حضور گسترده قطر در لبنان با چالشهای اساسی مواجه است. کمکهای مالی و بازسازی قطر که عمدتاً به مناطق شیعهنشین جنوب لبنان از جمله کفرکیلا، عیتا الشعب و روستاهای بخش غربی اختصاص یافته، در عمل به گفته رسانه های اسرائیلی که منتقد شدید قطر هستند به تقویت حزبالله منجر میشود. کارشناسان اسرائیلی هشدار میدهند حزبالله میتواند از این منابع برای تثبیت سیستم موازی غیرنظامی خود شامل شبکههای امدادی، بهداشتی، آموزشی و خدمات اجتماعی استفاده کند.
گروه بین الملل عصرقانون:
محمدعلی حسن نیا
در دو سال اخیر، قطر با بهرهگیری از منابع مالی عظیم خود، حضور گستردهای در دو عرصه حساس منطقهای یعنی سوریه و لبنان ایفا کرده است. این حضور از ژانویه ۲۰۲۴ تا اوت ۲۰۲۶ نه تنها از مرزهای کمکهای بشردوستانه فراتر رفته، بلکه ابعاد راهبردی، اقتصادی و سیاسی پیچیدهای به خود گرفته است. دوحه در سوریه به عنوان یک سرمایهگذار کلان در زیرساخت و انرژی ظاهر شده و در لبنان، نقش تأمینکننده مالی ارتش و میانجیگر دیپلماتیک بین بیروت و اورشلیم را بر عهده گرفته است.
قطر در سوریه؛ معمار جدید نظم پسااسد
پس از سقوط رژیم اسد در دسامبر ۲۰۲۴، قطر با سرعت و جدیت تمام وارد صحنه سوریه شد. مهمترین وجه حضور قطر در سوریه، سرمایهگذاریهای عظیم زیرساختی است. از مجموع ۲۵.۹ میلیارد دلار تعهدات اعلامشده در حدود ۴۰ یادداشت تفاهم با دولت جدید سوریه، سهم کنسرسیوم قطری-ترکی-آمریکایی به رهبری UCC Holding حدود ۱۱ میلیارد دلار یعنی ۴۳ درصد کل تعهدات است. این سرمایهگذاریها شامل احداث چهار نیروگاه و یک مزرعه خورشیدی به ارزش ۷ میلیارد دلار، بازسازی فرودگاه بینالمللی دمشق با هزینه ۴ میلیارد دلار و همچنین پروژههایی در حوزه حمل و نقل و املاک میشود.
علاوه بر این، قطر از طریق صندوق قطر برای توسعه، تأمین گاز طبیعی سوریه را از دو مسیر مجزا (از طریق اردن و از طریق ترکیه) به منظور افزایش تولید برق در نیروگاههای دیرعلی و حلب بر عهده گرفته است. همچنین این کشور برای سه ماه متوالی، حقوق کارمندان بخش دولتی سوریه را با هزینه ماهانه ۲۹ میلیون دلار تأمین کرد و کمکهای بشردوستانه گستردهای در حوزه بهداشت، غذا و بازسازی زیرساختهای آب و فاضلاب ارائه داد.
همکاری راهبردی قطر و ترکیه
یکی از ابعاد کلیدی حضور قطر در سوریه، همکاری تنگاتنگ با ترکیه است. این دو کشور تقسیم کار مشخصی را دنبال میکنند: قطر تأمینکننده سرمایه، ارتباطات با نهادهای مالی بینالمللی و توانایی تأمین مالی بلندمدت است؛ در مقابل، ترکیه با ارائه مرز زمینی، شرکتهای ساختمانی، شبکههای لجستیکی، حضور امنیتی و نفوذ سیاسی مستقیم بر شمال سوریه، نقش اجرایی و عملیاتی را بر عهده دارد.
این همکاری علاوه بر جنبه اقتصادی، هدفی ژئوپلیتیکی را نیز دنبال میکند: کاهش فضای نفوذ روسیه و ایران در سوریه و گرهزدن اقتصاد این کشور به ترکیه و قطر. ایجاد مسیرهای انرژی، تجارت و حمل و نقل که از ترکیه عبور میکنند، بخشی از این راهبرد بلندمدت است.
حضور قطر در لبنان؛ از حمایت مالی تا میانجیگری
در لبنان، رویکرد قطر چندلایه و پیچیده است. حمایت از نیروهای مسلح لبنان که از سال ۲۰۲۲ با تعهد ۶۰ میلیون دلاری آغاز شده بود، در سالهای اخیر گسترش یافته و شامل تأمین خودرو، سوخت، زیرساخت و حقوق افسران شده است. در ژانویه ۲۰۲۶، قطر تأیید کرد که برای چهار سال متوالی از حقوق ارتش لبنان حمایت کرده و این حمایت را به نیروهای امنیت داخلی نیز گسترش خواهد داد.
نکته قابل توجه، تلاش قطر برای ایفای نقش میانجیگر مرکزی بین اسرائیل و لبنان است. در ژوئن ۲۰۲۶، مذاکراتی در سوئیس با میانجیگری قطر و پاکستان و نظارت آمریکا برگزار شد که هدف آن دستیابی به آتشبس پایدار از طریق گفتگوی غیرمستقیم بود. این ابتکار که با هماهنگی آمریکا و عربستان انجام شد، جایگاه قطر را به عنوان بازیگری توانا در گفتگو با همه طرفها (دولت لبنان، ارتش، حزبالله، اسرائیل و آمریکا) تثبیت میکند.
چالشها و پیامدهای راهبردی
حضور گسترده قطر در لبنان با چالشهای اساسی مواجه است. کمکهای مالی و بازسازی قطر که عمدتاً به مناطق شیعهنشین جنوب لبنان از جمله کفرکیلا، عیتا الشعب و روستاهای بخش غربی اختصاص یافته، در عمل به گفته رسانه های اسرائیلی که منتقد شدید قطر هستند به تقویت حزبالله منجر میشود.
کارشناسان اسرائیلی هشدار میدهند حزبالله میتواند از این منابع برای تثبیت سیستم موازی غیرنظامی خود شامل شبکههای امدادی، بهداشتی، آموزشی و خدمات اجتماعی استفاده کند.
نظرات