‌های فنی و کمبود زیرساخت‌های پایدار بازمی‌گردد.
چرا هر سال باید همین چرخه تکرار شود؟
هیچ‌کس نمی‌تواند از دستگاه‌های اجرایی انتظار داشته باشد که با دستور اداری، بارش برف و شرایط طبیعی یک گردنه کوهستانی را متوقف کنند؛ همچنین ایمنی مردم نباید قربانی باز نگه‌داشتن مسیری شود که در شرایط کولاک و یخ‌زدگی، عبور از آن خطرآفرین است. با این حال، پرسش اساسی این است که چرا پس از سال‌ها تکرار انسداد، همچنان راهکار اصلی مدیریت این مسیر به برف‌روبی، نمک‌پاشی، استقرار نیرو و در نهایت بستن جاده محدود مانده است؟
آیا برای گردنه‌ای با این میزان اهمیت ارتباطی و گردشگری، مطالعات جامع و برنامه‌ای بلندمدت برای کاهش آسیب‌پذیری مسیر تدوین شده است؟ آیا گزینه‌هایی مانند بهسازی نقاط بحرانی، اصلاح هندسی مسیر، ایجاد سازه‌های حفاظتی، مدیریت خطر ریزش و بهمن و توسعه تجهیزات و امکانات زمستانی به‌صورت کارشناسی بررسی شده‌اند؟ اگر این مطالعات انجام شده، نتیجه آن چه بوده و چرا هنوز آثار ملموسی از یک راهکار پایدار در مدیریت این مسیر دیده نمی‌شود؟
واقعیت این است که جغرافیای سخت منطقه را نمی‌توان تغییر داد، اما می‌توان با مطالعات مهندسی، سرمایه‌گذاری هدفمند و برنامه‌ریزی متناسب با اقلیم، بخشی از محدودیت‌های آن را مدیریت کرد. البته هرگونه طرح عمرانی در این محدوده باید با ملاحظات زیست‌محیطی، پایداری منابع طبیعی و ارزیابی دقیق خطرات کوهستانی همراه باشد؛ چراکه اجرای طرح‌های شتاب‌زده نیز می‌تواند هزینه‌های تازه‌ای به منطقه تحمیل کند.
از عملیات فصلی تا راهکار پایدار؛ مطالبه‌ای فراتر از برف‌روبی
گردنه تته فقط یک محور کوهستانی نیست؛ بخشی از ظرفیت ارتباطی و گردشگری منطقه اورامانات است و محدودیت تردد در آن می‌تواند بر زندگی ساکنان، رفت‌وآمدهای ضروری، فعالیت‌های اقتصادی و دسترسی گردشگران اثر بگذارد. بنابراین، مدیریت این مسیر نباید صرفاً به روزهای بارش برف و مأموریت‌های زمستانی راهداری محدود شود.
ضرورت دارد اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای کردستان با همکاری استانداری، فرمانداری سروآباد و دستگاه‌های فنی و عمرانی، گزارشی شفاف از وضعیت مطالعات، طرح‌های مصوب، موانع اجرایی و برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای این محور ارائه کنند. همچنین باید مشخص شود چه اقداماتی برای ارتقای ایمنی مسیر در کوتاه‌مدت قابل اجراست و چه راهکارهایی برای کاهش انسدادهای طولانی‌مدت در افق میان‌مدت و بلندمدت دنبال می‌شود.
تلاش راهداران در شرایط دشوار جوی، اقدامی ضروری و ارزشمند است؛ اما نباید زحمات آنان به پوششی برای نادیده‌گرفتن مسئله اصلی تبدیل شود. راهدار نمی‌تواند هر سال به‌تنهایی با طبیعت سخت منطقه مقابله کند و مردم نیز نباید هر زمستان صرفاً منتظر بمانند تا برف ببارد، مسیر بسته شود و پس از فروکش‌کردن شرایط جوی، همان وضعیت تکرار شود.
بر این اساس؛ پرسش پایانی همچنان باقی است: “گردنه تته تا چه زمانی باید هر سال با نخستین بارش‌های سنگین برف از چرخه تردد خارج شود و پس از پایان زمستان، بدون حل ریشه‌ای مشکلات، دوباره به همان نقطه بازگردد؟” مسئله فقط بازگشایی یک جاده نیست؛ مسئله، پایان‌دادن به چرخه‌ای تکراری از انسداد و انتظار و تبدیل مدیریت فصلی بحران به برنامه‌ای پایدار برای ایمنی و دسترسی مردم است.
https://asrghanoon.ir/?p=160689
نظرات